Geologiya-qidiruv ishlari qiymatini hisob-kitob qilish tartibi toʻgʻrisida uslubiy qo‘llanma

So‘nggi yillarda mamlakatimizda yer qa’ri boyliklaridan oqilona foydalanish, yangi konlarni izlash va mavjudlarini chuqur o‘rganish bo‘yicha geologiya-qidiruv ishlarining hajmi va ahamiyati sezilarli darajada oshib bormoqda. Shu bilan birga, bunday loyihalarni rejalashtirish, moliyalashtirish va ularning iqtisodiy samaradorligini baholash jarayonida geologiya-qidiruv ishlari qiymatini joriy narxlarda aniq va yagona yondashuv asosida hisob-kitob qilish zarurati kuchaymoqda. Mazkur uslubiy qo‘llanma geologiya-qidiruv ishlari qiymatini joriy narxlarda hisob-kitob qilish tartibini belgilashga qaratilgan bo‘lib, u geologiya-qidiruv tashkilotlari, loyiha institutlari, buyurtmachi korxonalar hamda tegishli vazirlik va idoralar uchun amaliy yo‘riqnoma sifatida xizmat qiladi. Qo‘llanmada geologiya-qidiruv ishlarining turlari bo‘yicha xarajatlarni shakllantirish mezonlari, ularni joriy narxlarga keltirish usullari, hisob-kitob bosqichlari hamda moliyaviy-iqtisodiy asoslarni tayyorlash tartibi yoritilgan. Hujjat geologiya-qidiruv loyihalarini rejalashtirish va moliyalashtirishda yagona metodik yondashuvni ta’minlash, hisob-kitoblarning shaffofligi va asoslanganligini oshirish hamda tarmoqqa oid normativ talablarning amaliy ijrosini samarali tashkil etishga xizmat qiladi.

Bilib oling!

Smeta normalarida yoki boshqa hujjatlarda koʻzda tutilmagan geologiya-qidiruv ishlari qiymatini yangi smeta normalari chiqqunga qadar belgilangan tartibda buyurtmachi bilan kelishilgan holda tasdiqlanadigan loyiha tarkibida koʻzda tutiladigan ish tarkibiga, shunga oʻxshash ish turi yoki xarajatlar asoslangan holda hisob-kitob qilish boʻyicha loyihalashtiriladiganiga yaqin boʻlgan ishlar turi uchun tasdiqlangan normalar boʻyicha belgilash mumkin.

Geologiya-qidiruv ishlariga geologiyaga oid axborot beradigan barcha turdagi ishlar kiradi.

Loyiha maʼlumotlariga koʻra konstruksiyalarni, binolar va inshootlarni buzib tashlash natijasida takroran qoʻllash uchun yaroqli boʻlgan konstruksiyalar, materiallar va buyumlar olish koʻzda tutiladigan hollarda smetalar yakuni boʻyicha mablagʻlar miqdorini kamaytiradigan “qaytarma materiallar” maʼlumot uchun keltiriladi.

Bajarilgan ishlarga oid dalolatnoma tuzishda bunday konstruksiyalar, materiallar va buyumlar qiymati komissiya tomonidan eskirishini chegirishni, shuningdek ularni foydalanish uchun yaroqli holga keltirishga doir xarajatlarni hisobga olgan xolda belgilanadi.

Binolar va inshootlarni qurishda va qismlarga ajratishdagi (buzib tashlashda) ishlarning qishki qimmatlashishiga oid xarajatlar smetaga alohida satr bilan kiritiladi.

Kompleks ishlab chiqarish-texnik va sanitariya-maishiy ehtiyojlar, shuningdek smeta normalarida koʻzda tutilgan asbob-uskunalar toʻplamiga kirmaydigan, burgʻulash brigadasi ish joyini berkitish uchun foydalaniladigan mobil binolar va inshootlarning amortizatsiyasiga oid xarajatlar loyiha tarkibida tasdiqlanadigan tegishli hisob-kitob bilan belgilanadi va dala ishlari qiymatiga loyihaning amal qilish muddatiga qoʻshimcha xarajatlar sifatida alohida satr bilan kiritiladi.

Vaqtinchalik yoʻllarni tiklashga, yoʻllar, aerodromlar (qordan tozalashdan tashqari), soʻqmoqlarni, daryolar farvaterlarini va ishlab chiqarish maqsadidagi boshqa qurilish obyektlarini foydalanishga yaroqli holda saqlashga oid xarajatlar smeta normalari boʻyicha belgilanadi.

Yordamchi ishlar va xarajatlarga alohida satrlar bilan loyiha tarkibida tasdiqlanadigan barcha xarajatlar asoslangan holda hisob-kitoblar bilan belgilanadigan quyida sanab oʻtiladigan xarajatlar ham kiradi:

qurilishlar smetasiga kirmaydigan asbob-uskunalarni montaj qilish va ishga tushirish-sozlash ishlariga, shu jumladan mavjud qoʻshimcha va yordamchi asbob-uskunalarni hisobga olgan holda hisoblash komplekslariga oid asbob-uskunalarni oʻrnatish va montaj qilishga doir xarajatlar;

kon-shaxta uskunalarini almashtirishga doir ishlar.

Maqsadiga koʻra xizmat safarlari quyidagilarga boʻlinadi:

ishlab chiqarish (geologiya-qidiruv ishlarini loyihalash hamda tematik va boshqa ishlarni bajarish uchun materiallar toʻplash, loyiha boʻyicha ish jarayonida olingan geologik natijalarni himoyalash boʻyicha);

loyihaning vazifalariga bogʻliq yigʻilishlarda, konferensiyalarda, anjumanlarda, shu jumladan xorijdagi, qatnashish.

Xizmat safarlariga oid smeta xarajatlari qonunchilikda belgilangan limitlar doirasida xizmat safarlarining soni va davomiyligidan, borish manzillaridan, yoʻlkira qiymati va xizmat safarlari xarajatlari miqdoridan kelib chiqqan holda hisob-kitob qilish orqali belgilanadi.

Yer uchastkalarini olib qoʻyish yoki vaqtinchalik band qilish natijasida yer egalari, yerdan foydalanuvchilar, yer uchastkalari ijarachilariga va mulkdorlariga yetkazilgan zararlar boʻyicha xarajatlar qonunchilikka muvofiq belgilanadi.

Materiallar, asbob-uskunalar va ishlab chiqarish xodimlarining soʻnggi yil uchun oʻrtacha ish haqi darajasiga oid narxlarning oʻzgarishiga qarab ikkinchi va keyingi har bir yil uchun smeta qiymatiga umumiy smeta qiymati qayta tasdiqlangan holda smeta ishlari qoldiqlarini bevosita qaytadan hisob-kitob qilish orqali tuzatishlar kiritiladi.

Smetaga foiz hisobida kiritiladigan xarajatlar rasmiylashtirilgan (rahbar va bosh buxgalterning imzosi va muhri bilan), va oxirgi yil uchun geologiya-qidiruv ishlarini bajarayotgan tashkilotning (yoki uning tuzilmaviy boʻlinmalarining) amaldagi xarajatlari asosida tuzilgan maʼlumotnomalar boʻyicha asoslanadi.

Bu muhim!

Joriy narxlardagi smetalarni tuzishda xarajatlarning har bir qismi smetani tuzish paytida amaldagi narxlarga, meʼyoriy hujjatlarga va qonunchilik hujjatlariga muvofiq hisob-kitob qilinadi.

Geologiya-qidiruv ishlari birligi qiymati ishlab chiqarish xarajatlaridan, davr xarajatlaridan va ishlab chiqarish tannarxiga nisbatan 10 % gacha miqdordagi foydadan tashkil topadi.

Ishlab chiqarish xarajatlari quyidagi xarajatlar turlarini oʻz ichiga oladi:

ishlab chiqarish moddiy xarajatlar (qaytariladigan chiqitlar qiymati chiqarib tashlangan holda);

ishlab chiqarish xususiyatiga ega boʻlgan mehnatga haq toʻlash xarajatlari;

ishlab chiqarishga tegishli boʻlgan ijtimoiy sugʻurtaga ajratmalar;

asosiy fondlar va ishlab chiqarish ahamiyatiga ega boʻlgan nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi;

ishlab chiqarish ahamiyatiga ega boʻlgan boshqa xarajatlar.

Bunda:

S — geologiya-qidiruv ishlari birligining joriy narxlardagi qiymati;

Szp — yagona ijtimoiy toʻlovlar (bundan buyon matnda YIT deb yuritiladi) ajratmalarini, geologiya-qidiruv ishlari birligini hisobga olgan holda ish haqiga oid xarajatlar;

Sm — geologiya-qidiruv ishlari birligining smeta normalarida hisobga olingan materiallarga, shu jumladan yoqilgʻi, moylash materiallari, elektr energiyasi, siqilgan havoga oid xarajatlar;

Sa — har bir ish turi boʻyicha asosiy vositalar roʻyxatiga kiritilgan mashinalar, mexanizmlar, asbob-uskunalarning amortizatsiyasiga oid xarajatlar;

Sp — quyidagi formula boʻyicha belgilanadigan ishlab chiqarish tavsifidagi boshqa xarajatlar:

Sp = Szp x Kpr/100, bunda:

Kpr — Geologiya-qidiruv ishlari qiymatini joriy narxlarda hisob-kitob qilish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaning 32-bandida oʻrnatilgan tartibda aniqlanadigan ishlab chiqarish tavsifidagi boshqa xarajatlar koeffitsiyenti;

Krp.p — quyidagi formula boʻyicha belgilanadigan davr xarajatlari va foyda koeffitsiyenti:

Krp.p = 1+U/100, bunda:

U — Geologiya-qidiruv ishlari qiymatini joriy narxlarda hisob-kitob qilish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaning 34-bandida belgilangan tartibda aniqlanadigan davr xarajatlari va foyda darajasi (miqdori).

Amortizatsiya qismi boʻyicha xarajatlar ushbu ish turida foydalanilayotgan muayyan uskunaning qiymati asosida, qayta baholashni, undan foydalanish vaqtini, loyihada asoslangan amortizatsiyaga oid normalar va usullarni hisoblashni hisobga olgan holda dastlabki qiymati boʻyicha aniqlanadi. Mavsumiy geologiya-qidiruv ishlarini bajarishda amortizatsiya smeta normalariga tuzatish koeffitsiyentlarini qoʻllash orqali mavsumiy ish davridan qatʼi nazar, butun yilga umumiy norma boʻyicha hisob-kitob qilish orqali belgilanadi.

Davr xarajatlariga quyidagilar kiradi:

bevosita ishlab chiqarish jarayoni bilan bogʻliq boʻlmagan xarajatlar va sarflar (xoʻjalik yurituvchi subyektning boshqarish boʻyicha xarajatlari);

umumxoʻjalik maqsadidagi boshqa xarajatlar kiradi.

Davr xarajatlari miqdorini belgilashda foydani hisob-kitob qilishda hisobga olinayotgan xarajatlar roʻyxatiga kiruvchi qismlarni hisobdan chiqarish zarur.

Davr xarajatlari va foyda darajasi (miqdori) geologiya-qidiruv ishlarining ishlab chiqarish tannarxiga nisbatan foizlarda, quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

U = (Srp + P) / Spr x 100, bunda:

U — davr xarajatlari va foydaning tegishli bazis davrida (oxirgi yil) oʻz kuchi bilan bajarilgan geologiya-qidiruv ishlarining ishlab chiqarish tannarxiga nisbatan foizlardagi darajasi (miqdori);

Srp – tegishli bazis davrida qabul qilingan davr xarajatlari (geologiya-qidiruv ishlariga oid qiymat koʻrsatkichi);

P — ishlab chiqarish tannarxining 10 % oshmaydigan miqdorda tegishli bazis davrida qabul qilingan foyda (geologiya-qidiruv ishlariga oid qiymat koʻrsatkichi);

Spr — buxgalteriya hisobotining maʼlumotlariga koʻra oʻz kuchlari bilan tegishli bazis davrida (oxirgi yil) bajarilgan geologiya-qidiruv ishlarining ishlab chiqarish tannarxi.

Loyiha-smeta hujjatlarini tuzishda foyda hisobiga qilinadigan hamda geologiya-qidiruv ishlarining joriy narxlardagi qiymatiga kiritiladigan xarajatlar roʻyxati etib, quyidagilar hisoblanadi:

	qonunchilikda oʻrnatilgan stavkalarda yuridik shaxslardan olinadigan foyda soligʻi, shuningdek oʻzga soliq va yigʻimlar boʻyicha qilingan xarajatlar;
	xodimlarning bevosita ishlab chiqarishdagi ishtiroki bilan bogʻliq boʻlmagan sogʻliqni saqlash va dam olishni tashkil etish boʻyicha chora-tadbirlarga oid xarajatlar (davolanish va dam olish, ekskursiyalar va sayohatlarga, sport seksiyalarida, toʻgaraklarida, klublarida shugʻullanish uchun ajratiladigan yoʻllanmalar, madaniy-koʻngilochar va jismoniy tarbiya (sport) tadbirlariga borish, obuna boʻlish va boshqa shunga oʻxshash toʻlovlar), xodimlarning ovqatlanish va yoʻlkira xarajatlarini qoplash;
	jamoa shartnomasiga muvofiq pensiyaga chiqayotgan mehnat faxriylariga bir martalik nafaqalar (faqat boshqaruv xodimlariga toʻlovlar hisobga olinadi, chunki ishlab chiqarish xodimlariga toʻlovlar geologiya-qidiruv tashkilotining 1-T hisobotiga oid qabul qilinayotgan asosiy ish haqida hisobga olinadi*);
	sogʻliqni saqlash obyektlarini, qariyalar va nogironlar uylarini, sogʻlomlashtirish oromgohlarini, madaniyat va sport obyektlarini, xalq taʼlimi muassasalarini, shuningdek uy-joy fondini saqlashga oid xarajatlarni;
	ijtimoiy sugʻurtaga oid ajratmalarni hisobga olgan holda xodimlarga jamoa shartnomasi boʻyicha qonunchilikda koʻzda tutilganidan tashqari qoʻshimcha taʼtillar, ular boʻyicha kompensatsiyalar toʻlash (faqat boshqaruv xodimlariga toʻlovlar hisobga olinadi, chunki ishlab chiqarish xodimlariga toʻlovlar geologiya-qidiruv tashkilotining 1-T hisobotiga oid qabul qilinayotgan asosiy ish haqida hisobga olinadi*);
	ijtimoiy sugʻurtaga oid belgilangan ajratmalarni hisobga olgan holda jamoa shartnomasi doirasida xodimlariga moddiy yordam toʻlashga oid xarajatlar (bunda faqat boshqaruv xodimlari boʻyicha hisobga olinadi, chunki ishlab chiqarish xodimlari boʻyicha ular geologiya-qidiruv tashkilotining 1-T hisoboti maʼlumotlari boʻyicha qabul qilinayotgan asosiy ish haqlarida hisobga olinadi);

* Geologiya-qidiruv ishlarini olib borayotgan va yuridik shaxslar hisoblanmaydigan boʻlinmalar uchun (ishlab chiqarish xodimlari va maʼmuriyatga ajratgan holda) yuqori turuvchi tashkilotga (kon-metallurgiya kombinatiga) taqdim etiladigan 1-T hisoboti taqdim etiladi.