Iqtisodiy protsessual kodeksiga ilmiy-amaliy sharh

1-modda. Iqtisodiy sud ishlarini yuritish to‘g‘risidagi qonunchilik

Iqtisodiy sud ishlarini yuritish to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Kodeks va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Iqtisodiy sud ishlarini yuritish to‘g‘risidagi qonunchilik buyruqqa, da’vo ishini yuritishga oid va alohida toifadagi ishlarni ko‘rib chiqish tartibini belgilaydi.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

2-modda. Iqtisodiy sud ishlarini yuritish vazifalari

Iqtisodiy sud ishlarini yuritish vazifalari quyidagilardan iborat:

iqtisodiyot sohasida korxonalar, muassasalar, tashkilotlar (bundan buyon matnda yuridik shaxs deb yuritiladi) va fuqarolarning buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlarini yoxud qonun Bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish;

iqtisodiyot sohasida qonuniylikni mustahkamlash va huquqbuzarliklarning oldini olishga ko‘maklashish;

qonunga va sudga nisbatan hurmatda bo‘lish munosabatini shakllantirish.

3-modda. Iqtisodiy sudga murojaat qilish huquqi va murojaatning shakli

Har qanday manfaatdor shaxs o‘zining buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlarini yoxud qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun iqtisodiy sudga (sudga) ushbu Kodeksda belgilangan tartibda murojaat qilishga haqli.

Qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda sudga boshqa shaxslar ham murojaat qilishga haqli.

Sudga murojaat qilish huquqidan voz kechish haqiqiy emas.

Sudga murojaat qilish:

fuqarolik huquqiy munosabatlaridan yuzaga keladigan nizolar bo‘yicha — da’vo arizasi shaklida;

buyruq tartibida ish yuritish, alohida toifadagi ishlar bo‘yicha hamda ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa hollarda — ariza shaklida;

apellyatsiya yoki kassatsiya, tegishli taftish instansiyasi sudlariga murojaat etilganda, shuningdek ushbu Kodeks hamda boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollarda shikoyat (protest) shaklida amalga oshiriladi.

Murojaat va unga ilova qilinadigan hujjatlar sudga elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

4-modda. Iqtisodiy ish

Iqtisodiy ish ishda ishtirok etuvchi shaxslar va iqtisodiy sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilari tomonidan sudga taqdim etilgan hujjatlar, ishni ko‘rish jarayonida sud tomonidan talab qilib olingan hujjatlar, shuningdek qog‘ozda rasmiylashtirilgan sud hujjatlari va boshqa hujjatlar asosida shakllantiriladi.

Iqtisodiy ish elektron shaklda shakllantirilishi mumkin.

Iqtisodiy ish elektron shaklda shakllantirilgan taqdirda, ishda ishtirok etuvchi shaxslar va iqtisodiy sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilari o‘z elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlangan hujjatlarni elektron shaklda sudga taqdim etishga haqli. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar va iqtisodiy sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilari tomonidan sudga taqdim etilgan yozma hujjatlar ishga elektron shaklda qo‘shib qo‘yiladi, shundan so‘ng yozma hujjatlar ularni taqdim etgan shaxslarga qaytariladi.

Iqtisodiy ish elektron shaklda shakllantirilgan taqdirda, sud hujjatlari sudyaning (sudyalarning) elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlanadi, sud majlislarining hamda alohida protsessual harakatlarning bayonnomalari esa raislik qiluvchining va sud majlisi kotibining elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlanadi.

Elektron shakldagi iqtisodiy ishni boshqa sudga yoki boshqa organga o‘tkazish telekommunikatsiya kanallari orqali amalga oshiriladi.
Elektron shaklda shakllantirilgan iqtisodiy ishning qog‘ozdagi ko‘chirma nusxasi bo‘lishi mumkin.

5-modda. Sud hujjatlari

Sud hal qiluv qarori, ajrim, qaror, sud buyrug‘i shaklidagi sud hujjatlarini qabul qiladi.

Birinchi instansiya sudida ishni mazmunan ko‘rish natijalari bo‘yicha hal qiluv qarori qabul qilinadi.

Apellyatsiya, kassatsiya va taftish tartibidagi shikoyatlarni (protestlarni) ko‘rish natijalari bo‘yicha apellyatsiya, kassatsiya, taftish instansiyalari sudlari qaror qabul qiladi.

Qonunchilik bilan sudlarning vakolatiga berilgan ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishni ko‘rish natijalari bo‘yicha qaror qabul qilinadi.

Kreditorning so‘zsiz talablariga doir arizani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha sud tomonidan sud buyrug‘i chiqariladi.

Ish mazmunan hal etilmasdan qabul qilinadigan sud hujjatlari ajrimlar shaklida chiqariladi.

Sud hujjatlari axborot tizimidan foydalangan holda elektron hujjat tarzida shakllantirilishi mumkin.

6-modda. Odil sudlovning faqat sud tomonidan amalga oshirilishi

Iqtisodiy ishlar bo‘yicha odil sudlov ushbu Kodeksda belgilangan qoidalar bo‘yicha faqat sud tomonidan amalga oshiriladi.

7-modda. Qonun va sud oldida tenglik

Sudda nizolarni hal qilish yuridik shaxslarning mulkchilik shaklidan, qayerda joylashganligidan, kimga bo‘ysunishidan qat’i nazar, fuqarolarning esa jinsi, irqi, millati, tili, dini, e’tiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi, ijtimoiy mavqeyidan, shuningdek boshqa holatlardan qat’i nazar qonun va sud oldida tengligi asosida amalga oshiriladi.

8-modda. Sudyalarning mustaqilligi va ularning faqat qonunga bo‘ysunishi

Odil sudlovni amalga oshirishda sudyalar mustaqildirlar va faqat qonunga bo‘ysunadilar.

Sudyalarning odil sudlovni amalga oshirish borasidagi faoliyatiga biron-bir tarzda aralashishga yo‘l qo‘yilmaydi va bunday aralashuv qonunga muvofiq javobgarlikka sabab bo‘ladi.

Sudyalar mustaqilligining kafolatlari qonun bilan belgilanadi.

9-modda. Taraflarning tortishuvi va teng huquqliligi

Iqtisodiy sud ishlarini yuritish taraflarning tortishuvi va teng huquqliligi asosida amalga oshiriladi.

10-modda. Sud ishlari yuritiladigan til

Iqtisodiy sud ishlari o‘zbek tilida, qoraqalpoq tilida yoki muayyan joydagi ko‘pchilik aholi so‘zlashadigan tilda yuritiladi.

Sud ishlari yuritilayotgan tilni bilmaydigan sud protsessi ishtirokchilarining tarjimon orqali ish materiallari bilan tanishish, sud harakatlarida ishtirok etish hamda sudda o‘z ona tilida yoki erkin tanlangan muloqot tilida so‘zlash huquqi ta’minlanadi.

Sud muhokamasi jarayonida qabul qilinadigan sud hujjatlari sud majlisi qaysi tilda o‘tkazilgan bo‘lsa, o‘sha tilda tuziladi.

11-modda. Sud muhokamasining oshkoraligi

Iqtisodiy sudlarda ishlar muhokamasi oshkora o‘tkaziladi.

Davlat sirini, tijorat sirini yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirni saqlash zarur bo‘lgan taqdirda ishni yopiq sud majlisida eshitishga yo‘l qo‘yiladi. Ishni yopiq sud majlisida videokonferensaloqa rejimida eshitishga yo‘l qo‘yilmaydi, bunday majlisning audio- va videoyozuvlari amalga oshirilmaydi.

Eshitish yopiq sud majlisida o‘tkazilgan taqdirda ishni elektron shaklda shakllantirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Ishni yopiq sud majlisida muhokama qilish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Sudning hal qiluv qarori barcha hollarda oshkora o‘qib eshittiriladi.

Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlari sudning rasmiy veb-saytida taraflarning roziligi bilan yoki shaxsi ko‘rsatilmagan tarzda e’lon qilinadi, bundan sudning yopiq majlisida qabul qilingan sud hujjatlari mustasno.

12-modda. Sud muhokamasining bevositaligi

Sud ishni muhokama qilishda ish bo‘yicha barcha dalillarni bevosita tekshirishi shart.

13-modda. Ishlarni qonunchilik asosida hal qilish

Sud ishlarni O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlari, boshqa qonunchilik hujjatlari, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari asosida hal qiladi.

Sud ishni ko‘rishda davlat organining yoki boshqa organning hujjati qonunga muvofiq emasligini, shu jumladan ushbu hujjat vakolat doirasidan chetga chiqilgan holda qabul qilinganligini aniqlasa, qonunga muvofiq qaror qabul qiladi.

Nizoli munosabatni tartibga soluvchi huquq normalari mavjud bo‘lmagan taqdirda, sud shunga o‘xshash munosabatlarni tartibga soladigan huquq normalarini qo‘llaydi, bunday normalar ham mavjud bo‘lmaganda esa nizoni qonunlarning umumiy asoslari va mazmuniga tayanib hal qiladi.

Tadbirkorlik subyektlari va davlat organlari, shu jumladan huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlar, shuningdek banklar o‘rtasidagi nizolar bo‘yicha ishlarni ko‘rib chiqishda qonunchilikda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish bilan bog‘liq holda yuzaga keladigan barcha bartaraf etib bo‘lmaydigan ziddiyatlar va noaniqliklar tadbirkorlik subyektining foydasiga talqin etiladi.

Sud O‘zbekiston Respublikasining qonuniga yoki xalqaro shartnomasiga muvofiq chet davlatlarning huquq normalarini qo‘llaydi.

14-modda. Chet davlat huquqi normalarini qo‘llash

Chet davlat huquqi normalarini qo‘llashda sud ushbu normalarning mazmunini ularning tegishli chet davlatda sharhlanishiga va amalda qo‘llanilishiga muvofiq holda aniqlaydi.

Chet davlat huquqi normalari mazmunini aniqlash maqsadida sud ko‘maklashishni va tushuntirib berishni so‘rab, O‘zbekiston Respublikasining hamda chet davlatlarning vakolatli organlariga yoki tashkilotlariga belgilangan tartibda murojaat qilishi yoxud ekspertlarni jalb etishi mumkin.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar talablariga yoki e’tirozlariga asos qilib keltirayotgan chet davlat huquqi normalari mazmunini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etishi va ushbu normalarning mazmunini aniqlashda iqtisodiy sudga boshqacha tarzda ko‘maklashishi mumkin.

Agar ko‘rilgan choralarga qaramay, chet davlat huquqi normalarining mazmuni aniqlanmasa, iqtisodiy sud O‘zbekiston Respublikasining tegishli huquq normalarini qo‘llaydi.

15-modda. Sud hujjatlarining majburiyligi

Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlari barcha davlat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, boshqa organlar, jamoat birlashmalari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun majburiydir hamda ushbu hujjatlar O‘zbekiston Respublikasining butun hududida ijro etilishi lozim.

Sud hujjatlarini bajarmaslik ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda belgilangan javobgarlikka sabab bo‘ladi.

16-modda. Ishlarning yakka tartibda va hay’atda ko‘rilishi

Birinchi instansiya bo‘yicha ishlar barcha sudlarda sudya tomonidan yakka tartibda ko‘riladi.

Ishlarni apellyatsiya, kassatsiya va taftish tartibida ko‘rish uch nafar sudyadan iborat tarkibda hay’atda amalga oshiriladi.

Ishni O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatida taftish tartibida ko‘rish Rayosat a’zolarining ko‘pchiligi ishtirokida hay’atda amalga oshiriladi.

Ish hay’atda ko‘rilayotganda sudyalardan biri sud majlisida raislik qiladi.

Ishni ko‘rishda barcha sudyalar teng huquqlardan foydalanadi.

Ushbu Kodeksga binoan sudyaga ishni yakka tartibda ko‘rish va ayrim masalalarni hal qilish huquqi berilgan taqdirda, sudya sud nomidan ish ko‘radi.

17-modda. Sud tarkibini shakllantirish

Muayyan ishni ko‘rish uchun sud tarkibi sudyalarning ish hajmi va ixtisoslashuvi hisobga olingan holda, sud tarkibini shakllantirishga sud muhokamasi natijasidan manfaatdor bo‘lgan shaxslarning ta’sir ko‘rsatishi istisno etiladigan tartibda, avtomatlashtirilgan axborot tizimidan foydalangan holda shakllantiriladi.

Bir sudya yoki sud tarkibi tomonidan ko‘rilishi boshlangan ish aynan shu sudya yoki sud tarkibi tomonidan ko‘rib chiqilishi lozim.

Sudya yoki sudyalardan biri:

sudya ushbu Kodeksda belgilangan tartibda o‘zini o‘zi rad qilgan yoki sudyani rad qilish haqida ariza berilgan va bu qanoatlantirilgan taqdirda;

sudya yo‘qligi sababli ishni ko‘rish imkoni bo‘lmagan taqdirda almashtirilishi mumkin.

Sudya almashtirilganidan so‘ng ishni ko‘rish boshidan boshlanadi.

18-modda. Masalalarni sudyalar hay’ati tarkibi tomonidan hal qilish tartibi

Sud tomonidan ish hay’at tarkibida ko‘rilayotganda yuzaga keladigan masalalar sudyalar tomonidan ko‘pchilik ovoz bilan hal qilinadi. Sudyalardan birortasi ovoz berishda betaraf qolishga haqli emas. Majlisda raislik qiluvchi sudya hammadan keyin ovoz beradi.

Ko‘pchilikning fikriga qo‘shilmagan sudya sud hujjatiga imzo qo‘yishi shart va u o‘zining alohida fikrini yozma shaklda bayon qilishga haqli, alohida fikr muhrlangan konvertda ishga qo‘shib qo‘yiladi, lekin e’lon qilinmaydi. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar sudyaning alohida fikri bilan tanishtirilmaydi.

Yuqori instansiya sudi sudyaning alohida fikri bilan tanishishga haqli.

19-modda. Ishni ko‘rishda sudyaning takror ishtirok etishiga yo‘l qo‘yilmasligi

Ishni birinchi instansiya sudida ko‘rishda ishtirok etgan sudya, agar sudning hal qiluv qarori apellyatsiya yoki kassatsiya yoxud taftish instansiyasi sudi tomonidan bekor qilingan bo‘lsa, shu ishni birinchi instansiya sudida yangidan ko‘rishda ishtirok eta olmaydi, bundan yangi ochilgan holatlar bo‘yicha ishlarni ko‘rish hollari mustasno.

Ishni birinchi instansiya sudida ko‘rishda ishtirok etgan sudya shu ishni apellyatsiya yoki kassatsiya yoxud taftish instansiyasi sudida ko‘rishda ishtirok eta olmaydi.

Ishni apellyatsiya instansiyasi sudida ko‘rishda ishtirok etgan sudya shu ishni birinchi instansiya yoki kassatsiya yoxud taftish instansiyasi sudida ko‘rishda ishtirok eta olmaydi.

Ishni kassatsiya instansiyasi sudida ko‘rishda ishtirok etgan sudya shu ishni birinchi instansiya yoki apellyatsiya yoxud taftish instansiyasi sudida ko‘rishda ishtirok eta olmaydi.

Ishni taftish instansiyasi sudida ko‘rishda ishtirok etgan sudya shu ishni birinchi instansiya, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudida ko‘rishda, shuningdek ishni yuqori instansiya sudida taftish tartibida qayta ko‘rishda ishtirok eta olmaydi.

20-modda. Sudyani rad qilish

Sudya quyidagi hollarda ishni ko‘rishda ishtirok etishi mumkin emas va rad qilinishi lozim, agar u:

1) mazkur ish ilgari ko‘rilganda sudya sifatida ishtirok etgan bo‘lsa va ishni ko‘rishda uning takroriy ishtirok etishiga ushbu Kodeks talablariga muvofiq yo‘l qo‘yilmasa;

2) mazkur ish ilgari ko‘rilganda unda hakamlik sudi sudyasi, arbitr, prokuror, ekspert, mutaxassis, tarjimon, sud majlisi kotibi, vakil yoki guvoh sifatida ishtirok etgan bo‘lsa;

3) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning yoki ular vakillarining qarindoshi bo‘lsa;

4) ishning natijasidan shaxsan, bevosita yoki bilvosita manfaatdor bo‘lsa yoxud uning xolisligiga shubha tug‘diruvchi boshqa holatlar mavjud bo‘lsa;

5) ishni ko‘rayotgan hay’at tarkibidagi sudyaning qarindoshi bo‘lsa.

21-modda. Prokurorni, ekspertni, mutaxassisni, sud majlisi kotibini va tarjimonni rad qilish

Prokuror, ekspert, mutaxassis, sud majlisi kotibi yoki tarjimon quyidagi hollarda ishni ko‘rishda ishtirok etishi mumkin emas va rad qilinishi lozim, agar u:

1) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning yoki ular vakillarining qarindoshi bo‘lsa;

2) ishning natijasidan shaxsan, bevosita yoki bilvosita manfaatdor bo‘lsa yoxud uning xolisligiga shubha tug‘diruvchi boshqa holatlar mavjud bo‘lsa.

Ekspertni va mutaxassisni rad qilish uchun quyidagilar ham asos bo‘ladi:

1) uning ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yoki ularning vakillariga ishning muhokamasi paytida yoki o‘tmishda xizmat vazifasi yuzasidan yoxud boshqa jihatdan tobe bo‘lganligi;

2) u o‘tkazgan taftish materiallari sudga murojaat qilish uchun asos yoki sabab bo‘lib xizmat qilgan bo‘lsa yoxud ishni ko‘rishda ulardan foydalanilayotgan bo‘lsa.

22-modda. Rad qilish haqidagi arizalar

Ushbu Kodeksning 20 va 21-moddalarida ko‘rsatilgan asoslar mavjud bo‘lsa, sudya, prokuror, ekspert, mutaxassis, sud majlisi kotibi va tarjimon o‘zini o‘zi rad qilish haqida arz qilishi shart. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar tomonidan ham shu asoslarga ko‘ra ularni rad qilish haqida arz qilinishi mumkin. Prokurorni, ekspertni, mutaxassisni, sud majlisi kotibini, tarjimonni rad qilish sudning tashabbusiga ko‘ra ham ko‘rib chiqilishi mumkin.

O‘zini o‘zi rad qilish yoki rad qilish haqidagi ariza asoslantirilgan bo‘lishi va ishni mazmunan ko‘rish boshlanguniga qadar ma’lum qilinishi lozim.

Ishni ko‘rish davomida o‘zini o‘zi rad qilish yoki rad qilish haqida ariza berishga o‘zini o‘zi rad qilish yoki rad qilish uchun asos o‘zini o‘zi rad qilish yoxud rad qilish haqida ariza bergan shaxsga ishni mazmunan ko‘rish boshlanganidan keyin ma’lum bo‘lib qolgan taqdirda yo‘l qo‘yiladi.

Ayni bir shaxs tomonidan ayni bir asoslar bo‘yicha takroran rad qilish bildirilishi mumkin emas. Takroran rad qilish bildirilgan taqdirda, u ko‘rib chiqilmaydi.

23-modda. Rad qilish to‘g‘risidagi arizani hal etish tartibi

Rad qilish to‘g‘risida ariza berilgan taqdirda, sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning, shuningdek agar rad qilinishi talab etilayotgan shaxs tushuntirish berishni xohlasa, uning fikrini eshitadi.

Ishni yakka tartibda ko‘rayotgan sudyani rad qilish to‘g‘risidagi masala sudning raisi, bir tarkibli sudda esa shu sudya tomonidan hal qilinadi.

Ish hay’at tarkibida ko‘rilayotganda sudyani rad qilish to‘g‘risidagi masala rad qilinishi talab etilayotgan sudyaning ishtirokisiz sud tarkibining ko‘pchilik ovozi bilan hal qilinadi. Rad qilishni yoqlab va unga qarshi berilgan ovozlar soni teng bo‘lib qolsa, sudya rad qilingan hisoblanadi.

Bir nechta sudyani yoki ishni ko‘rayotgan sudning butun tarkibini rad qilish to‘g‘risidagi masala shu sud tarkibi tomonidan oddiy ko‘pchilik ovoz bilan hal qilinadi.

Prokuror, ekspert, mutaxassis, sud majlisi kotibining va tarjimonning o‘zini o‘zi rad qilishi yoki ularni rad qilish to‘g‘risidagi masala ishni ko‘rayotgan sud tomonidan hal etiladi.

Sudyaning o‘zini o‘zi rad qilishi to‘g‘risidagi masala ushbu moddada nazarda tutilgan tartibda sud tomonidan hal etiladi.

Rad qilish to‘g‘risidagi masalani ko‘rish natijalari bo‘yicha ajrim chiqariladi.

24-modda. Rad qilish to‘g‘risidagi arizani qanoatlantirish oqibatlari

O‘zini o‘zi rad qilish to‘g‘risidagi yoki sudyani yoxud bir necha sudyani yoinki butun sud tarkibini rad qilish haqidagi ariza qanoatlantirilgan taqdirda ish o‘sha sudda, biroq sudyalarning boshqa tarkibida ko‘riladi.

Agar o‘zini o‘zi rad qilishni va rad qilishni qanoatlantirish natijasida ishni ayni o‘sha sudda ko‘rish uchun sudning yangi tarkibini shakllantirish imkoni bo‘lmasa, ish boshqa sudga o‘tkazilishi kerak.

25-modda. Ishlarning sudga taalluqliligi

Iqtisodiy sudga:

1) iqtisodiyot sohasida yuridik shaxslar hamda yuridik shaxs tashkil etmagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan va yakka tartibdagi tadbirkor maqomini qonunda belgilangan tartibda olgan fuqarolar, shuningdek korporativ nizolar bo‘yicha ishlar ko‘rilayotganda taraflar bo‘lgan fuqarolar (bundan buyon matnda fuqarolar deb yuritiladi) o‘rtasidagi fuqaroviy, ma’muriy va boshqa huquqiy munosabatlardan yuzaga keladigan nizolarga doir ishlar;

2) iqtisodiyot sohasida yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarning huquqlari yuzaga kelishi, o‘zgarishi yoki bekor bo‘lishi uchun ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash (bundan buyon matnda yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash deb yuritiladi) to‘g‘risidagi ishlar;

3) to‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risidagi ishlar;

4) hakamlik muhokamasi bilan bog‘liq ishlar;

4¹) arbitraj muhokamasi bilan bog‘liq ishlar;

5) ushbu Kodeksning 30-moddasida ko‘rsatilgan korporativ nizolar bo‘yicha ishlar, bundan mehnatga oid nizolar mustasno;

5¹) ushbu Kodeksning 30¹-moddasida ko‘rsatilgan investitsiyaviy nizolar bo‘yicha ishlar;

5²) ushbu Kodeksning 30²-moddasida ko‘rsatilgan raqobatga oid ishlar;

6) chet davlat sudlari va arbitrajlarining qarorlarini tan olish hamda ijro etishga qaratish to‘g‘risidagi ishlar taalluqlidir.

Yakka tartibdagi tadbirkor maqomini yo‘qotgan fuqarolar ishtirokidagi nizolarga doir ishlar ham, agar tegishli talablar ularning avvalgi tadbirkorlik faoliyatidan kelib chiqsa, sudga taalluqli bo‘ladi.

Qonun bilan sudga taalluqli ishlar jumlasiga boshqa ishlar ham kiritilishi mumkin.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, sud o‘ziga taalluqli ishlarni tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan O‘zbekiston Respublikasi yuridik shaxslari va fuqarolari, shuningdek chet el yuridik shaxslari, xalqaro tashkilotlar, chet el fuqarolari, fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar ishtirokida ko‘radi.

O‘zaro bog‘liq bo‘lib, ba’zilari iqtisodiy sudga, boshqalari esa fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga taalluqli bo‘lgan bir nechta talab birlashtirilgan taqdirda, barcha talablar fuqarolik ishlari bo‘yicha sudda ko‘rilishi lozim.

O‘zaro bog‘liq bo‘lib, ba’zilari ma’muriy sudga, boshqalari esa iqtisodiy sudga taalluqli bo‘lgan bir nechta talabni birlashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Ushbu modda birinchi qismining 4¹, 5 va 5¹-bandlarida ko‘rsatilgan ishlar nizo yuzaga kelgan huquqiy munosabatlar ishtirokchisi yuridik yoki jismoniy shaxslar bo‘lishidan qat’i nazar, sud tomonidan ko‘rib chiqiladi.

26-modda. Iqtisodiy sud tomonidan hal etiladigan nizolar

Iqtisodiy sud:

1) tuzilishi majburiyligi qonunda nazarda tutilgan shartnomani tuzishda yuzaga kelgan kelishmovchiliklar to‘g‘risidagi;

2) shartnoma taraflari tomonidan ko‘rib chiqilishi sudga o‘tkazilishi kelishilgan shartnomani tuzishda yuzaga kelgan kelishmovchiliklar haqidagi;

3) shartnomani o‘zgartirish yoki bekor qilish to‘g‘risidagi;

4) bitimni haqiqiy emas deb topish haqidagi;

5) majburiyatlar bajarilmaganligi yoki lozim darajada bajarilmaganligi to‘g‘risidagi;

6) mulk huquqini tan olish haqidagi;

7) mulkdor yoki mulkning boshqa qonuniy egasi tomonidan mol-mulkni boshqa shaxsning g‘ayriqonuniy egaligidan talab qilib olish to‘g‘risidagi;

8) intellektual faoliyat obyektlari va fuqarolik muomalasi ishtirokchilarining xususiy alomatlarini aks ettiruvchi vositalar, tovarlar, ishlar va xizmatlarga mulkiy huquqlari buzilganligi haqidagi;

9) mulkdorning yoki mol-mulkning boshqa qonuniy egasining huquqlari egalik qilishdan mahrum etish bilan bog‘liq bo‘lmagan holda buzilganligi to‘g‘risidagi;

9¹) o‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi;

10) zararning o‘rnini qoplash haqidagi;

11) ishchanlik obro‘sini himoya qilish to‘g‘risidagi;

12) undirish so‘zsiz (akseptsiz) tartibda amalga oshiriladigan ijro hujjatini yoki boshqa hujjatni ijro etish mumkin emas deb topish haqidagi, bundan ma’muriy va boshqa ommaviy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan talab bo‘yicha ijro hujjati yoki boshqa hujjat mustasno;

13) agar qonunda jarimalarni so‘zsiz (akseptsiz) tartibda undirish nazarda tutilmagan bo‘lsa, nazorat qiluvchi organlar tomonidan yuridik shaxslar va fuqarolardan jarimalar undirish to‘g‘risidagi;

14) nazorat qiluvchi organlar tomonidan qonun hujjatlari talablarini buzgan holda so‘zsiz (akseptsiz) tartibda hisobdan chiqarilgan pul mablag‘larini budjetdan qaytarish haqidagi nizolarni hal etadi.

Sud qonun bilan o‘zining vakolatiga kiritilgan boshqa nizolarni ham hal qiladi.

27-modda. To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risidagi ishlar

To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risidagi ishlar jumlasiga yuridik yoki jismoniy shaxslarni hamda yuridik shaxs tashkil etmagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan va qonunda belgilangan tartibda yakka tartibdagi tadbirkor maqomini olgan fuqarolarni, pul majburiyatlari bo‘yicha kreditorlarning talablarini qanoatlantirishga va (yoki) soliqlar va yig‘imlar bo‘yicha o‘z majburiyatlarini bajarishga qodir bo‘lmagan, yakka tartibdagi tadbirkor maqomini yo‘qotgan jismoniy shaxslarni, agar pul majburiyatlari va soliqlar hamda yig‘imlar bo‘yicha majburiyatlar ularning avvalgi tadbirkorlik faoliyatidan kelib chiqqan bo‘lsa, to‘lovga qobiliyatsizlik haqida ish qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi ishlar kiradi.

28-modda. Hakamlik muhokamasi bilan bog‘liq ishlar

Hakamlik muhokamasi bilan bog‘liq bo‘lgan ishlar jumlasiga quyidagilar kiradi:

1) da’voni ta’minlash yuzasidan choralar ko‘rish to‘g‘risidagi arizalar bo‘yicha ishlar;

2) hakamlik sudlarining hal qiluv qarorlari yuzasidan nizolashish haqidagi arizalar bo‘yicha ishlar;

3) hakamlik sudlarining hal qiluv qarorlarini majburiy ijro etish uchun ijro varaqalari berish to‘g‘risidagi arizalar bo‘yicha ishlar.

Iqtisodiy sudlar ushbu moddaning birinchi qismida sanab o‘tilgan ishlarni ushbu Kodeksning 8, 28 va 29-boblarida ko‘rsatilgan xususiyatlar bilan birgalikda iqtisodiy sud ishlarini yuritishning umumiy qoidalari bo‘yicha ko‘rib chiqadi.

28¹-modda. Arbitraj muhokamasi bilan bog‘liq ishlar

Arbitraj muhokamasi bilan bog‘liq ishlar jumlasiga “Xalqaro tijorat arbitraji to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunida nazarda tutilgan quyidagi arizalar bo‘yicha ishlar kiradi:

1) arbitrni tayinlash to‘g‘risidagi;

2) arbitrni rad etishni qanoatlantirish haqidagi;

3) arbitr vakolatlarining amal qilishini tugatish xususida qaror qabul qilish to‘g‘risidagi;

4) arbitraj sudining yurisdiksiyasi masalasi yuzasidan qarorlar qabul qilish haqidagi;

5) ta’minlash choralarini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi;

6) ta’minlash choralarini ko‘rish haqidagi;

7) dalillarni olishga ko‘maklashish to‘g‘risidagi;

8) arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish haqidagi;

9) arbitrajning hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi.

Ushbu moddaning birinchi qismida sanab o‘tilgan ishlar iqtisodiy sudlar tomonidan iqtisodiy sud ishlarini yuritishning umumiy qoidalari bo‘yicha ushbu Kodeksning 29¹-bobida ko‘rsatilgan o‘ziga xos xususiyatlarni inobatga olgan holda ko‘rib chiqiladi.

Ushbu modda birinchi qismining 1 — 4, 7 va 8-bandlarida sanab o‘tilgan ishlar iqtisodiy sudlar tomonidan faqat, agar arbitraj joyi O‘zbekiston Respublikasida joylashgan bo‘lsa, ko‘rib chiqiladi.

29-modda. Nizolarni hal etishni hakamlik sudiga topshirish

Fuqarolik huquqiy munosabatlaridan kelib chiqib, yuzaga keladigan yoki yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan hamda iqtisodiy sudga taalluqli bo‘lgan nizo taraflarning kelishuviga binoan, iqtisodiy sud hal qiluv qarori chiqarguniga qadar hakamlik sudiga ko‘rish uchun topshirilishi mumkin.

30-modda. Korporativ nizolar bo‘yicha ishlar

Korporativ nizolar bo‘yicha ishlar jumlasiga quyidagilar kiradi:

1) yuridik shaxsni tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish bilan bog‘liq nizolar;

2) xo‘jalik jamiyatlari va shirkatlarining ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) aksiyalarning, ulushlarning, kooperativlar a’zolari paylarining mansubligi, ularga yuklamalar belgilash va ulardan kelib chiqadigan huquqlarni amalga oshirish bilan bog‘liq nizolar, bundan xo‘jalik jamiyatlari va shirkatlarining ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) aksiyalarni, ulushlarni, kooperativlar a’zolarining paylarini o‘z ichiga oluvchi meros mol-mulkni yoki er-xotinning umumiy mol-mulkini bo‘lish bilan bog‘liq holda yuzaga keladigan nizolar mustasno;

3) yuridik shaxs ishtirokchilarining (muassislarining, a’zolarining) yuridik shaxs tomonidan tuzilgan bitimlarni haqiqiy emas deb topish va (yoki) bunday bitimlarning haqiqiy emasligi oqibatlarini qo‘llash haqidagi da’volari bo‘yicha nizolar;

4) qimmatli qog‘ozlar emissiyasi bilan, shu jumladan emitentning boshqaruv organlari qarorlari yuzasidan nizolashish bilan, emissiyaviy qimmatli qog‘ozlarni joylashtirish jarayonida tuzilgan bitimlar, emissiyaviy qimmatli qog‘ozlar chiqarish (qo‘shimcha ravishda chiqarish) natijalari bo‘yicha hisobotlar (xabarnomalar) yuzasidan nizolashish bilan bog‘liq nizolar;

5) qimmatli qog‘ozlarni nominal saqlovchilarning aksiyalar va boshqa qimmatli qog‘ozlarga bo‘lgan huquqlarni hisobga olish, qonunda nazarda tutilgan boshqa huquq va majburiyatlarni qimmatli qog‘ozlarni joylashtirish va (yoki) ularning muomalasi munosabati bilan qimmatli qog‘ozlarning nominal saqlovchilari tomonidan amalga oshirish bilan bog‘liq faoliyatidan kelib chiqadigan nizolar;

6) yuridik shaxs ishtirokchilarining umumiy yig‘ilishini chaqirish to‘g‘risidagi nizolar;

7) yuridik shaxs boshqaruv organlarining qarorlari ustidan shikoyat qilish to‘g‘risidagi nizolar.

Qonunga muvofiq korporativ nizolar bo‘yicha ishlar jumlasiga boshqa nizolar ham kiritilishi mumkin.

30¹-modda. Investitsiyaviy nizolar bo‘yicha ishlar

Investitsiyaviy nizolar bo‘yicha ishlar jumlasiga quyidagilar kiradi:

1) investitsiya shartnomalarini tuzish, o‘zgartirish va bekor qilish bilan bog‘liq nizolar;

2) investitsiya shartnomalarini haqiqiy emas deb topish haqidagi nizolar;

3) investitsiya shartnomasining bajarilishi bilan bog‘liq nizolar;

4) investitsiya shartnomasidan kelib chiqadigan soliq, bojxona, ijtimoiy, ekologik va boshqa majburiyatlarning investor tomonidan bajarilishi bilan bog‘liq nizolar;

5) investitsiya shartnomasi bo‘yicha investorga berilgan mol-mulkni talab qilib olish yoki bunday shartnoma bo‘yicha neustoyka undirish va (yoki) zararlar o‘rnini qoplash to‘g‘risidagi nizolar.

30²-modda. Raqobatga oid ishlar

Yuridik shaxslar, shu jumladan chet el yuridik shaxslari, xo‘jalik boshqaruvi organlari, yakka tartibdagi tadbirkorlar hamda monopoliyaga qarshi organ o‘rtasida tovar va moliya bozorlarida raqobat sohasidagi munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar raqobatga oid ishlar jumlasiga kiradi.

31-modda. Chet davlat sudlari va arbitrajlarining qarorlarini tan olish hamda ijroga qaratish to‘g‘risidagi ishlar

Chet davlat sudlari va arbitrajlarining qarorlarini tan olish hamda ijroga qaratish to‘g‘risidagi ishlar jumlasiga:

tadbirkorlik faoliyatini va boshqa iqtisodiy faoliyatni amalga oshirish chog‘ida yuzaga keladigan nizolar bo‘yicha chet davlat sudlari tomonidan qabul qilingan qarorni tan olish hamda ijroga qaratish to‘g‘risidagi;

tadbirkorlik va boshqa iqtisodiy faoliyatni amalga oshirish chog‘ida yuzaga keladigan nizolar bo‘yicha chet el arbitrajlari tomonidan qabul qilingan qarorni tan olish hamda ijroga qaratish to‘g‘risidagi ishlar kiradi.

31¹-modda. Ish materiallarini sudga taalluqliligiga ko‘ra iqtisodiy suddan boshqa sudga o‘tkazish

Talab sudga taalluqlilik qoidalarini buzgan holda iqtisodiy sudga taqdim etilgan taqdirda, da’vo arizasi (ariza) taalluqliligiga ko‘ra fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga yoki ma’muriy sudga ko‘rib chiqish uchun o‘tkaziladi.

Agar da’vo arizasi (ariza) sudga taalluqlilik qoidalarini buzgan holda ish yuritishga qabul qilinganligi ishni ko‘rib chiqish jarayonida aniqlansa, iqtisodiy sud ish materiallarini sudga taalluqliligiga ko‘ra fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga yoki ma’muriy sudga ko‘rib chiqish uchun o‘tkazish va iqtisodiy sud ishini yuritishni tugatish to‘g‘risida ajrim chiqaradi.

Da’vo arizasini (arizani), ish materiallarini sudga taalluqliligiga ko‘ra iqtisodiy suddan boshqa sudga o‘tkazish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Iqtisodiy suddan taalluqliligiga ko‘ra boshqa sudga o‘tkazilgan da’vo arizasi (ariza), ish materiallari o‘ziga o‘tkazilgan sud tomonidan qabul qilib olinishi kerak.

O‘zbekiston Respublikasida sudlar o‘rtasida sudga taalluqlilik to‘g‘risidagi nizolarga yo‘l qo‘yilmaydi.

32-modda. Ishlarning sudlovga tegishliligi

Sudga taalluqli ishlar tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlari tomonidan ko‘riladi, bundan O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi va Qoraqalpog‘iston Respublikasisudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari sudloviga tegishli ishlar mustasno.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari:

taraflardan biri O‘zbekiston Respublikasi norezidenti — chet el shaxsi bo‘lgan ishlarni;

arbitraj muhokamasi bilan bog‘liq ishlarni;

chet davlat sudlari va arbitrajlarining qarorlarini tan olish hamda ijroga qaratish to‘g‘risidagi ishlarni ko‘radi.

Davlat boshqaruv organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari o‘rtasidagi iqtisodiy bitimlardan kelib chiqadigan nizolar O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi tomonidan ko‘riladi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi alohida holatlarni e’tiborga olgan holda har qanday ishni istalgan suddan olib qo‘yish va uni birinchi instansiya bo‘yicha o‘z ish yurituviga qabul qilishga, ishni bir suddan boshqasiga o‘tkazishga haqli.

Investitsiyaviy nizolar bo‘yicha yirik investorning, raqobatga oid ishlar bo‘yicha taraflarning xohishiga ko‘ra, ushbu toifadagi ishlar bevosita O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi, qolgan investitsiyaviy nizolar investorning xohishiga ko‘ra, Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari tomonidan birinchi instansiya sudi sifatida ko‘riladi.

33-modda. Sudlovga tegishlilikning umumiy qoidalari

Yuridik shaxslarga nisbatan da’volar ular davlat ro‘yxatidan o‘tgan joydagi sudga taqdim etiladi.

Yuridik shaxslarga nisbatan ularning alohida bo‘linmalari faoliyatidan kelib chiqadigan da’volar alohida bo‘linmalar davlat ro‘yxatidan o‘tgan joydagi sudga taqdim etiladi.

Fuqarolarga nisbatan da’volar ular yakka tartibdagi tadbirkor sifatida davlat ro‘yxatidan o‘tgan joydagi sudga taqdim etiladi.

34-modda. Da’vogarning tanlovi bo‘yicha sudlovga tegishlilik

Turli yerlarda joylashgan bir necha javobgarga nisbatan da’volar da’vogarning tanlashi bo‘yicha javobgarlardan biri davlat ro‘yxatidan o‘tgan joydagi sudga taqdim etiladi.

Davlat ro‘yxatidan o‘tgan joyi noma’lum bo‘lgan javobgarga nisbatan da’volar uning mol-mulki joylashgan yerdagi yoki uning ma’lum bo‘lgan oxirgi joylashgan yeridagi sudga taqdim etilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasining fuqarosi bo‘lgan va boshqa davlat hududida turgan javobgarga nisbatan da’volar da’vogar joylashgan yerda yoki javobgarning mol-mulki joylashgan yerda taqdim etilishi mumkin.

Ijro etish joyi ko‘rsatilgan shartnomadan kelib chiqadigan da’volar majburiyat ijro etiladigan joy bo‘yicha taqdim etilishi mumkin.

Yirik investor bo‘lmagan investorning investitsiya faoliyati bilan bog‘liq da’volar javobgar joylashgan yerdagi tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudga yoki Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga taqdim etilishi mumkin.

Yirik investorning investitsiya faoliyati bilan bog‘liq da’volar, shuningdek tovar va moliya bozorlaridagi raqobat sohasidagi munosabatlardan kelib chiqadigan da’volar javobgar joylashgan yerdagi tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudiga yoki O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudiga taqdim etilishi mumkin.

35-modda. Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ishlarning sudlovga tegishliligi

Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ishlar arizachi davlat ro‘yxatidan o‘tgan joydagi sudda ko‘riladi.

Ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqning vujudga kelishi, o‘zgarishi yoki bekor bo‘lishi uchun yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ishlar ko‘chmas mulk joylashgan yerdagi sudda ko‘riladi.

36-modda. To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risidagi ishlarning sudlovga tegishliligi

Yuridik shaxslarning to‘lovga qobiliyatsizligi to‘g‘risidagi ishlar qarzdor davlat ro‘yxatidan o‘tgan joydagi sudda, shuningdek qarzdor jismoniy shaxsning va (yoki) yakka tartibdagi tadbirkorning yashash joyidagi sudda ko‘riladi.

37-modda. Alohida sudlovga tegishlilik

Ko‘chmas mulkka bo‘lgan mulk huquqini tan olish to‘g‘risidagi da’volar, ko‘chmas mulk haqidagi nizolar, shu jumladan ko‘chmas mulkni boshqa shaxsning g‘ayriqonuniy egaligidan talab qilib olish to‘g‘risidagi yoxud mulkdorning yoki mol-mulkning boshqa qonuniy egasining huquqlari egalik qilishdan mahrum etish bilan bog‘liq bo‘lmagan holda buzilishini bartaraf etish haqidagi va ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlar to‘g‘risidagi boshqa da’volar ko‘chmas mulk joylashgan yerdagi sudga taqdim etiladi.

Tashuvchiga nisbatan yo‘lovchilar, bagaj va yuklarni tashish shartnomalaridan kelib chiqadigan da’volar, shu jumladan, agar javobgarlardan biri tashuvchi bo‘lsa, transport tashkilotining organi joylashgan yerdagi sudga taqdim etiladi.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza hakamlik sudi joylashgan yerdagi iqtisodiy sudga beriladi.

Hakamlik sudida ko‘rilayotgan da’voni ta’minlash choralarini ko‘rish to‘g‘risidagi, shuningdek hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi ariza hakamlik sudi joylashgan yerdagi yoki qarzdor davlat ro‘yxatidan o‘tgan joydagi yoxud agar qarzdor davlat ro‘yxatidan o‘tgan joy noma’lum bo‘lsa, uning mol-mulki turgan joydagi iqtisodiy sudga beriladi.

Arbitrni tayinlash, arbitrni rad etishni qanoatlantirish, arbitr vakolatlarining amal qilishini tugatish xususida qaror qabul qilish, arbitraj sudining yurisdiksiyasi masalasi yuzasidan qarorlar qabul qilish, dalillarni olishga ko‘maklashish, shuningdek arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza arbitraj joylashgan yerdagi iqtisodiy sudga beriladi.

Ta’minlash choralarini tan olish va ijroga qaratish, arbitraj sudida ko‘rilayotgan da’voni ta’minlash choralarini ko‘rish to‘g‘risidagi ariza arbitraj joylashgan yerdagi yoki qarzdor davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan joydagi yoxud, agar qarzdor davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan joy noma’lum bo‘lsa, uning mol-mulki turgan joydagi iqtisodiy sudga beriladi.

Korporativ nizolar bo‘yicha da’volar ushbu Kodeksning 30-moddasida ko‘rsatilgan yuridik shaxs joylashgan yerdagi sudga taqdim etiladi.

Qarshi da’volar dastlabki da’vo ko‘rilayotgan joydagi sudga taqdim etiladi.

38-modda. Shartnoma bo‘yicha sudlovga tegishlilik

Ushbu Kodeksning 33 va 34-moddalarida belgilangan sudlovga tegishlilik taraflarning kelishuviga ko‘ra o‘zgartirilishi mumkin.

39-modda. Ishni bir suddan boshqasiga o‘tkazish

Sud tomonidan sudlovga tegishlilik qoidalariga rioya etilgan holda o‘z ish yurituviga qabul qilib olingan ish, garchi keyinchalik boshqa sudning sudloviga tegishli bo‘lib qolsa ham, o‘zi tomonidan mazmunan ko‘rilishi kerak.

Sud ishni quyidagi hollarda boshqa sudga o‘tkazadi, agar:

1) ish sudlovga tegishlilik qoidalarini buzgan holda qabul qilinganligi ishni shu sudda ko‘rish chog‘ida ma’lum bo‘lsa;

2) bir yoki bir nechta sudya rad qilinganidan keyin ularni mazkur sudda almashtirish mumkin bo‘lmay qolsa, shuningdek ishni ushbu sudda ko‘rish mumkin bo‘lmay qolgan boshqa hollarda.

Ishni boshqa sudda ko‘rishga o‘tkazish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Bir suddan boshqa sudga yuborilgan ish u yuborilgan sudda ko‘rish uchun qabul qilib olinishi kerak.

O‘zbekiston Respublikasida iqtisodiy sudlar o‘rtasida sudlovga tegishlilik to‘g‘risida nizolarga yo‘l qo‘yilmaydi.

40-modda. Iqtisodiy sud ishlarini yuritish ishtirokchilarining tarkibi

Sud, ishda ishtirok etuvchi shaxslar va odil sudlovni amalga oshirishga ko‘maklashuvchi shaxslar iqtisodiy sud ishlarini yuritish ishtirokchilaridir.

41-modda. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar

Taraflar, uchinchi shaxslar, prokuror, davlat organlari va boshqa shaxslar o‘z zimmalariga yuklatilgan vakolatlarga ko‘ra, shuningdek ushbu Kodeksda nazarda tutilgan alohida toifadagi ishlar bo‘yicha arizachilar hamda boshqa manfaatdor shaxslar ishda ishtirok etuvchi shaxslar deb e’tirof etiladi.

42-modda. Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning huquq va majburiyatlari

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ish materiallari bilan tanishish, ulardan ko‘chirmalar olish, ko‘chirma nusxa olish, rad qilish to‘g‘risida ariza berish, dalillar taqdim etish, dalillarni tekshirishda ishtirok etish, savollar berish, iltimosnomalar kiritish, arz qilish, sudga og‘zaki va yozma tushuntirishlar berish, ishni ko‘rish davomida yuzaga keladigan barcha masalalar bo‘yicha o‘z vajlarini, xulosalarini taqdim qilish, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning iltimosnomalari, vajlariga e’tiroz bildirish, sud hujjatlari ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) hamda ushbu Kodeksda o‘zlariga berilgan boshqa protsessual huquqlardan foydalanish huquqiga ega.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ushbu Kodeksda nazarda tutilgan protsessual majburiyatlarga ega va ular o‘zlariga tegishli barcha protsessual huquqlardan insofli ravishda foydalanishi kerak.

Korporativ nizoda ishtirok etayotgan taraflar bir-biridan va guvohlardan sudda ko‘rilayotgan ishga taalluqli bo‘lishi mumkin bo‘lgan barcha hujjatlarni so‘rab olish huquqiga ega, bundan davlat sirini yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi hujjatlar mustasno.

43-modda. Taraflar

Da’vogar (arizachi) va javobgar iqtisodiy sud ishlarini yuritishdagi taraflardir.

O‘z huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida da’vo taqdim etgan yoki manfaatlari ko‘zlanib da’vo taqdim etilgan yuridik shaxslar va fuqarolar da’vogarlardir.

Da’vo yoki bildirilgan talab taqdim etilgan yuridik shaxslar va fuqarolar javobgarlardir.

Alohida toifadagi ishlar hamda ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa ishlar bo‘yicha ariza bergan yuridik shaxslar va fuqarolar arizachilardir.

Taraflar teng protsessual huquqlardan foydalanadi.

44-modda. Ishda bir necha da’vogar va javobgarning ishtirok etishi

Da’vo bir necha da’vogar (sherik da’vogarlar) tomonidan birgalikda yoki bir necha javobgarga (sherik javobgarlarga) nisbatan taqdim etilishi mumkin.

Da’vogarlar va javobgarlarning har biri boshqa tarafga nisbatan sud protsessida mustaqil ishtirok etadi.

Protsessda birgalikda ishtirok etuvchilar ishni olib borishni sherik ishtirokchilardan biriga topshirishi mumkin.

Boshqa javobgarning ishtirokisiz ishni ko‘rish mumkin bo‘lmagan taqdirda, birinchi instansiya sudi hal qiluv qarori qabul qilinguniga qadar da’vogarning (da’vogarlarning) roziligi bilan o‘sha javobgarni (javobgarlarni) ishda ishtirok etish uchun jalb etadi.

Agar qonunchilikda ishda boshqa javobgar ishtirokining majburiyligi nazarda tutilgan bo‘lsa, sud shu javobgarni ishda ishtirok etish uchun o‘z tashabbusi bilan jalb etadi.

Sud da’vogarning iltimosnomasi bo‘yicha ham boshqa javobgarni ishda ishtirok etish uchun jalb etishga haqli.

Boshqa javobgarni ishda ishtirok etishga jalb etish yoki jalb etishni rad qilish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Boshqa javobgar ishda ishtirok etish uchun jalb etilganda ishni ko‘rish boshidan boshlanadi.

45-modda. Ishga daxldor bo‘lmagan javobgarni almashtirish

Sud da’vo bo‘yicha javob berishi lozim bo‘lmagan shaxsga nisbatan da’vo taqdim etilganligini aniqlasa, ishga daxldor bo‘lmagan javobgarni hal qiluv qarori qabul qilinguniga qadar da’vogarning roziligi bilan ishga daxldor javobgar bilan almashtirishga yo‘l qo‘yishi mumkin.

Agar da’vogar javobgarni boshqa shaxs bilan almashtirishga rozi bo‘lmasa, sud bu shaxsni da’vogarning roziligi bilan ikkinchi javobgar sifatida ishga jalb etishi mumkin.

Ishga daxldor bo‘lmagan javobgar almashtirilganligi to‘g‘risida sud ajrim chiqaradi.

Ishga daxldor bo‘lmagan javobgar almashtirilganidan so‘ng ishni ko‘rish boshidan boshlanadi.

46-modda. Protsessual huquqiy vorislik

Taraflardan biri nizoli yoki sud hujjati bilan aniqlangan huquqiy munosabatdan chiqib ketgan hollarda (yuridik shaxsning qayta tashkil etilishi, talab qilish huquqidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish, qarzning boshqa shaxsga o‘tkazilishi, fuqaroning o‘limi va majburiyatlardagi shaxslar o‘zgarishining boshqa hollarida) sud bu tarafni uning huquqiy vorisi bilan almashtiradi.

Huquqiy vorislik iqtisodiy sud ishlarini yuritishning har qanday bosqichida amalga oshirilishi mumkin.

Tarafni huquqiy voris bilan almashtirish to‘g‘risida sud ajrim chiqaradi.

Tarafni huquqiy voris bilan almashtirish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Taraf huquqiy voris bilan almashtirilganidan keyin iqtisodiy sud ishlarini yuritish almashtirish amalga oshirilgan bosqichning o‘zidan davom ettiriladi.

Huquqiy voris ishga kirishguniga qadar sud protsessida amalga oshirilgan barcha harakatlar huquqiy vorisga o‘rnini bo‘shatib bergan shaxsga qay darajada majburiy bo‘lgan bo‘lsa, huquqiy voris uchun ham shu darajada majburiy bo‘ladi.

47-modda. Nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qiluvchi uchinchi shaxslar

Nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qiluvchi uchinchi shaxslar birinchi instansiya sudi hal qiluv qarorini qabul qilguniga qadar ishga kirishishi mumkin. Ular da’vogarning barcha huquqlaridan foydalanadi va uning barcha majburiyatlarini o‘z zimmasiga oladi, bundan javobgar bilan nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga rioya etish majburiyati mustasno.

Agar nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qiluvchi uchinchi shaxs ishga sud muhokamasi boshlanganidan keyin kirishsa, ishni ko‘rish boshidan boshlanadi.

48-modda. Nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxslar

Nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxslar birinchi instansiya sudi hal qiluv qarorini qabul qilguniga qadar, agar ish ushbu shaxslarning taraflardan biriga nisbatan huquq yoki majburiyatlariga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lsa, da’vogar yoxud javobgar tarafida ishga kirishishi mumkin. Ular tarafning iltimosnomasiga yoki sudning tashabbusiga ko‘ra ham ishda ishtirok etishga jalb qilinishi mumkin.

Nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxslar tarafning protsessual huquqlaridan foydalanadi va uning protsessual majburiyatlarini o‘z zimmasiga oladi, bundan da’voning asosini yoki predmetini o‘zgartirish, da’vo talablarining miqdorini ko‘paytirish yoki kamaytirish, da’vodan voz kechish, da’voni tan olish yoxud kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv tuzish, qarshi da’vo taqdim etish, sud hujjatining majburiy ijro etilishini talab qilish huquqi mustasno.

Nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxsni ishda ishtirok etishga jalb qilish yoki jalb qilishni rad etish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Agar nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxs ishga sud muhokamasi boshlanganidan keyin kirishsa, ishni ko‘rish boshidan boshlanadi.

49-modda. Ishda prokurorning ishtiroki

Tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlariga da’vo arizasini (arizani) — Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar, tumanlar (shaharlar) prokurorlari va ularga tenglashtirilgan prokurorlar yoki ularning o‘rinbosarlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudiga, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga esa — Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar prokurorlari yoki ularning o‘rinbosarlari taqdim etadi.

O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori yoki uning o‘rinbosari O‘zbekiston Respublikasining barcha iqtisodiy sudlariga da’vo arizasi (ariza) taqdim etishga haqli.

Prokuror o‘zining da’vo arizasi (arizasi) asosida qo‘zg‘atilgan ishlarda, shuningdek davlatning qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida yerga oid huquqiy munosabatlar, davlat mulki bilan bog‘liq ishlarda, atrof-muhitni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish, davlat budjetidan undiruvlar, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratga bo‘lgan mulk huquqini e’tirof etish, xususiy mulk sifatida egalik qilish va undan foydalanish faktini aniqlash, bojxona to‘lovlarini undirish bilan bog‘liq ishlarda ishtirok etishi mumkin.

Prokuror boshqa shaxslarning arizasi bilan qo‘zg‘atilgan ishning muhokamasida o‘z tashabbusi bilan ishtirok etishi mumkin emas, bundan ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan ishlar mustasno.

Ishda ishtirok etuvchi prokuror ishning mazmuni bo‘yicha fikrini bayon etadi, bundan uning boshqa shaxslarning huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilishga doir da’vo arizasi (arizasi) bo‘yicha qo‘zg‘atilgan ishlar mustasno.

Fuqaroning, yuridik shaxsning va davlatning manfaatlarini ko‘zlab da’vo arizasi (ariza) taqdim etgan prokuror da’vogarning huquqlaridan foydalanadi va uning majburiyatlarini o‘z zimmasiga oladi, bundan kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv tuzish huquqi mustasno.

Prokurorning o‘z da’vo arizasidan (arizasidan) voz kechishi da’vogarni (arizachini) ishni mazmunan ko‘rib chiqishni talab qilish huquqidan mahrum etmaydi.

Prokuror tomonidan da’vogarning huquqini himoya qilish maqsadida taqdim etilgan da’vodan da’vogarning voz kechishi da’vo arizasini (arizani) ko‘rmasdan qoldirishga olib keladi.

50-modda. Ishda davlat organlari va boshqa shaxslarning ishtiroki

Qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda davlat organlari va boshqa shaxslar yuridik shaxslarning, fuqarolarning, jamiyat va davlatning huquqlari hamda qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida da’vo arizasi (ariza) taqdim etishi mumkin. Da’vo taqdim etgan mazkur organlar va shaxslar da’vogarning barcha huquqlaridan foydalanadi va uning majburiyatlarini o‘z zimmasiga oladi, bundan kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv tuzish huquqi mustasno.

Davlat organi va boshqa shaxsning o‘zi taqdim etgan da’vo arizasidan (arizadan) voz kechishi da’vogarni (arizachini) ishni mazmunan ko‘rishni talab qilish huquqidan mahrum etmaydi.

Davlat organi va boshqa shaxs tomonidan da’vogarning huquqlarini himoya qilish maqsadida taqdim etilgan da’vo arizasidan (arizasidan) da’vogarning (arizachining) voz kechishi da’vo arizasini (arizani) ko‘rmasdan qoldirishga olib keladi.

51-modda. Odil sudlovni amalga oshirishga ko‘maklashuvchi shaxslar

Iqtisodiy sud ishlarini yuritishda ishda ishtirok etuvchi shaxslar bilan bir qatorda odil sudlovni amalga oshirishga ko‘maklashuvchi shaxslar — guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar va tarjimonlar ishtirok etishi mumkin.

52-modda. Sud majlisining kotibi

Sudyaning yordamchisi (katta yordamchisi) sudyaning topshirig‘i bo‘yicha ishlarni sud muhokamasiga tayyorlash uchun zarur bo‘lgan harakatlarni amalga oshiradi, ishda ishtirok etuvchi shaxslarni sud muhokamasining vaqti va joyi haqida xabardor qiladi hamda ularning sudga kelgan-kelmaganligini tekshiradi, kelmaganlik sabablarini aniqlashtiradi va bu haqda sudyaga ma’lum qiladi, bajarilayotgan protsessual harakatlar bo‘yicha bayonnoma yuritadi, sudyaning sud majlisiga tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazish, shuningdek sud hujjatini ijroga yuborish bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa barcha topshiriqlarini bajaradi.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan protsessual harakatlar amalga oshirilayotgan vaqtda sudyaning yordamchisi (katta yordamchisi) sud majlisining kotibi sifatida qatnashadi.

53-modda. Guvoh

Sudning nizoni to‘g‘ri hal etishi uchun ahamiyatga ega ma’lumotlar va holatlardan xabardor har qanday shaxs guvoh bo‘lishi mumkin.

Quyidagilar guvoh sifatida chaqirilishi va so‘roq qilinishi mumkin emas:

fuqarolik, iqtisodiy, ma’muriy ish bo‘yicha vakillar yoki jinoyat ishi bo‘yicha himoyachilar, ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ish bo‘yicha advokatlar, mediatorlar — vakil, himoyachi, advokat yoki mediator vazifalarini bajarishi munosabati bilan o‘zlariga ma’lum bo‘lib qolgan holatlar to‘g‘risida;

arbitrlar, arbitraj tarkibi tomonidan tayinlangan ekspertlar, arbitraj muassasasining xodimlari, hakamlik sudyalari — arbitraj yoki hakamlik muhokamasi davomida o‘zlariga ma’lum bo‘lib qolgan holatlar to‘g‘risida;

jismoniy nuqsonlari yoki ruhiy holatining buzilganligi sababli faktlarni to‘g‘ri idrok qilishga yoki ular haqida to‘g‘ri ko‘rsatuvlar berishga layoqatsiz shaxslar.

54-modda. Guvohning huquq va majburiyatlari

Guvoh advokatning yuridik yordamidan foydalanish, iqtisodiy sud ishi yuritilayotgan tilni bilmasa yoki yetarli darajada bilmasa, o‘z ona tilida ko‘rsatuvlar berish va bu holda tarjimon xizmatidan foydalanish, ko‘rsatuvlarini o‘z qo‘li bilan yozib berish, ko‘rsatuvlar berishda yozma qaydlar va hujjatlardan foydalanish huquqiga ega.

Guvoh sudning chaqiruviga binoan kelishi, ish yuzasidan o‘zi xabardor bo‘lgan ma’lumotlar va holatlar haqida to‘g‘ri ko‘rsatuvlar berishi, sudya va ishda ishtirok etuvchi shaxslarning savollariga javob berishi, sud majlisi vaqtida tartibga rioya etishi shart.

Guvoh bila turib yolg‘on ko‘rsatuvlar berganlik uchun jinoiy javobgar bo‘ladi, sud tomonidan bu haqda ogohlantirilib, tilxat olinadi.

Hech kim o‘ziga va yaqin qarindoshlariga qarshi guvohlik berishga majbur emas.

Qonunga muvofiq kasbiy burchini bajarishi jarayonida o‘ziga ma’lum bo‘lgan ma’lumotlar va holatlar yuzasidan ko‘rsatuv berishni rad qilish huquqiga ega bo‘lgan shaxslarga nisbatan ko‘rsatuv berish majburiyati tatbiq etilmaydi.

55-modda. Ekspert

Fan, texnika, san’at yoki hunar sohasida xulosa berish uchun zarur bo‘lgan maxsus bilimlarga ega jismoniy shaxs ekspert sifatida tayinlanishi mumkin.

Davlat sud-ekspertiza muassasasi eksperti, nodavlat sud-ekspertiza tashkilotining eksperti, boshqa korxona, muassasa, tashkilot xodimi yoki o‘zga jismoniy shaxs ekspert sifatida ishtirok etishi mumkin.

Belgilangan tartibda muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilgan shaxslar, shuningdek qasddan sodir etgan jinoyatlari uchun sudlanganlik holati tugallanmagan yoki sudlanganligi olib tashlanmagan shaxslar ekspert sifatida jalb etilishi mumkin emas.

56-modda. Ekspertning huquq va majburiyatlari

Ekspert: ekspertiza predmetiga taalluqli ish materiallari bilan tanishish, ulardan zarur ma’lumotlarni yozib olish yoki ko‘chirma nusxalar olish; joyida ko‘zdan kechirishda ishtirok etish va ekspertizani o‘tkazish uchun zarur qo‘shimcha materiallar va tekshirish obyektlari taqdim etilishi haqida iltimosnomalar berish; sud muhokamasida ekspertiza predmetiga oid dalillarni tekshirishda ishtirok etish hamda ishda ishtirok etuvchi shaxslarga va guvohlarga sudning ruxsati bilan savollar berish; ashyoviy, yozma, raqamli dalillar va hujjatlarni ko‘zdan kechirish; o‘z xulosasida nafaqat o‘z oldiga qo‘yilgan savollar bo‘yicha, balki ekspertiza predmetiga oid va ish uchun ahamiyatga molik boshqa masalalar bo‘yicha ham xulosalarini bayon etish; o‘z xulosasi yoki ko‘rsatuvlari ishda ishtirok etuvchi shaxslar va guvohlar tomonidan noto‘g‘ri talqin qilinganligi xususida sud majlisi bayonnomasiga kiritilishi lozim bo‘lgan bayonotlar berish; agar u sud muhokamasi yuritilayotgan tilni bilmasa yoki yetarlicha bilmasa, o‘z ona tilida xulosa taqdim etish va ko‘rsatuvlar berish hamda bunday holda tarjimon xizmatidan foydalanish; agar ishni yuritayotgan sudning hal qiluv qarorlari, sudyaning harakatlari (harakatsizligi) ekspertning huquq va erkinliklarini buzayotgan bo‘lsa, bu qarorlar, harakatlar (harakatsizlik) ustidan qonunda belgilangan tartibda shikoyat qilish huquqiga egadir.

Ekspert: ushbu Kodeksning 20 va 21-moddalarida nazarda tutilgan asoslar mavjud bo‘lgan taqdirda, o‘zini o‘zi rad etishi haqida darhol arz qilishi; o‘ziga taqdim etilgan tekshirish obyektlarini har tomonlama va to‘liq tekshirishdan o‘tkazishi, o‘z oldiga qo‘yilgan savollar yuzasidan asosli va xolisona yozma xulosa berishi; sud majlisida shaxsan ishtirok etish uchun sud chaqiruviga binoan kelishi; o‘zi o‘tkazgan ekspertiza xususida ko‘rsatuvlar berishi va o‘zi bergan xulosani tushuntirish uchun qo‘shimcha savollarga javob berishi; ekspertiza o‘tkazilishi munosabati bilan o‘ziga ma’lum bo‘lib qolgan ma’lumotlarni oshkor qilmasligi; taqdim etilgan tekshirish obyektlari va ish materiallarining but saqlanishini ta’minlashi; sud muhokamasi vaqtida tartibga rioya qilishi shart.

Ekspert bila turib noto‘g‘ri xulosa berganligi uchun jinoiy javobgar bo‘ladi.

Agar ekspert qo‘yilgan savollarni o‘zining maxsus bilimlari asosida hal qilish mumkin bo‘lmasligiga yoki unga taqdim etilgan tekshirish obyektlarining yoxud materiallarning yaroqsizligiga yoki xulosa berish uchun yetarli emasligiga va ularni to‘ldirib bo‘lmasligiga yoxud fan va sud-ekspertlik amaliyotining holati qo‘yilgan savollarga javob topish imkoniyatini bermasligiga ishonch hosil qilsa, u xulosa berishning iloji yo‘qligi to‘g‘risida asoslantirilgan dalolatnoma tuzadi hamda uni ekspertizani tayinlagan sudga yuboradi.

57-modda. Mutaxassis

Maslahatlar (tushuntirishlar) berish va ilmiy-texnika vositalarini qo‘llashda yordam ko‘rsatish yo‘li bilan dalillarni to‘plash, tekshirish va baholashda ko‘maklashish maqsadida fan, texnika, san’at yoki hunar sohasida maxsus bilim va malakaga ega bo‘lgan, voyaga yetgan, ish natijasidan manfaatdor bo‘lmagan shaxs sud majlisida yoki protsessual harakatlarda ishtirok etish uchun sud tomonidan mutaxassis sifatida jalb qilinishi mumkin.

Mutaxassisni sud majlisida ishtirok etish uchun jalb qilish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Sudning mutaxassisni chaqirish haqidagi talabi uning ish beruvchisi uchun majburiydir.

58-modda. Mutaxassisning huquq va majburiyatlari

Mutaxassis sifatida chaqirilgan shaxs: qanday maqsadda chaqirilganligini bilish; agar tegishli bilim va malakaga ega bo‘lmasa, ish yuritishda ishtirok etishni rad qilish; sudning ruxsati bilan protsessual harakat ishtirokchilariga savollar berish; protsessual harakat ishtirokchilarining e’tiborini o‘zining dalillarni to‘plash, tekshirish va baholashda, ilmiy-texnika vositalarini qo‘llashda, ekspertiza tayinlash uchun materiallar tayyorlashda ko‘maklashish chog‘idagi harakatlari bilan bog‘liq holatlarga qaratish; o‘zi ishtirok etgan protsessual harakat bayonnomasi, shuningdek sud majlisi bayonnomasining tegishli qismi bilan tanishish va uning ishtirokida amalga oshirilgan harakatlarning kechishi hamda natijalari qayd qilinishining to‘liqligi va to‘g‘riligi xususida bayonnomaga kiritilishi lozim bo‘lgan arzlar va fikrlarni bildirish; agar ish yuritishda ishtirok etish uning xizmat vazifalari doirasiga kirmasa, protsessual harakatlarni amalga oshirishdagi ishtiroki bilan bog‘liq xarajatlar o‘rni qoplanishi va bajargan ishi uchun pul mukofoti olish huquqiga ega.

Mutaxassis etib tayinlangan shaxs: sudning chaqiruvi bo‘yicha kelishi; protsessual harakatlarni amalga oshirishda va sud muhokamasida maxsus bilim, malaka va ilmiy-texnika vositalaridan foydalangan holda ishtirok etishi; maslahatlar berishi; o‘zi bajarayotgan harakatlar yuzasidan tushuntirishlar berishi shart.

Agar mutaxassis sud uzrsiz deb topgan sabablarga ko‘ra sud chaqiruvi bo‘yicha kelmasa, shuningdek maslahatlar (tushuntirishlar) berishni asossiz ravishda rad etsa, unga nisbatan ushbu Kodeksning 14-bobida belgilangan tartibda sud jarimasi solinishi mumkin.

Jarima solinishi mutaxassisni kelish va maslahatlar (tushuntirishlar) berish majburiyatidan ozod qilmaydi.

59-modda. Tarjimon

Tarjima qilish uchun zarur tillarni biladigan hamda ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda sud tomonidan tayinlangan shaxs tarjimondir. Iqtisodiy sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilari, garchi tarjima qilish uchun zarur tillarni bilsa ham tarjimon vazifalarini o‘z zimmasiga olishga haqli emas.

60-modda. Tarjimonning huquq va majburiyatlari

Tarjimon: tarjimani aniqlashtirish uchun sud majlisi ishtirokchilariga savollar berish; agar tarjima qilish uchun tegishli bilimga ega bo‘lmasa, sud muhokamasida ishtirok etishni rad qilish; sud majlisi bayonnomasi bilan tanishish; tarjima yozuvlarining yozilishi to‘g‘riligi xususida e’tirozlar taqdim etish huquqiga ega.

Tarjimon:

sud chaqiruvi bo‘yicha kelishi;

tarjimani aniq, to‘liq va to‘g‘ri amalga oshirishi;

sud majlisi vaqtida tartibga rioya etishi shart.

Tarjimon bila turib noto‘g‘ri tarjima qilganlik uchun jinoiy javobgar bo‘ladi, sud tomonidan bu haqda ogohlantirilib, undan tilxat olinadi.

61-modda. Vakillar orqali ish yuritish

Sudda yuridik shaxslarning ishlarini ularning qonunchilikda yoki ta’sis hujjatlarida berilgan vakolatlar doirasida harakat qiladigan organlari va (yoki) vakillari yuritadi.

Fuqarolar o‘z ishlarini sudda shaxsan o‘zlari va (yoki) vakillari orqali yuritishga haqlidir. Fuqaroning ishda shaxsan ishtirok etishi uni ish bo‘yicha vakilga ega bo‘lish huquqidan mahrum qilmaydi.

Muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan shaxslarning huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini sudda ularning qonuniy vakillari (ota-onalari, ularni farzandlikka olganlar, vasiylar yoki homiylar) himoya qiladi. Qonuniy vakillar sudda ish yuritishni o‘zlari tanlagan vakilga topshirishi mumkin.

Agar qonunda bu bevosita nazarda tutilmagan bo‘lsa, quyidagilar shartnoma bo‘yicha (ixtiyoriy) vakillar bo‘lishi mumkin:

1) advokatlar;

2) yuridik shaxslarning xodimlari — shu yuridik shaxslarning ishlari bo‘yicha;

3) notijorat tashkilotlarining vakolatli vakillari — shu tashkilotlar a’zolarining ishlari bo‘yicha;

4) qonunda boshqa shaxslarning huquq va manfaatlarini himoya qilish huquqi berilgan notijorat tashkilotlarining vakolatli vakillari;

5) birgalikdagi protsessual ishtirokchilardan biri boshqa birgalikdagi ishtirokchilarning topshirig‘i bo‘yicha;

6) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosiga binoan sud tomonidan ruxsat berilgan boshqa shaxslar.

Sudda vakil sifatida ishlarni yuritish bo‘yicha professional faoliyat bilan faqat advokatlar shug‘ullanishi mumkin.

62-modda. Vakilning vakolatlarini rasmiylashtirish

Vakilning sudda ish yuritishga doir vakolatlari qonunga muvofiq berilgan va rasmiylashtirilgan ishonchnomada ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak.

Yuridik shaxs nomidan berilgan ishonchnoma uning rahbari yoki ta’sis hujjatlarida shunday vakolat berilgan boshqa shaxs tomonidan imzolangan va ushbu yuridik shaxsning muhri bilan (muhr mavjud bo‘lganda) tasdiqlangan bo‘lishi kerak.

Advokatning vakolatlari qonunchilikda belgilangan tartibda tasdiqlanadi.

Shartnoma bo‘yicha vakil sifatida harakat qiluvchi shaxs (bundan advokat mustasno) ishonchnomadan tashqari sudga shartnoma bo‘yicha vakil maqomini tasdiqlovchi hujjatni taqdim etadi.

63-modda. Vakilning vakolatlari

Sudda ish yuritish vakolatlari vakilga uni vakil qilgan shaxs nomidan barcha protsessual harakatlarni amalga oshirish huquqini beradi, bundan da’vo arizasini imzolash, ishni hakamlik sudiga topshirish, da’vo talablaridan qisman yoki butunlay voz kechish va da’voni tan olish, da’vo predmetini yoki asosini o‘zgartirish, kelishuv bitimi, mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish to‘g‘risidagi kelishuv yoki mediativ kelishuvni tuzish, vakolatlarni boshqa shaxsga topshirish (ishonib topshirish), sud hujjati ustidan shikoyat qilish, qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rib chiqish to‘g‘risidagi arizani imzolash, sud hujjatining majburiy ijro etilishini talab qilish, undirilgan mol-mulkni yoki pulni olish mustasno.

Vakilning ushbu moddada ko‘rsatilgan harakatlarning har birini amalga oshirishga bo‘lgan vakolatlari u qaysi shaxs tomonidan vakil qilinayotgan bo‘lsa, o‘sha shaxs bergan ishonchnomada maxsus nazarda tutilgan bo‘lishi kerak.

64-modda. Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning va ular vakillarining vakolatlarini tekshirish

Sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning va ular vakillarining vakolatlarini tekshirishi shart.

Sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning va ular vakillarining vakolatlarini tan olish va ularning sud majlisida ishtirok etishiga ruxsat berish to‘g‘risidagi masalani mazkur shaxslar sudga taqdim etgan hujjatlarni tekshirish asosida hal etadi. Mazkur shaxslarning vakolatlarini tasdiqlovchi hujjatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar sud majlisi bayonnomasiga kiritiladi, zarur bo‘lganda esa ularning ko‘chirma nusxalari ishga qo‘shib qo‘yiladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxs, uning vakili o‘z vakolatlarini tasdiqlash uchun zarur hujjatlarni taqdim etmagan yoki qonunchilik talablariga muvofiq bo‘lmagan hujjatlarni taqdim etgan taqdirda sud tegishli shaxsning ishda ishtirok etishga oid vakolatlarini tan olishni rad etadi, bu haqda sud majlisi bayonnomasida ko‘rsatiladi.

65-modda. Sudda vakil bo‘la olmaydigan shaxslar

To‘la muomala layoqatiga ega bo‘lmagan yoxud vasiylik yoki homiylik ostidagi shaxslar sudda vakil bo‘la olmaydi.

Sudyalar, tergovchilar, surishtiruvchilar, prokurorlar va sud devoni xodimlari sudda vakil bo‘la olmaydi. Mazkur shaxslar sud protsessida tegishli sudlarning, prokuratura organlarining vakili sifatida yoki qonuniy vakil sifatida ishtirok etayotgan hollarga nisbatan ushbu qoida tatbiq etilmaydi.

Mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish chog‘ida ayni shu nizo bilan bog‘liq holda mediator sifatida ishtirok etgan shaxslar vakil bo‘lishi mumkin emas, bundan qonunchilikda nazarda tutilgan va mediatorning ishtiroki yuzasidan o‘zaro rozilik bo‘lgan hollar mustasno.

66-modda. Dalillar tushunchasi va ularning turlari

Ish boʻyicha dalillar ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan tartibda olingan faktlar haqidagi maʼlumotlar boʻlib, ular asosida sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning talablari va eʼtirozlarini asoslovchi holatlar, shuningdek nizoni toʻgʻri hal qilish uchun ahamiyatga ega boʻlgan boshqa holatlar mavjudligini yoki mavjud emasligini aniqlaydi. Bunday maʼlumotlar ashyoviy, yozma va raqamli dalillar, ekspertlarning xulosalari, mutaxassislarning maslahatlari (tushuntirishlari), guvohlarning koʻrsatuvlari, ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari bilan aniqlanadi.

Qonunni buzgan holda olingan dalillardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

67-modda. Isbotlash

Isbotlash ishni mazmunan ko‘rish uchun ahamiyatga ega bo‘lgan holatlarni aniqlash maqsadida dalillarni to‘plash, tadqiq etish, tekshirish va baholashdan iboratdir.

68-modda. Isbotlash majburiyati

Ishda ishtirok etuvchi har bir shaxs o‘z talablari va e’tirozlariga asos qilib keltirayotgan holatlarni isbotlashi kerak.

Yuridik shaxslar va fuqarolarga nisbatan huquqiy ta’sir choralarini qo‘llash (bundan buyon matnda huquqiy ta’sir choralari deb yuritiladi) to‘g‘risidagi ishlar ko‘rib chiqilayotganda huquqiy ta’sir choralarini qo‘llash uchun asos bo‘lgan holatlarni isbotlash majburiyati nazorat qiluvchi organ zimmasiga yuklatiladi.

Ishda ishtirok etuvchi har bir shaxs o‘z talablari va e’tirozlariga asos qilib keltirayotgan dalillarni ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar oldida, agar ushbu Kodeksda boshqacha tartib belgilanmagan bo‘lsa, sud majlisi boshlanguniga qadar yoki sud belgilagan muddat doirasida ochib berishi lozim.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar faqat ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar oldindan tanishtirilgan dalillarga asoslanishga haqli.

Agar taraf sud tomonidan talab etilayotgan dalilni o‘zida ushlab turgan va sud so‘rovi bilan belgilangan muddatda uni taqdim etmayotgan bo‘lsa, undagi ma’lumotlar shu taraf manfaatlariga qarshi qaratilgan deb taxmin qilinadi va u tomonidan tan olingan deb hisoblanadi.

69-modda. Dalillarni taqdim etish va talab qilib olish

Dalillar ishda ishtirok etuvchi shaxslar tomonidan taqdim etiladi.

Agar sud mavjud dalillar yetarli emas deb hisoblasa, ishning obyektiv holatlarini aniqlash va nizoni to‘g‘ri hal qilish uchun ahamiyatga ega bo‘lgan qo‘shimcha dalillarni taqdim etishni taklif qilishi mumkin.

Ishda ishtirok etuvchi shaxs ishda ishtirok etuvchi yoki ishtirok etmaydigan shaxsdagi zarur dalilni mustaqil olish imkoniga ega bo‘lmasa, o‘sha dalilni talab qilib olish to‘g‘risida sudga iltimosnoma bilan murojaat qilishga haqli. Iltimosnomada shu dalil bilan ish uchun ahamiyatli qanday holatlar aniqlanishi mumkinligi, dalilning alomatlari va uning joylashgan joyi ko‘rsatilishi zarur.

Dalilni talab qilib olish to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ajrim chiqariladi.

Dalilni talab qilib olish to‘g‘risidagi iltimosnomani qanoatlantirish haqidagi ajrimda talab qilinayotgan dalilni taqdim etish muddati va tartibi ko‘rsatilib, ajrim sud tomonidan talab qilinayotgan dalilni saqlayotgan shaxsga yuboriladi.

Sud talab qilayotgan dalilni saqlayotgan shaxs uni bevosita sudga yuboradi yoki sudga topshirish uchun tegishli ajrimni taqdim etgan shaxsga beradi.

Agar shaxs sud talab qilayotgan dalilni taqdim etish imkoniyatiga ega bo‘lmasa yoki sud belgilagan muddatda taqdim eta olmasa, u shu muddat ichida bu haqda sudni sabablarni ko‘rsatgan holda xabardor qilishi shart.

Dalilni saqlayotgan shaxs talab qilinayotgan dalilni taqdim etish majburiyatini sud uzrsiz deb topgan sabablarga ko‘ra bajarmagan taqdirda, uni saqlayotgan shaxsga ushbu Kodeksning 14-bobida belgilangan tartibda sud jarimasi solinadi.

Talab qilinayotgan dalilni saqlayotgan shaxsga jarima solinishi uni dalilni sudga taqdim etish majburiyatidan ozod qilmaydi.

70-modda. Dalillarni ular turgan joyda ko‘zdan kechirish va tekshirish

Sudga olib kelish imkoniyati bo‘lmagan yoki olib kelinishi qiyin bo‘lgan dalillarni, shuningdek tez buziladigan ashyoviy dalillarni sud ular turgan joyda ko‘zdan kechirishi va tekshirishi mumkin.

Dalillarni ular turgan joyda ko‘zdan kechirish va tekshirish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Zarur hollarda, dalillarni ko‘zdan kechirish va tekshirishda ishtirok etish uchun odil sudlovni amalga oshirishga ko‘maklashuvchi shaxslar chaqirilishi mumkin.

Tez buziladigan ashyoviy dalillar ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilmasdan sud tomonidan darhol ko‘zdan kechirilishi va tekshirilishi mumkin.

Ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni ular turgan joyda bevosita ko‘zdan kechirish va tekshirish jarayonida ushbu Kodeksning 201-moddasida belgilangan tartibda sud tomonidan bayonnoma tuziladi.

Dalillarni mustahkamlash uchun bayonnoma tuzish bilan birga audio-, videoyozuvga olish, fotosuratga tushirish, ko‘chirma nusxalar, rejalar, chizmalar tayyorlash va axborotni aks ettirishning boshqa usullari qo‘llanilishi mumkin. Dalillarni mustahkamlashning bunday usuli qo‘llanilganligi bayonnomada aks ettiriladi, ma’lumotlarni aks ettiruvchi materiallar bayonnomaga ilova qilinadi.

71-modda. Dalillarning aloqadorligi

Sud faqat ishga aloqador bo‘lgan dalillarni qabul qiladi.

Agar taqdim etilgan dalillar ko‘rilayotgan ishga aloqador bo‘lmasa, ular ish materiallariga qo‘shib qo‘yilmaydi, ularning dalil sifatida rad qilinganligi sud hujjatida aks ettiriladi.

72-modda. Dalillarning maqbulligi

Qonunchilikka muvofiq muayyan dalillar bilan tasdiqlanishi kerak bo‘lgan ish holatlari boshqa dalillar bilan tasdiqlanishi mumkin emas.

73-modda. Isbotlashdan ozod qilish asoslari

Ishning iqtisodiy sud tomonidan hammaga ma’lum deb topilgan holatlari isbotlashga muhtoj emas.

Iqtisodiy sudning ilgari ko‘rilgan ish bo‘yicha qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori bilan aniqlangan holatlar sud xuddi shu shaxslar ishtirok etayotgan boshqa ishni ko‘rayotganida yangidan isbot qilinmaydi.

Fuqarolik ishlari bo‘yicha sudning yoki ma’muriy sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori boshqa ishni ko‘rayotgan iqtisodiy sud uchun fuqarolik ishlari bo‘yicha sudning yoki ma’muriy sudning hal qiluv qarorida aniqlangan va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga taalluqli bo‘lgan holatlarga doir masalalar bo‘yicha majburiydir.

Jinoyat ishlari bo‘yicha sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi muayyan harakatlar sodir etilganligi yoki sodir etilmaganligi va ular kimlar tomonidan sodir etilganligi masalalari bo‘yicha iqtisodiy sud uchun majburiydir.

74-modda. Dalillarga baho berish

Sud dalillarga ishning barcha holatlarini jamlab, ularni sud majlisida qonunga amal qilgan holda har tomonlama, to‘liq va xolis ko‘rib chiqishga asoslangan o‘z ichki ishonchi bo‘yicha baho beradi.

Har bir dalil ishga aloqadorligi, maqbulligi va ishonchliligi nuqtai nazaridan, dalillarning yig‘indisi esa, yetarliligi nuqtai nazaridan baholanishi lozim.

Agar tekshirish natijasida dalilning haqiqatga to‘g‘ri kelishi aniqlansa, u ishonchli deb tan olinadi.

Hech qanday dalil sud uchun oldindan belgilab qo‘yilgan kuchga ega emas.

Sud hujjatning yoki boshqa yozma dalilning faqat ko‘chirma nusxasi bilan tasdiqlanadigan holatlarni, agar hujjatning asl nusxasi yo‘qotilgan va sudga topshirilmagan bo‘lsa, va ushbu hujjatning nizolashayotgan taraflarning har biri tomonidan taqdim etilgan ko‘chirma nusxalari o‘zaro bir xil bo‘lmasa, va hujjatning asl mazmunini boshqa dalillar yordamida aniqlab bo‘lmasa, isbot qilingan deb hisoblashi mumkin emas.

75-modda. Yozma dalillar

Ish uchun ahamiyatga ega bo‘lgan holatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan hujjatlar, shartnomalar, ma’lumotnomalar, amaliy yozishmalar, shu jumladan faksimil, elektron yoki boshqa aloqa vositasida yoxud hujjatning ishonchliligini aniqlash imkonini beruvchi boshqa usulda olingan o‘zga hujjatlar va materiallar yozma dalillardir.

Yozma dalillar asl nusxada yoki tegishli tarzda tasdiqlangan ko‘chirma nusxada taqdim etiladi. Agar ko‘rilayotgan ishga hujjatning faqat bir qismi aloqador bo‘lsa, uning tasdiqlangan ko‘chirmasi taqdim etilishi mumkin.

Ish holatlari qonunchilikka muvofiq hujjatlarning faqat asl nusxalari bilan tasdiqlanishi lozim bo‘lsa, shuningdek boshqa zarur hollarda sudning talabi bilan ularning asl nusxalari taqdim etiladi.

Sudga taqdim etiladigan, to‘liq yoki qisman chet tilida tuzilgan yozma dalillarga ularning tegishli tarzda tasdiqlangan tarjimalari ilova qilinadi.

Chet davlatda olingan hujjat, agar u qonunchilikda belgilangan tartibda legallashtirilgan bo‘lsa, sudda yozma dalil deb tan olinadi.

O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida nazarda tutilgan hollarda chet davlatda olingan hujjat legallashtirilmasdan sudda yozma dalil deb tan olinadi.

76-modda. Hujjatlarning aslini qaytarish

Ishda mavjud bo‘lgan hujjatlarni taqdim etgan shaxslarning iltimosnomasiga ko‘ra, ularning asli sudning hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirganidan keyin ushbu shaxslarga, agar sud hujjatni qaytarish nizoning to‘g‘ri hal qilinishiga zarar yetkazmaydi degan xulosaga kelsa, ishni yuritish jarayonida hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirguniga qadar qaytarib berilishi mumkin. Iltimosnoma bilan bir vaqtda mazkur shaxslar hujjat aslining tegishli tarzda tasdiqlangan ko‘chirma nusxasini taqdim etadi yoki ishda qolayotgan ko‘chirma nusxaning asliga to‘g‘riligi sud tomonidan tasdiqlanishini iltimos qiladi.

76¹-modda. Elektron ma’lumotlar

Elektron ma’lumotlar elektron qurilmalardan va axborot tizimlaridan, shuningdek axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yaratiladigan, ishlov beriladigan hamda saqlanadigan ma’lumotlardir.

Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar elektron ma’lumotlarni ushbu ma’lumotlarning ko‘chirma nusxasini elektron jismdan elektron ma’lumotlar mavjud bo‘lgan boshqa elektron jismga olish orqali taqdim etishga haqli.

Sud taqdim etilgan elektron ma’lumotlarni mutaxassis ishtirokida qabul qilib oladi xamda elektron ma’lumotlar mavjud bo‘lgan birlamchi elektron jismni ko‘zdan kechiradi.

Ish uchun ahamiyatga ega bo‘lmagan elektron ma’lumotlar mavjud bo‘lgan elektron jismlar egalariga darhol qaytarib beriladi.

76²-modda. Raqamli dalillar

Ish uchun ahamiyatga ega bo‘lgan holatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar mavjud bo‘lgan elektron ma’lumotlar, shu jumladan elektron tarzdagi fayllar, audio-, videoyozuvlar, Internet jahon axborot tarmog‘ida saqlanayotgan ma’lumotlar, shuningdek boshqa elektron ma’lumotlar raqamli dalillardir.

Raqamli dalildan ko‘chirma nusxa olishga, basharti uning yaxlitligi va aynan o‘xshashligi saqlansa, yo‘l qo‘yiladi.

Raqamli dalildan ko‘chirma nusxa olishga yo‘l qo‘yilishi o‘zidan mazkur ko‘chirma nusxa olingan raqamli dalilning asli mavjudligi bilan ta’minlanadi, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalillar mustasno. Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar raqamli dalillarning ko‘chirma nusxalarini qog‘ozda chop etilgan shaklda taqdim etish huquqiga ega. Bunda raqamli dalilning qog‘ozdagi shakli yozma dalil deb hisoblanishi mumkin emas, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalil mustasno.

Sud jarayonida tuzilgan protsessual bayonnomalarga ilova qilingan, elektron ma’lumotlar tarzida shakllantirilgan audio- va videoyozuvlar xam raqamli dalillar hisoblanadi.

Raqamli dalilning ko‘chirma nusxasi ish materiallari bilan birga saqlanadi.

77-modda. Ashyoviy dalillar

O‘zining tashqi ko‘rinishi, ichki xossalari va mazmuni, turgan joyi yoki boshqa belgilari bilan ish uchun ahamiyatga ega bo‘lgan holatlarni aniqlash vositasi bo‘lib xizmat qila oladigan ashyolar ashyoviy dalillardir.

78-modda. Ashyoviy dalillarni saqlash

Ashyoviy dalillar sudda saqlanadi.

Sudga keltirib bo‘lmaydigan ashyoviy dalillar turgan joyida saqlanadi. Ular batafsil tavsiflanishi, zarur bo‘lgan taqdirda esa muhrlab qo‘yilishi, fotosuratga yoki videoyozuvga tushirilishi lozim.

Sud va saqlovchi ashyoviy dalillarni o‘zgarmaydigan holatda saqlash choralarini ko‘radi.

Ashyoviy dalillarni saqlash xarajatlari ushbu Kodeksning 118-moddasida belgilangan qoidalarga muvofiq taraflar o‘rtasida taqsimlanadi.

79-modda. Ashyoviy dalillarni qaytarish

Sudning hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirganidan keyin ashyoviy dalillar kimdan olingan bo‘lsa, o‘sha shaxslarga qaytarib beriladi yoki sud shu ashyolarga kimning huquqi bor deb topgan bo‘lsa, o‘sha shaxslarga beriladi yoxud sud belgilaydigan boshqa tartibda realizatsiya qilinadi.

Ayrim hollarda sud ashyoviy dalillarni ko‘zdan kechirib va tekshirib chiqqanidan keyin, agar ashyoviy dalillarni taqdim etgan shaxslar ularni qaytarib berishni iltimos qilgan bo‘lsa va bunday iltimosnomaning qanoatlantirilishi nizoning to‘g‘ri hal etilishiga zarar keltirmasa, ular kimdan olingan bo‘lsa, o‘sha shaxslarga ishni yuritish jarayonida qaytarib berilishi mumkin.

Sud ashyoviy dalillarni qaytarish masalalari yuzasidan ajrim chiqaradi.

Qonunga muvofiq ayrim shaxslarning egaligida turishi mumkin bo‘lmagan ashyolar tegishli tashkilotlarga topshiriladi.

80-modda. Ekspertiza

Ishni ko‘rish vaqtida yuzaga keladigan, fan, texnika, san’at yoki hunar sohasida maxsus bilimlarni talab qiladigan masalalarni tushuntirib berish uchun sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasiga ko‘ra yoki roziligi bilan ekspertiza tayinlaydi. Agar ekspertizani tayinlash qonunda belgilab qo‘yilgan yoki shartnomada nazarda tutilgan bo‘lsa yoxud taqdim etilgan dalilning qalbakilashtirilganligi to‘g‘risidagi arizani tekshirish yoxud qo‘shimcha ekspertiza tayinlash zarur bo‘lsa, sud ekspertizani o‘z tashabbusi bilan tayinlashi mumkin.

Ekspertiza o‘tkazilishi zarur bo‘lgan masalalar doirasi va mazmuni sud tomonidan belgilanadi. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar sudga ekspertiza o‘tkazish vaqtida tushuntirib berilishi lozim bo‘lgan masalalarni taqdim etishga haqli. Sud ishda ishtirok etuvchi shaxslar taqdim etgan masalalar rad qilinganligini asoslab berishi shart.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar: o‘zlari ko‘rsatgan shaxslarni ekspert sifatida jalb etish to‘g‘risida ekspertizani muayyan ekspertiza muassasasida o‘tkazish haqida iltimosnoma bilan murojaat qilishga, ekspertni rad etish to‘g‘risida arz qilishga; ekspertiza tayinlash haqidagi ajrimga ekspert oldiga qo‘yilgan masalalarga qo‘shimcha masalalar kiritish to‘g‘risida iltimosnoma bilan murojaat qilishga; ekspertga tushuntirishlar berishga; ekspert xulosasi bilan yoki xulosa berishning imkoni bo‘lmaganligi haqidagi xabar bilan tanishishga; qo‘shimcha yoxud takroriy ekspertiza o‘tkazish haqida iltimos qilishga haqli.

Sud ekspertiza tayinlash to‘g‘risida yoki ekspertiza tayinlash haqidagi iltimosnomani qanoatlantirishni rad etish to‘g‘risida ajrim chiqaradi.

Ekspertiza tayinlash to‘g‘risidagi ajrimda: ekspertizani tayinlash asoslari; ekspertning familiyasi, ismi va otasining ismi yoki ekspertiza o‘tkazilishi lozim bo‘lgan ekspertiza muassasasining nomi; ekspert oldiga qo‘yilgan masalalar; ekspert ixtiyoriga taqdim etiladigan materiallar va hujjatlar; ekspertizani o‘tkazish va sudga xulosani taqdim etish kerak bo‘lgan muddat ko‘rsatiladi.

Taraf ekspertizada ishtirok etishdan bo‘yin tovlagan, ekspertlarga tekshirish uchun zarur materiallar va hujjatlarni taqdim etmagan hollarda hamda boshqa hollarda, agar ishdagi mavjud holatlarga ko‘ra va shu tarafning ishtirokisiz ekspertiza o‘tkazish imkoni bo‘lmasa, sud aynan qaysi taraf ekspertizadan bo‘yin tovlayotganligidan, shuningdek uning uchun ekspertiza qanday ahamiyatga ega ekanligidan kelib chiqib, qaysi fakt yuzasidan ekspertiza tayinlangan bo‘lsa, o‘sha faktni aniqlangan yoki inkor etilgan deb topishga haqli.

Ishonch bildiruvchi shaxsning roziligi bilan advokat shartnoma asosida ekspertiza o‘tkazilishiga doir advokat so‘rovini davlat sud-ekspertiza muassasalari va nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlariga yuborishi mumkin.

81-modda. Ekspertizani o‘tkazish tartibi

Ekspertiza sud majlisida yoki agar tekshirishning xususiyatiga ko‘ra zarur bo‘lsa yoxud tekshirish obyektlarini majlisga olib kelish imkoni bo‘lmasa, sud majlisidan tashqarida o‘tkaziladi. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ekspertiza o‘tkazilayotganda hozir bo‘lishga haqli, bundan ushbu ishtirok etish ekspertning normal ishlashiga xalaqit berishi mumkin bo‘lgan hollar mustasno.

82-modda. Qo‘shimcha va takroriy ekspertizalar

Qo‘shimcha ekspertiza ekspert (ekspertlar komissiyasi) xulosasidagi bo‘shliqlarni to‘ldirish uchun tayinlanadi va shu yoki boshqa ekspert (ekspertlar komissiyasi) tomonidan o‘tkaziladi.

Ekspert (ekspertlar komissiyasi) xulosasi asoslanmagan bo‘lsa yoki uning to‘g‘riligiga shubha tug‘ilganda yoxud unga asos qilib olingan dalillar ishonchli emas deb topilganda yoki ekspertizani o‘tkazishning protsessual qoidalari jiddiy buzilganda takroriy ekspertiza tayinlanadi.

Takroriy ekspertiza tayinlanganda ekspert (ekspertlar komissiyasi) oldiga ilgari qo‘llanilgan tekshirish usullarining ilmiy asoslanganligi to‘g‘risidagi masala qo‘yilishi mumkin.

Takroriy ekspertizani tayinlash to‘g‘risidagi ajrimda takroriy ekspertizani tayinlagan sudning birinchi (oldingi) ekspertiza xulosasiga rozi emasligi sabablari ko‘rsatilishi lozim.

Takroriy ekspertizani o‘tkazish boshqa ekspertga (ekspertlar komissiyasiga) topshiriladi. Birinchi (oldingi) ekspertizani o‘tkazgan ekspert (ekspertlar komissiyasi) takroriy ekspertizani o‘tkazishda hozir bo‘lishi va tushuntirishlar berishi mumkin, lekin u tekshirishda va xulosa tuzishda ishtirok etmaydi.

83-modda. Ekspertizaning ekspertlar komissiyasi tomonidan o‘tkazilishi

Ekspertiza bir xil (komissiyaviy ekspertiza) yoki turli xil (kompleks ekspertiza) sud-ekspert ixtisosligidagi bir nechta ekspert tomonidan o‘tkazilishi mumkin.

Ekspertizaning ekspertlar komissiyasi tomonidan o‘tkazilishi ekspertizani tayinlagan sud yoki mazkur ekspertizaning o‘tkazilishini tashkil etuvchi davlat sud-ekspertiza muassasasi, nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti yoxud boshqa korxona, muassasa, tashkilot rahbari tomonidan belgilanadi.

Ekspertizani o‘tkazish topshirilgan ekspertlar komissiyasi o‘z oldiga qo‘yilgan masalalarni hal etish zarurligidan kelib chiqib, o‘tkaziladigan tekshirishlarning maqsadi, ketma-ketligi va hajmini kelishib oladi.

Ekspertizani o‘tkazish o‘ziga topshirilgan ekspertlar komissiyasi tarkibida har bir ekspert tekshirishlarni mustaqil va alohida olib boradi, shaxsan o‘zi va komissiyaning boshqa a’zolari tomonidan olingan natijalarni baholaydi hamda qo‘yilgan masalalar yuzasidan xulosalarini o‘z maxsus bilimlari doirasida shakllantiradi.

Tekshirishlarning ekspertlar komissiyasi tarkibiga kiritilmagan shaxslar tomonidan to‘liq yoki qisman o‘tkazilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

84-modda. Komissiyaviy ekspertiza

Komissiyaviy ekspertiza o‘tkazilayotganda ekspertlarning har biri tekshirishlarni to‘liq hajmda o‘tkazadi va ular olingan natijalarni birgalikda tahlil qiladi. Ekspertlar umumiy fikrga kelganidan so‘ng birgalikdagi xulosani yoki xulosa berishning iloji yo‘qligi to‘g‘risidagi hujjatni tuzadi va imzolaydi.

Ekspertlar o‘rtasida kelishmovchiliklar kelib chiqqan taqdirda, ularning har biri kelishmovchiliklar kelib chiqqan barcha yoki ayrim masalalar bo‘yicha alohida xulosa beradi.

85-modda. Kompleks ekspertiza

Kompleks ekspertiza ish uchun ahamiyatga molik holatlarni turli ilm sohalaridan foydalangan holda bir nechta tekshirish o‘tkazish yo‘li bilangina aniqlash mumkin bo‘lgan hollarda tayinlanadi.

Kompleks ekspertizani o‘tkazishda ekspertlarning har biri o‘z vakolati doirasida tekshirishlar olib boradi. Kompleks ekspertizaning xulosasida ekspertlarning har biri qaysi tekshirishlarni va qancha hajmda olib borganligi, qaysi faktlarni shaxsan o‘zi aniqlaganligi hamda qanday xulosalarga kelganligi ko‘rsatiladi. Ekspertlarning har biri xulosaning ushbu tekshirishlar bayon etilgan qismini imzolaydi va ular uchun javobgar bo‘ladi.

Umumiy xulosa (xulosalar) olingan natijalarni baholashga va ushbu xulosani (xulosalarni) shakllantirishga vakolatli bo‘lgan ekspertlar tomonidan chiqariladi. Agar ekspertlar komissiyasi yakuniy xulosasining yoki uning bir qismining asosi ekspertlardan biri (alohida ekspertlar) tomonidan aniqlangan faktlardan iborat bo‘lsa, bu haqda xulosada ko‘rsatilishi lozim.

Ekspertlar o‘rtasida kelishmovchiliklar kelib chiqqan taqdirda, ularning har biri kelishmovchiliklar kelib chiqqan barcha yoki ayrim masalalar bo‘yicha alohida xulosa beradi.

Agar kompleks ekspertizani o‘tkazish davlat sud-ekspertiza muassasasiga yoki nodavlat sud-ekspertiza tashkilotiga topshirilgan bo‘lsa, ekspertizani tashkil etish uning rahbari zimmasiga yuklatiladi.

86-modda. Ekspertning yoki ekspertlar komissiyasining xulosasi

Ekspert yoki ekspertlar komissiyasi tekshirishlarni o‘tkazib bo‘lganidan keyin tegishincha ekspert yoxud ekspertlar komissiyasi tarkibiga kiruvchi har bir ekspert imzosi bilan tasdiqlanadigan xulosa tuzadi.

Xulosada: ekspertiza o‘tkazilgan sana va joy; ekspertizani o‘tkazish asosi; ekspertizani tayinlagan sudya to‘g‘risidagi ma’lumotlar; ekspert to‘g‘risidagi (familiyasi, ismi, otasining ismi, ma’lumoti, ixtisosligi, ish staji, ilmiy darajasi, ilmiy unvoni, egallab turgan lavozimi) va ekspertizani o‘tkazish topshirilgan tashkilot haqidagi ma’lumotlar; ekspertning bila turib noto‘g‘ri xulosa berganlik uchun jinoiy javobgarlik to‘g‘risida ogohlantirilganligi; ekspertning oldiga qo‘yilgan masalalar; ekspertga taqdim etilgan tekshirish obyektlari va ish materiallari; ekspertiza o‘tkazilayotganda hozir bo‘lgan shaxslar haqidagi ma’lumotlar; tekshirishlarning qo‘llanilgan usullar ko‘rsatilgan holdagi mazmuni va natijalari, shuningdek bu tekshirishlar, agar ekspertlar komissiyasi ishlagan bo‘lsa, kim tomonidan o‘tkazilganligi; tekshirish natijalarining baholanishi, qo‘yilgan savollarga berilgan asosli javoblar; ish uchun ahamiyatga molik bo‘lgan va ekspertning tashabbusiga ko‘ra aniqlangan holatlar aks ettirilgan bo‘lishi kerak.

Xulosani va uning natijalarini tasvirlovchi materiallar ushbu xulosaga ilova qilinadi hamda uning tarkibiy qismi bo‘lib xizmat qiladi. Tekshirishning olib borilishi, shart-sharoitlari va natijalarini hujjatlashtiradigan materiallar davlat sud-ekspertiza muassasasida yoki nodavlat sud-ekspertiza tashkilotida yoxud boshqa korxona, muassasa, tashkilotda qonunchilikda belgilangan muddatlarda saqlanadi. Ular ekspertizani tayinlagan sudning talabiga binoan ishga qo‘shib qo‘yish uchun taqdim etiladi.

Agar taqdim etilgan tekshirish obyektlarining, materiallarning yoki ekspertning maxsus bilimlari yetarli emasligi tekshirish davomida ma’lum bo‘lib qolsa, xulosa qo‘yilgan ayrim savollarga javob berishni rad etish asosini o‘z ichiga olgan bo‘lishi kerak.

Tekshirish tugaganidan so‘ng xulosa, tekshirish obyektlari va ish materiallari ekspertizani tayinlagan sudga yuboriladi.

Xulosa sud majlisida tekshiriladi hamda boshqa dalillar bilan bir qatorda baholanadi.

87-modda. Mutaxassisning maslahati (tushuntirishi)

Mutaxassis maslahatni (tushuntirishni) sudga og‘zaki yoki yozma shaklda beradi.

Mutaxassisning yozma shaklda berilgan maslahati sud majlisida o‘qib eshittiriladi, tekshiriladi va ishga qo‘shib qo‘yiladi. Og‘zaki maslahat bevosita sud majlisining (protsessual harakatning) bayonnomasiga kiritiladi.

Mutaxassisning maslahatini oydinlashtirish va to‘ldirish maqsadida savollar berilishi mumkin.

88-modda. Guvohning ko‘rsatuvlari

Ishda ishtirok etuvchi shaxsning iltimosnomasi bo‘yicha sud guvohni sud majlisida ko‘rsatuvlar berish uchun chaqirtirishi mumkin.

Guvohni chaqirish haqida iltimos qiluvchi shaxs ish uchun ahamiyatga molik qaysi holatlarni guvoh tasdiqlashi mumkinligini ko‘rsatishi va uning familiyasi, ismi, otasining ismi va yashash joyini sudga ma’lum qilishi shart.

Guvoh ish bo‘yicha o‘ziga ma’lum bo‘lgan ma’lumotlar va holatlarni sudga og‘zaki xabar qiladi. Guvoh sudning taklifiga ko‘ra o‘z ko‘rsatuvlarini yozma shaklda bayon qilishi mumkin.

Agar guvoh o‘zi bilgan ma’lumotlarning manbaini ko‘rsatib bera olmasa, u xabar qilgan ma’lumotlar dalil hisoblanmaydi.

89-modda. Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning ish uchun ahamiyatli bo‘lgan o‘zlariga ma’lum holatlar to‘g‘risidagi tushuntirishlari tekshirilishi va boshqa dalillar bilan birga baholanishi lozim. Ishda ishtirok etuvchi shaxs sudning taklifiga ko‘ra o‘z tushuntirishlarini yozma shaklda bayon qilishi mumkin.

Boshqa shaxs o‘z talablarini yoki e’tirozlarini asoslayotgan faktlarning ishda ishtirok etuvchi shaxs tomonidan tan olinishi sud uchun majburiy emas.

Agar faktni tan olish ishning holatlariga muvofiq ekanligiga va aldash, zo‘rlik ishlatish, qo‘rqitish, chalg‘itish ta’sirida yoki haqiqatni yashirish maqsadida qilinmaganligiga sudda shubha tug‘ilmasa, u tan olingan faktni aniqlangan deb hisoblashi mumkin.

90-modda. Dalillarni ta’minlash

Zarur dalillarni taqdim etish mumkin bo‘lmay qoladi yoki qiyinlashadi deb hisoblash uchun asosi bo‘lgan shaxslar ishni o‘z yuritishiga qabul qilgan suddan ushbu dalillarni ta’minlash to‘g‘risida iltimosnoma bilan murojaat qilishi mumkin.

Dalillarni ta’minlash to‘g‘risidagi arizada ta’minlanishi zarur bo‘lgan dalillar, tasdiqlanishi uchun ushbu dalillar zarur bo‘lgan holatlar, dalillarni ta’minlash to‘g‘risida arizachini iltimosnoma bilan murojaat qilishga undagan sabablar ko‘rsatilishi kerak.

Dalillarni ta’minlash to‘g‘risidagi masala ushbu Kodeksning 96-moddasida nazarda tutilgan tartibda hal etiladi.

91-modda. Sud topshiriqlari

Ishni ko‘rayotgan sud boshqa tuman yoki shahar hududidagi dalillarni olish zarur bo‘lgan taqdirda, tegishli sudga muayyan protsessual harakatlarni bajarishni topshirishga haqli.

Sud topshirig‘i to‘g‘risidagi ajrimda ko‘rilayotgan ishning mazmuni qisqacha bayon qilinadi, aniqlanishi lozim bo‘lgan holatlar, topshiriqni bajaradigan sud to‘plashi kerak bo‘lgan dalillar ko‘rsatiladi.

Sud topshirig‘i to‘g‘risidagi ajrim topshiriq berilgan sud uchun majburiydir va u ajrim olingan paytdan e’tiboran o‘n besh kungacha bo‘lgan muddatda bajarilishi kerak.

92-modda. Sud topshirig‘ini bajarish tartibi

Sud topshirig‘i ushbu Kodeksda belgilangan qoidalar bo‘yicha sud majlisida bajariladi. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar majlis vaqti va joyi to‘g‘risida xabardor qilinadi, biroq ularning kelmaganligi majlisni o‘tkazishga to‘sqinlik qilmaydi.

Sud topshirig‘ining ijrosi to‘g‘risida ajrim chiqarilib, u ishni ko‘rayotgan sudga darhol barcha materiallar bilan birga yuboriladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar, sud topshirig‘ini bajargan sudga tushuntirish yoki ko‘rsatuvlar bergan guvohlar ishni ko‘rayotgan sud majlisida o‘zlari ishtirok etgan taqdirda, umumiy tartibda tushuntirishlar va ko‘rsatuvlar beradi.

93-modda. Da’voni ta’minlash asoslari

Ishda ishtirok etuvchi shaxsning arizasi da’voni ta’minlash choralarini ko‘rish uchun asos bo‘ladi.

Da’voni ta’minlashga, agar shunday choralarni ko‘rmaslik sud hujjatining ijrosini qiyinlashtirishi yoxud bajarib bo‘lmaydigan qilib qo‘yishi mumkin bo‘lsa, iqtisodiy sud ishlarini yuritishning har qanday bosqichida yo‘l qo‘yiladi.

Davlat foydasiga mulkiy undirish bilan bog‘liq ishlar bo‘yicha sud da’vogarning arizasiga ko‘ra da’voni ta’minlash choralarini ko‘rishi shart.

Davlat organining, fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organining qonunga zid hujjati qabul qilinganligi yoxud ularning mansabdor shaxslari tomonidan qonunga zid harakatlar (harakatsizlik) sodir etilganligi natijasida tadbirkorlik subyektiga yetkazilgan zararning o‘rnini qoplash to‘g‘risidagi da’voni ko‘rishda sud da’vogarning arizasi bo‘yicha da’voni ta’minlash choralarini ko‘rishi shart.

Hakamlik sudida ko‘rib chiqilayotgan ish bo‘yicha da’voni ta’minlash choralari hakamlik muhokamasi tarafining arizasiga ko‘ra iqtisodiy sud tomonidan ko‘rilishi mumkin.

Arbitraj sudida ko‘rilayotgan da’voni ta’minlash choralari arbitraj muhokamasi tarafining arizasiga ko‘ra iqtisodiy sud tomonidan ko‘rilishi mumkin.

94-modda. Da’voni ta’minlash choralari

Quyidagilar da’voni ta’minlash choralari bo‘lishi mumkin:

1) javobgarga tegishli mol-mulkni yoki pul mablag‘larini xatlab qo‘yish;

2) javobgarga muayyan harakatlarni bajarishni taqiqlash;

3) boshqa shaxslarga nizo predmetiga aloqador bo‘lgan muayyan harakatlarni bajarishni taqiqlash;

4) da’vogar nizolashayotgan, undirish so‘zsiz (akseptsiz) tartibda amalga oshiriladigan ijro hujjati yoki boshqa hujjat bo‘yicha undirishni to‘xtatib turish;

5) mol-mulkni xatlashdan ozod qilish to‘g‘risidagi ariza ko‘rib chiqilgan taqdirda, mol-mulkni realizatsiya qilishni to‘xtatib turish;

6) nizoli mol-mulk buzilishining, holati yomonlashishining oldini olish maqsadida javobgarning zimmasiga muayyan harakatlarni bajarish majburiyatini yuklatish;

7) nizoli mol-mulkni uchinchi shaxsga (saqlovchiga) o‘tkazish.

Sud da’voni ta’minlash bo‘yicha boshqa choralarni ko‘rishi mumkin, shuningdek da’voni ta’minlash bo‘yicha bir vaqtning o‘zida bir nechta chora ko‘rilishi mumkin.

Da’voni ta’minlash choralari bildirilgan talabga mutanosib bo‘lishi kerak.

Da’voni ta’minlash choralari ko‘rilayotganda sud javobgarga yetkazilishi mumkin bo‘lgan zararning o‘rnini javobgarning iltimosnomasiga ko‘ra qoplashni ta’minlash choralarini ko‘rishga haqli.

95-modda. Da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi ariza

Da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi ariza sudga da’vo arizasi bilan bir vaqtda yoki ishni yuritish jarayonida berilishi mumkin.

Da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi arizada quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) ariza berilayotgan sudning nomi;

2) taraflarning nomlari (familiyasi, ismi, otasining ismi), joylashgan yeri (pochta manzili) va yashash joyi;

3) nizo predmeti;

4) da’voni ta’minlash chorasini ko‘rish zaruriyatining asosi;

5) da’vogar qabul qilishni so‘rayotgan da’voni ta’minlash chorasining turi;

6) ilova qilinayotgan hujjatlarning ro‘yxati.

Da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi arizada boshqa ma’lumotlar ham ko‘rsatilishi mumkin.

Da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi ariza da’vogar yoki uning vakili tomonidan imzolanadi.

Vakil tomonidan imzolangan arizaga ishonchnoma yoki uning arizani imzolashga bo‘lgan vakolatini tasdiqlovchi boshqa hujjat ilova qilinadi.

Da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi iltimosnoma da’vo arizasida bayon etilishi mumkin.

Agar da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi iltimosnoma da’vo arizasida bayon etilsa, mazkur iltimosnomada ushbu modda ikkinchi qismining 4 va 5-bandlarida nazarda tutilgan ma’lumotlar ko‘rsatilgan bo‘lishi lozim.

Hakamlik sudida ko‘rilayotgan da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi arizaga hakamlik sudiga da’vo taqdim etilganligining dalillari ilova qilinadi.

96-modda. Da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish

Da’vo arizasi bilan birga berilgan da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi ariza da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish va ish qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi masalani hal qilish bilan bir vaqtda, ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilmasdan sud tomonidan ko‘rib chiqiladi.

Da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi ariza sud majlisida berilgan taqdirda, u shu majlisda ko‘rib chiqilishi lozim.

Agar da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi ariza ishni yuritish jarayonida berilgan bo‘lsa, u kelib tushganidan keyingi kundan kechiktirmay ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilmasdan ko‘rib chiqiladi.

Da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi arizani ko‘rish natijalari bo‘yicha ajrim chiqarilib, uning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuboriladi.

Da’voni ta’minlash haqidagi yoki da’voni ta’minlashni rad etish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin. Shikoyat berilishi (protest keltirilishi) ajrimning ijrosini to‘xtatib qo‘ymaydi.

Hakamlik sudida ko‘rilayotgan da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi ariza kelib tushganidan keyingi kundan kechiktirmay, ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilmagan holda ko‘rib chiqiladi.

97-modda. Da’voni ta’minlashning bir turini boshqasi bilan almashtirish

Da’voni ta’minlashning bir turini boshqasi bilan almashtirishga yo‘l qo‘yiladi.

Da’voni ta’minlash chorasini almashtirish ishni ko‘rayotgan sud tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxsning iltimosnomasiga ko‘ra amalga oshirilishi mumkin.

Da’voni ta’minlash chorasini almashtirish to‘g‘risidagi masala sud majlisida hal etiladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida xabardor qilinadi. Ammo ularning kelmaganligi da’voni ta’minlash chorasini almashtirish to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqish uchun to‘sqinlik qilmaydi.

Da’voni ta’minlash chorasini almashtirish to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ajrim chiqariladi.

Da’voni ta’minlash chorasini almashtirish haqidagi yoki almashtirishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin. Shikoyat (protest) berilishi ajrimning ijrosini to‘xtatib qo‘ymaydi.

Pul mablag‘larini undirish to‘g‘risidagi da’voni ta’minlashda javobgar da’voni ta’minlash bo‘yicha belgilangan choralarni qo‘llash o‘rniga sudning depozit hisobvarag‘iga da’vogar talab qilayotgan summani o‘tkazib qo‘yishga haqli.

98-modda. Da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi ajrimni ijro etish

Da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi ajrim sud hujjatlarini ijro etish uchun belgilangan tartibda darhol ijro etiladi.

Da’voni ta’minlash choralarini ijro etish majburiyati sud tomonidan zimmasiga yuklatilgan shaxsga da’voni ta’minlash to‘g‘risidagi ajrimni ijro etmaganlik uchun ushbu Kodeksning 14-bobida belgilangan tartibda sud jarimasi solinadi.

99-modda. Da’voni ta’minlash choralarini bekor qilish

Da’voni ta’minlash choralari ishni ko‘rayotgan sud tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxsning iltimosnomasiga ko‘ra bekor qilinishi mumkin. Da’voni ta’minlash choralarini bekor qilish to‘g‘risidagi masala sud majlisida hal qilinadi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar majlisning vaqti va joyi to‘g‘risida ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilinadi. Biroq ularning kelmaganligi da’voni ta’minlash choralarini bekor qilish to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqishga to‘sqinlik qilmaydi.

Da’voni ta’minlash choralarini bekor qilish to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ajrim chiqariladi.

Ajrimning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga u chiqarilgan kundan keyingi kundan kechiktirmasdan yuboriladi.

Da’vo qanoatlantirilgan taqdirda, da’voni ta’minlash choralari sud hujjati amalda ijro etilguniga qadar o‘z kuchini saqlaydi.

Da’voni qanoatlantirish rad etilgan, da’vo ko‘rmasdan qoldirilgan, ish yuritish tugatilgan hollarda, da’voni ta’minlash choralari tegishli sud hujjati qonuniy kuchga kirguniga qadar o‘z kuchini saqlaydi. Biroq sud ko‘rsatilgan sud hujjatlarini qabul qilish bilan bir vaqtda yoki ular qabul qilinganidan keyin da’voni ta’minlash choralarini bekor qilish haqida ajrim chiqarishi mumkin.

Hakamlik sudining da’vo talablarini qanoatlantirishni rad etish haqidagi hal qiluv qarori da’voni ta’minlash choralari iqtisodiy sud tomonidan bekor qilinishi uchun asos bo‘ladi.

Da’vo talablarini qanoatlantirishni rad etish haqidagi arbitrajning hal qiluv qarori ta’minlash choralarini iqtisodiy sud tomonidan bekor qilish uchun asos bo‘ladi.

Da’voni ta’minlash choralarini bekor qilish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

100-modda. Da’voni ta’minlash tufayli javobgarga yetkazilgan zararning o‘rnini qoplash

Da’voni rad etish to‘g‘risidagi hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirganidan keyin javobgar da’vogardan da’voni ta’minlash tufayli o‘ziga yetkazilgan zararning o‘rnini qoplashni o‘sha sudda da’vo taqdim etish yo‘li bilan talab qilishga haqli.

101-modda. Sudning ish yuritishni to‘xtatib turish majburiyati

Sud quyidagi hollarda ish yuritishni to‘xtatib turishi shart:

1) mazkur ishni O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi, fuqarolik ishlari bo‘yicha sud, jinoyat ishlari bo‘yicha sud, ma’muriy sud yoki iqtisodiy sud tomonidan ko‘rilayotgan boshqa ish yoki masala yuzasidan, shuningdek tergov harakatlari olib borilayotgan ish yuzasidan qaror qabul qilinguniga qadar ko‘rish mumkin bo‘lmaganda;

2) javobgar fuqaro O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining harakatdagi qismida bo‘lganda yoki O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining harakatdagi qismidagi da’vogar-fuqaro tegishli iltimosnoma bilan murojaat qilganda;

3) ishda ishtirok etuvchi shaxs bo‘lgan fuqaro vafot etganda, agar nizoli huquqiy munosabatlar huquqiy vorislikka yo‘l qo‘ysa;

4) ishda ishtirok etuvchi shaxs bo‘lgan fuqaro muomala layoqatini yo‘qotganda;

5) taraf sud tomonidan tan olinishi va ijroga qaratilishi to‘g‘risida ko‘rilayotgan chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini bekor qilish yoki uning ijrosini to‘xtatib turish haqida vakolatli organga iltimosnoma berganda;

6) mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish to‘g‘risida kelishuv tuzilganda.

102-modda. Sudning ish yuritishni to‘xtatib turish huquqi

Sud quyidagi hollarda ish yuritishni to‘xtatib turishga haqli:

1) sud tomonidan ekspertiza tayinlanganda;

2) ishda ishtirok etuvchi shaxs bo‘lgan yuridik shaxs qayta tashkil etilganda;

3) ishda ishtirok etuvchi shaxs bo‘lgan fuqaro davlat majburiyatini bajarish uchun jalb qilinganda;

4) chet davlatlar sudlariga nizoni mazmunan hal etish uchun alohida protsessual harakatlarni amalga oshirish haqidagi sud topshiriqlari belgilangan tartibda yuborilganda.

103-modda. Ish yuritishni to‘xtatib turish muddatlari

Ish yuritish:

1) ushbu Kodeks 101-moddasining 1-bandida nazarda tutilgan hollarda — tegishli sudning sud hujjati qonuniy kuchga kirguniga yoki tergov harakatlari tugallanguniga qadar;

2) ushbu Kodeks 101-moddasining 2 va 5-bandlarida, 102-moddasining 3 va 4-bandlarida nazarda tutilgan hollarda — ish yuritishni to‘xtatib turish uchun asos bo‘lgan holatlar bartaraf qilinguniga qadar;

3) ushbu Kodeks 101-moddasining 3 va 4-bandlarida va 102-moddasining 2-bandida nazarda tutilgan hollarda — ishda ishtirok etuvchi shaxsning huquqiy vorisi aniqlanguniga, muomalaga layoqatsiz shaxsga vakil tayinlanguniga, yangi tashkil etilgan yuridik shaxs davlat ro‘yxatidan o‘tguniga qadar;

3¹) ushbu Kodeks 101-moddasining 6-bandida nazarda tutilgan hollarda — mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish tugaguniga qadar, biroq oltmish kundan ortiq bo‘lmagan muddatda;

4) ushbu Kodeks 102-moddasining 1-bandida nazarda tutilgan hollarda — sud tomonidan ekspertiza xulosasi olinguniga qadar to‘xtatib turiladi.

104-modda. Ish yuritishni to‘xtatib turishning huquqiy oqibatlari

Ish yuritish to‘xtatilgan taqdirda, ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan yoxud sud tomonidan belgilangan muddatlarning o‘tishi to‘xtatib turiladi.

Ish yuritish tiklanguniga qadar sud biror-bir protsessual harakatni amalga oshirishga haqli emas, bundan da’voni va dalillarni ta’minlashga qaratilgan harakatlar mustasno.

105-modda. Ish yuritishning tiklanishi

Ish yuritishni to‘xtatib turishga sabab bo‘lgan holatlar bartaraf qilinganidan keyin ish yuritish tiklanadi.

106-modda. Ish yuritishni to‘xtatib turish va uni tiklash tartibi

Ish yuritishni to‘xtatib turish, uni tiklash to‘g‘risida yoki uni tiklashni rad etish haqida sud ajrim chiqaradi.

Ajrimning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuboriladi.

Ish yuritishni to‘xtatib turish to‘g‘risidagi, ish yuritishni tiklashni rad etish haqidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

107-modda. Da’vo arizasini ko‘rmasdan qoldirish asoslari

Sud quyidagi hollarda da’vo arizasini ko‘rmasdan qoldiradi, agar:

1) fuqarolik ishlari bo‘yicha sud, iqtisodiy sud, hakamlik sudi, arbitraj sudi ish yurituvida ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan ish mavjud bo‘lsa;

2) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning ushbu nizoni hakamlik sudiga yoki arbitrajga ko‘rish uchun topshirish to‘g‘risidagi kelishuvi mavjud bo‘lib, hakamlik sudiga yoki arbitrajga murojaat qilish imkoniyati boy berilmagan bo‘lsa va, agar ishning iqtisodiy sudda ko‘rilishiga qarshi bo‘lgan javobgar o‘zining nizoning mazmuni bo‘yicha birinchi arizasidan kechiktirmay nizoni hakamlik sudining yoki arbitrajning hal qiluviga o‘tkazish to‘g‘risida iltimosnoma bersa;

3) da’vo arizasi imzolanmagan bo‘lsa yoki uni imzolash huquqiga ega bo‘lmagan shaxs tomonidan yoxud mansab mavqeyi yoki familiyasi, ismi, otasining ismi ko‘rsatilmagan shaxs tomonidan imzolangan bo‘lsa;

4) qonunchilikka yoki shartnomaga ko‘ra qarz bank yoki boshqa kredit tashkiloti orqali undirib olinishi kerak bo‘lishiga qaramay, da’vogar javobgardan qarzini undirib olish uchun bankka yoxud boshqa kredit tashkilotiga murojaat etmagan bo‘lsa;

5) da’vogar nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga rioya etmagan bo‘lsa, basharti bu shu toifadagi nizolar uchun qonunda yoki taraflar shartnomasida nazarda tutilgan bo‘lsa;

5¹) da’vogar nizoni javobgar bilan mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish orqali hal qilish tartibiga rioya etmagan bo‘lsa, basharti bu mazkur toifadagi nizolar uchun qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan bo‘lsa;

5²) mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish haqida iltimosnoma bilan arz qilgan taraflar uni amalga oshirish muddati tugaganidan so‘ng sud majlisiga uzrli sabablarsiz kelmasa;

5³) taraflar o‘rtasida mediativ kelishuv tuzilgan bo‘lsa;

6) da’vogar birinchi sud majlisiga kelmagan va ishni o‘zining ishtirokisiz ko‘rilishi to‘g‘risida arz qilmagan bo‘lsa;

7) yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ariza ko‘rilayotganda huquq to‘g‘risida nizo kelib chiqqanligi aniqlansa;

8) da’vogarning manfaatlarini ko‘zlab prokuror, davlat organi va boshqa shaxs tomonidan taqdim etilgan da’vodan da’vogar voz kechgan bo‘lsa;

9) javobgarga nisbatan to‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida ish qo‘zg‘atilgan bo‘lsa va javobgarga nisbatan taqdim etilgan talab qonunga ko‘ra to‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risidagi ish doirasida ko‘rilishi lozim bo‘lsa.

108-modda. Da’vo arizasini ko‘rmasdan qoldirish tartibi

Da’vo arizasini ko‘rmasdan qoldirish to‘g‘risida sud ajrim chiqaradi.

Sud ajrimida ishda ishtirok etuvchi shaxslar o‘rtasida sud xarajatlarini taqsimlash to‘g‘risidagi, davlat bojini budjetdan qaytarish haqidagi masalalar hal qilinishi mumkin.

Ajrimning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuboriladi.

Da’vo arizasini ko‘rmasdan qoldirish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

109-modda. Da’vo arizasini ko‘rmasdan qoldirish oqibatlari

Da’vo arizasini ko‘rmasdan qoldirish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlar bartaraf etilganidan keyin da’vogar sudga da’vo arizasi bilan umumiy tartibda yangidan murojaat qilishga haqli.

110-modda. Ish yuritishni tugatish asoslari

Sud quyidagi hollarda ish yuritishni tugatadi, agar:

1) ish iqtisodiy sudga, fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga yoki ma’muriy sudga taalluqli bo‘lmasa;

2) fuqarolik ishlari bo‘yicha sudning, iqtisodiy sudning yoki chet davlat vakolatli sudining ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori mavjud bo‘lsa, bundan iqtisodiy sud tomonidan chet davlat sudining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish rad etilgan hollar mustasno;

3) hakamlik sudining ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori mavjud bo‘lsa, bundan iqtisodiy sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy tarzda ijroga qaratish yuzasidan ijro varaqasini berishni rad etgan hollar mustasno;

3¹) ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan arbitrajning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori mavjud bo‘lsa, bundan iqtisodiy sud arbitrajning hal qiluv qarorini tan olishni va ijroga qaratishni rad etgan hollar mustasno;

4) ishda taraf hisoblangan yuridik shaxs tugatilgan bo‘lsa;

5) ishda taraf hisoblangan fuqaroning o‘limidan so‘ng nizoli huquqiy munosabat huquqiy vorislikka yo‘l qo‘ymasa;

6) da’vogar da’vosidan voz kechgan va sud uni qabul qilgan bo‘lsa;

7) kelishuv bitimi tuzilib, u sud tomonidan tasdiqlangan bo‘lsa;

8) da’vogar javobgar bilan nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga rioya etmagan bo‘lsa, bunda shu toifadagi nizolar uchun qonunda yoki taraflar shartnomasida nazarda tutilgan va bunday tartibni qo‘llash imkoniyati boy berilgan bo‘lsa;

9) to‘plangan materiallar yo‘qotilgan sud ishini yoki ijro ishini yuritishni tiklash uchun yetarli bo‘lmasa.

111-modda. Ish yuritishni tugatish tartibi va oqibatlari

Ish yuritishni tugatish to‘g‘risida sud ajrim chiqaradi.

Sud ajrimda ish yuritishni tugatish asoslarini ko‘rsatadi, shuningdek ushbu Kodeks 110-moddasining 1-bandida nazarda tutilgan holda davlat bojini budjetdan qaytarish va sud xarajatlarini taraflar o‘rtasida taqsimlash to‘g‘risidagi masalalarni hal qiladi.

Ajrimning ko‘chirma nusxalari ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuboriladi.

Ish yuritishni tugatish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Ish yuritish tugatilgan taqdirda ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan sudga takroran murojaat qilishga yo‘l qo‘yilmaydi.

112-modda. Sud xarajatlarining turlari

Sud xarajatlari davlat bojidan va ishni ko‘rish bilan bog‘liq sud chiqimlaridan iborat bo‘ladi.

113-modda. Davlat boji

Davlat bojini to‘lash asoslari va tartibi, uni to‘lashni kechiktirish yoki bo‘lib-bo‘lib to‘lash, to‘lashdan ozod qilish tartibi, davlat bojini qaytarish tartibi qonunda belgilanadi.

114-modda. Da’voning bahosi

Da’voning bahosi quyidagicha aniqlanadi:

1) pul mablag‘larini undirish to‘g‘risidagi da’volar bo‘yicha –undiriladigan summadan kelib chiqqan holda;

2) mol-mulkka bo‘lgan mulk huquqini tan olish to‘g‘risidagi da’volar bo‘yicha — mol-mulkning qiymatidan kelib chiqqan holda;

3) ijro etish hujjatini yoki undirish so‘zsiz (akseptsiz) tartibda amalga oshiriladigan boshqa hujjatni ijro etish mumkin emas deb topish to‘g‘risidagi da’volar bo‘yicha — nizolashilayotgan summadan kelib chiqqan holda;

4) mol-mulkni talab qilib olish to‘g‘risidagi da’volar bo‘yicha — shu mol-mulkning qiymatidan kelib chiqqan holda;

5) yer uchastkasini talab qilib olish to‘g‘risidagi da’volar bo‘yicha — yer uchastkasining belgilangan bahosi bo‘yicha qiymatidan kelib chiqqan holda, bahosi mavjud bo‘lmaganda esa bozor bahosiga ko‘ra.

Da’voning bahosiga da’vo arizasida ko‘rsatilgan neustoyka summalari ham kiritiladi.

Bir nechta mustaqil talabdan iborat da’voning bahosi barcha talablarning summasi bilan aniqlanadi.

Da’voning bahosi noto‘g‘ri ko‘rsatilgan taqdirda, baho sud tomonidan aniqlanadi.

115-modda. Davlat bojini qaytarish

Davlat boji qonunchilikda belgilangan hollarda qaytarilishi lozim.

Sud hujjatida davlat bojini to‘liq yoki qisman qaytarish uchun asos bo‘ladigan holatlar ko‘rsatiladi.

Davlat boji to‘langan, lekin sudga kelib tushmagan yoki ushbu sud qaytargan da’vo arizalari (arizalar), apellyatsiya, kassatsiya va taftish shikoyatlari bo‘yicha hamda davlat bojini to‘liq yoki qisman qaytarish nazarda tutiladigan sud hujjatlari bo‘yicha davlat bojini qaytarish sud tomonidan berilgan ma’lumotnoma asosida amalga oshiriladi.

116-modda. Sud chiqimlari

Sud chiqimlari sud xabarnomalari va sud hujjatlarini yuborish bilan bog‘liq pochta xarajatlaridan, sud tayinlagan ekspertizani o‘tkazish, guvohni chaqirish, dalillarni joyida ko‘zdan kechirish, sud majlisini videokonferensaloqa rejimida o‘tkazish bilan bog‘liq xarajatlardan, shuningdek ishni ko‘rish bilan bog‘liq boshqa xarajatlardan iboratdir.

Sud hujjatlarini yuborish bilan bog‘liq pochta xarajatlarining summasi sud tomonidan belgilanadi, biroq bu summa bazaviy hisoblash miqdorining o‘ndan bir qismidan oshmasligi kerak va da’vo arizasi (ariza, shikoyat) beruvchi shaxs tomonidan sudning depozit hisobvarag‘iga kiritilishi lozim.

Sud majlisini videkonferensaloqa rejimida o‘tkazish bilan bog‘liq sud xarajatlarining summasi sud tomonidan belgilanadi va ishda ishtirok etuvchi shaxslardan ishni ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ushbu Kodeksning 118-moddasiga muvofiq undiriladi.

117-modda. Ekspertlar, mutaxassislar, guvohlar va tarjimonlarga tegishli summalarni to‘lash

Ekspertlar, mutaxassislar, guvohlar va tarjimonlarga sudga kelish bilan bog‘liq bo‘lgan yo‘lkira, xona ijarasi bo‘yicha xarajatlarning o‘rni qoplanadi va kundalik xarajatlar uchun haq to‘lanadi.

Ekspertlar, mutaxassislar va tarjimonlar sudning topshirig‘i bo‘yicha bajargan ish ularning xizmat vazifalari doirasiga kirmasa, ular bu ish uchun haq oladi.

Guvohlar, tarjimonlar, mutaxassislar va ekspertlarga to‘lanishi lozim bo‘lgan summa tegishli iltimosnoma bilan murojaat qilgan ishda ishtirok etuvchi shaxs tomonidan sudning depozit hisobvarag‘iga oldindan o‘tkaziladi. Agar iltimosnoma ikkala tarafga tegishli bo‘lsa, talab qilinadigan summani ular teng bo‘lib o‘tkazadi. Agar ekspertiza sudning tashabbusi bilan tayinlansa, to‘lanishi lozim bo‘lgan summalar ekspertga sud tomonidan depozit hisobvarag‘idan to‘lanadi. Bu summalar ishda ishtirok etuvchi shaxslardan ushbu Kodeksning 118-moddasiga muvofiq undirilib, sudning depozit hisobvarag‘iga o‘tkaziladi. Ekspertlar, mutaxassislar, guvohlar va tarjimonlarga tegishli bo‘lgan summalar ular o‘z vazifalarini bajarganlaridan keyin sud tomonidan to‘lanadi.

To‘lanishi lozim bo‘lgan summalarni to‘lash tartibi va miqdori qonunchilikda belgilanadi.

118-modda. Sud xarajatlarining taqsimlanishi

Sud xarajatlari ishda ishtirok etuvchi shaxslarning qanoatlantirilgan da’vo talablari miqdoriga mutanosib ravishda ularning zimmasiga yuklatiladi.

Hal qiluv qarori o‘z foydasiga chiqarilgan tarafga ish bo‘yicha qilingan barcha sud xarajatlarining o‘rni, garchi boshqa taraf davlat bojini to‘lashdan ozod etilgan bo‘lsa ham ushbu boshqa taraf hisobidan qoplanadi.

Da’vogar to‘lashdan belgilangan tartibda ozod qilingan davlat boji, agar javobgar boj to‘lashdan ozod qilinmagan bo‘lsa, qanoatlantirilgan da’vo talablari miqdoriga mutanosib ravishda javobgardan respublika budjeti daromadiga undiriladi.

Agar ish ishda ishtirok etuvchi shaxs tomonidan mazkur toifadagi nizolar uchun qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibini buzish (talabnomani javobsiz qoldirish, talab qilingan hujjatlarni jo‘natmaslik) oqibatida yuzaga kelgan bo‘lsa, sud ishning natijasidan qat’i nazar, sud xarajatlarini shu shaxsning zimmasiga yuklatishga haqli.

Da’vogarning talablari u sudga murojaat qilganidan so‘ng javobgar tomonidan ixtiyoriy ravishda qanoatlantirilsa, sud xarajatlari javobgarning zimmasiga yuklatiladi.

Agar da’vogar tomonidan bildirilgan neustoykani undirish haqidagi talab asosli bo‘lib, biroq uning miqdori qonunchilikda belgilangan huquqdan foydalanilgan holda sud tomonidan kamaytirilgan bo‘lsa, sud xarajatlarining kamaytirilishi hisobga olinmagan holda undirilishi lozim bo‘lgan neustoyka summasidan kelib chiqqan holda, sud xarajatlari javobgarning zimmasiga yuklatilishi lozim.

Davlat boji to‘lashdan ozod qilingan davlat organlari hamda boshqa shaxslar tomonidan yuridik shaxslar va fuqarolarning manfaatlarini ko‘zlab taqdim etilgan da’vo talablarini qanoatlantirish rad etilgan yoki ular qisman qanoatlantirilgan taqdirda, davlat boji manfaatlari ko‘zlanib da’vo taqdim etilgan shaxslardan da’vo talablarining qanoatlantirilishi rad etilgan qismiga mutanosib ravishda undiriladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning sud xarajatlarini taqsimlash to‘g‘risidagi kelishuviga ko‘ra, sud ushbu kelishuvga muvofiq hal qiluv qarorini qabul qiladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning apellyatsiya, kassatsiya va taftish shikoyati berish bilan bog‘liq holda qilgan sud xarajatlari ushbu moddada bayon etilgan qoidalarga muvofiq taqsimlanadi.

119-modda. Protsessual muddatlarni belgilash va hisoblash

Protsessual harakatlar ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda belgilangan muddatlarda amalga oshiriladi, protsessual muddatlar belgilanmagan hollarda esa ular sud tomonidan tayinlanadi.

Protsessual harakatlarni amalga oshirish muddatlari albatta yuz berishi kerak bo‘lgan voqea ko‘rsatilgan aniq kalendar sana bilan yoki vaqtning harakat amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan davri bilan belgilanadi.

Protsessual muddatlar yillar, oylar va kunlar bilan hisoblanadi.

Yillar, oylar yoki kunlar bilan hisoblanadigan protsessual muddatning o‘tishi kalendar sananing ertasidan yoki boshlanishi aniqlangan voqea yuz bergan kundan boshlanadi.

120-modda. Protsessual muddatlarning tugashi

Yillar bilan hisoblanadigan protsessual muddat belgilangan muddatning oxirgi yilining tegishli oyi va kunida tugaydi.

Oylar bilan hisoblanadigan protsessual muddat belgilangan muddatning oxirgi oyining tegishli kunida tugaydi.

Agar oylar bilan hisoblanadigan protsessual muddatning tugashi tegishli kuni bo‘lmagan oyga to‘g‘ri kelsa, muddat shu oyning oxirgi kunida tugaydi.

Kunlar bilan hisoblanadigan protsessual muddat belgilangan muddatning oxirgi kunida tugaydi.

Muddatning oxirgi kuni ish kuni bo‘lmagan kunga to‘g‘ri kelgan hollarda, undan keyin keladigan birinchi ish kuni muddatning tugashi kuni deb hisoblanadi.

Protsessual harakat belgilangan muddatning oxirgi kuni soat yigirma to‘rtgacha bajarilishi mumkin.

Agar ariza, shikoyat va boshqa hujjatlar pochtaga topshirilgan, elektron hujjat tarzida yuborilgan, tegishli organga yoxud ularni qabul qilib olish vakolatiga ega bo‘lgan shaxsga protsessual muddatning oxirgi kuni soat yigirma to‘rtga qadar berilgan bo‘lsa, muddat o‘tkazib yuborilgan deb hisoblanmaydi.

Agar protsessual harakat bevosita sudda yoki boshqa tashkilotda amalga oshirilishi kerak bo‘lsa, muddat ushbu sudda yoki tashkilotda ish kuni tugagan yoki tegishli operatsiyalar tugatilgan soatda tugaydi.

121-modda. Protsessual muddatlarni o‘tkazib yuborish oqibatlari

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ushbu Kodeks va boshqa qonunlarda belgilangan protsessual muddatlar yoki sud tomonidan tayinlangan muddat o‘tishi bilan protsessual harakatlarni amalga oshirish huquqini yo‘qotadi. Bu holatda protsessual muddatlarning o‘tishi ko‘rsatilgan shaxslarni o‘z zimmalariga yuklatilgan majburiyatlarni bajarishdan ozod qilmaydi.

Protsessual muddatlar o‘tganidan keyin berilgan arizalar, shikoyatlar va boshqa hujjatlar, agar o‘tkazib yuborilgan muddatlarni tiklash to‘g‘risida iltimosnoma mavjud bo‘lmasa yoxud uni qanoatlantirish rad etilgan bo‘lsa, ularni taqdim etgan shaxslarga qaytariladi.

122-modda. Protsessual muddatlarni to‘xtatib turish

Ish yuritish to‘xtatib turilishi bilan barcha o‘tib ketmagan protsessual muddatlarning o‘tishi to‘xtatib turiladi. Ish yuritish tiklangan kundan e’tiboran protsessual muddatlarning o‘tishi davom etadi.

123-modda. O‘tkazib yuborilgan protsessual muddatlarni tiklash

Sud ushbu Kodeksda va boshqa qonunda belgilangan, o‘tkazib yuborilgan protsessual muddatni, agar u o‘tkazib yuborilish sabablarini uzrli deb topsa, ishda ishtirok etuvchi shaxsning arizasiga ko‘ra tiklashga haqli.

O‘tkazib yuborilgan protsessual muddatni tiklash haqida yoki tiklashni rad etish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Protsessual muddatni tiklashni rad etish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

124-modda. Protsessual muddatlarni uzaytirish

Sud tomonidan tayinlangan protsessual muddatlar ishda ishtirok etuvchi shaxsning arizasi bo‘yicha shu sud tomonidan uzaytirilishi mumkin.

Protsessual muddatni uzaytirish haqida yoki uzaytirishni rad etish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

125-modda. Sud jarimalarini solish

Sud jarimalari ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda sud tomonidan solinadi.

Fuqarolarga bazaviy hisoblash miqdorining ellik baravarigacha, yuridik shaxslarga bazaviy hisoblash miqdorining ikki yuz baravarigacha miqdorda sud jarimasi solinadi.

Sud tomonidan davlat organlarining, fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining va boshqa organlarning, tashkilotlarning mansabdor shaxslariga solingan sud jarimalari ularning shaxsiy mablag‘laridan undiriladi.

Sud jarimalari respublika budjeti daromadiga undiriladi.

126-modda. Sud jarimasi solish to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqish tartibi

Sud majlisida hozir bo‘lgan shaxsga nisbatan sud jarimasini solish haqidagi masala shu sud majlisida hal etiladi.

Sud majlisida hozir bo‘lmagan shaxsga nisbatan sud jarimasini solish haqidagi masala boshqa sud majlisida hal etiladi. O‘ziga nisbatan sud jarimasi solish to‘g‘risidagi masala ko‘rilayotgan shaxs sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilinadi. Tegishli tarzda xabardor qilingan shaxsning kelmaganligi sud jarimasi solish to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqishga to‘sqinlik qilmaydi.

Sud jarimasi solish to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ajrim chiqariladi.

Sud jarimasini solish to‘g‘risidagi ajrimning ko‘chirma nusxasi jarima solingan shaxsga yuboriladi.

Sud jarimasini solish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Sud jarimasini solish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat (protest) berilishi ajrimning ijrosini to‘xtatib qo‘ymaydi.

127-modda. Sud xabarnomalari va chaqiruvlarini yuborish tartibi

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida sud ajrimi orqali xabardor qilinadi, ajrim topshirilganligi ma’lum qilinadigan buyurtma xat orqali yuboriladi yoki ushbu shaxslarga tilxat olib topshiriladi yoxud xabardor qilinganligi fakti qayd etilishini ta’minlaydigan aloqa vositalaridan foydalangan holda xabardor qilinadi. Iqtisodiy sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilari ajrim orqali, zarur hollarda esa sud chaqiruv qog‘ozlari, telegrammalar, fakslar, teletayplar hamda boshqa aloqa vositalari orqali xabardor qilinadi va sudga chaqiriladi.

128-modda. Tegishli tarzda xabardor qilish

Agar sud iqtisodiy sud ishlarini yuritish ishtirokchisi o‘ziga yuborilgan ajrimning ko‘chirma nusxasini olganligi yoki ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa usulda xabardor qilinganligi to‘g‘risida sud majlisi boshlanguniga qadar ma’lumotlarga ega bo‘lsa, ushbu ishtirokchi tegishli tarzda xabardor qilingan deb hisoblanadi.

Iqtisodiy sud ishlarini yuritish ishtirokchisi quyidagi hollarda ham sud tomonidan tegishli tarzda xabardor qilingan deb hisoblanadi, agar:

ajrim yo‘llangan shaxs ajrimning ko‘chirma nusxasini olishni rad etgan va ushbu rad etish qayd etilgan bo‘lsa;

sud tomonidan yuridik shaxsning sudga ma’lum bo‘lgan oxirgi joylashgan yeri (pochta manzili), fuqaroning yashash joyi bo‘yicha yuborilgan ajrimning ko‘chirma nusxasi oluvchi ko‘rsatilgan manzilda yo‘qligi sababli topshirilmagan va bu haqda aloqa muassasasi sudni xabardor qilgan bo‘lsa;

ajrimning ko‘chirma nusxasi sud tomonidan elektron pochta orqali yoki xabardor qilinganlik faktini tasdiqlovchi boshqa aloqa vositalaridan foydalangan holda yuborilgan kundan e’tiboran uch kun o‘tgan bo‘lsa.

129-modda. Ish yuritish vaqtida manzilning o‘zgarishi

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ish yuritish vaqtida o‘z manzili o‘zgarganligi haqida sudga xabar berishi shart. Bunday xabar mavjud bo‘lmagan taqdirda, ajrimning ko‘chirma nusxasi sudga ma’lum bo‘lgan oxirgi manzilga yuborilib, garchi oluvchi shu manzilda bo‘lmasa ham yoki yashamasa ham u yetkazib berilgan deb hisoblanadi.

Agar ishda ishtirok etuvchi shaxslar o‘z telefon va faks raqamlarini, elektron manzilini sudga ma’lum qilgan bo‘lsa, ularning ish yuritish vaqtida o‘zgarganligi to‘g‘risida sudni yozma shaklda, shu jumladan elektron hujjat tarzida xabardor qilishi kerak.

130-modda. Taraflarning kelishuvi

Sud taraflarning kelishuvi uchun choralar ko‘radi, ularga iqtisodiy sud ishlarini yuritishning barcha bosqichlarida nizoni hal etishga ko‘maklashadi.

131-modda. Kelishuv bitimini yoki mediativ kelishuvni tuzish

Taraflar nizoni kelishuv bitimini yoki mediativ kelishuvni tuzib hal etishi mumkin.

Kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv da’vo tartibidagi har qanday ish bo‘yicha tuzilishi mumkin.

Kelishuv bitimi iqtisodiy sud ishlarini yuritishning har qanday bosqichida va sud hujjatini ijro etish jarayonida, mediativ kelishuv esa birinchi instansiya sudida sud alohida xonaga (maslahatxonaga) sud hujjatini qabul qilish uchun chiqquniga qadar taraflar tomonidan tuzilishi mumkin.

Kelishuv bitimi u sud tomonidan tasdiqlanganidan keyin tuzilgan hisoblanadi.

132-modda. Kelishuv bitimining shakli va mazmuni

Kelishuv bitimi yozma shaklda tuziladi va kelishuv bitimini tuzgan shaxslar yoki ularning vakillari tomonidan imzolanadi.

Kelishuv bitimida taraflar tomonidan kelishilgan majburiyatlarni bajarish shartlari va muddatlari haqidagi qoidalar ko‘rsatilishi kerak.

Taraflar tomonidan kelishuv bitimi shartlari bo‘yicha qabul qilingan majburiyatlarning bajarilishi taraflarni bir-biriga yoki boshqa voqealarga (harakatlarga) bog‘liq qilib qo‘yishi mumkin emas.

Kelishuv bitimida javobgar tomonidan majburiyatlarni kechiktirib yoki bo‘lib-bo‘lib ijro etish to‘g‘risidagi, talab qilish huquqidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish haqidagi, qarzdan to‘liq yoki qisman voz kechish yoxud qarzni tan olish to‘g‘risidagi, sud xarajatlarini taqsimlash haqidagi shartlar va qonunga zid bo‘lmagan boshqa shartlar ko‘rsatilishi mumkin.

Agar kelishuv bitimida sud xarajatlarini taqsimlash haqidagi shart mavjud bo‘lmasa, sud bu masalani kelishuv bitimini tasdiqlash chog‘ida, ushbu Kodeksda belgilangan umumiy tartibda hal etadi.

Kelishuv bitimi uni tuzgan shaxslar sonidan bitta ortiq nusxada tuziladi va imzolanadi. Ushbu nusxalardan biri ish materiallariga qo‘shib qo‘yiladi.

133-modda. Kelishuv bitimini tasdiqlash to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqish

Kelishuv bitimini tasdiqlash to‘g‘risidagi masala qaysi sudning ish yurituvida bo‘lsa, o‘sha sud tomonidan sud majlisida ko‘riladi. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar sud majlisining vaqti va joyi haqida ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilinadi.

Sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilingan shaxslarning kelmaganligi kelishuv bitimini tasdiqlash haqidagi masalani ko‘rib chiqishga to‘sqinlik qilmaydi.

Sud kelishuv bitimini tasdiqlash to‘g‘risida ajrim chiqaradi, unda ish yuritish tugatilganligi ko‘rsatiladi.

Kelishuv bitimi sud hujjatini ijro etish bosqichida tuzilgan taqdirda, bitim ishni ko‘rgan birinchi instansiya sudiga tasdiqlash uchun taqdim etiladi.

Ijro bosqichida tuzilgan kelishuv bitimini tasdiqlash masalasi kelishuv bitimi sudga taqdim etilgan kundan e’tiboran o‘n besh kunlik muddatda, ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha ko‘riladi.

Kelishuv bitimini tasdiqlash haqidagi ajrimning xulosa qismida quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) kelishuv bitimining shartlari;

2) kelishuv bitimini tasdiqlash to‘g‘risidagi xulosa;

3) sud xarajatlarini taqsimlash;

4) ish yuritishni tugatish haqidagi ma’lumot.

Apellyatsiya yoki kassatsiya yoxud taftish instansiyasi sudining kelishuv bitimini tasdiqlash haqidagi qarorining xulosa qismida ushbu moddaning oltinchi qismida nazarda tutilgan ma’lumotlardan tashqari, ish bo‘yicha avval qabul qilingan barcha sud hujjatlarini bekor qilish haqidagi ko‘rsatma bo‘lishi kerak.

Sudning ijro bosqichida tuzilgan kelishuv bitimini tasdiqlash to‘g‘risidagi ajrimining xulosa qismida kelishuv bitimining shartlari va kelishuv bitimini tasdiqlash haqidagi xulosa bo‘lishi kerak.

Kelishuv bitimini tasdiqlash haqidagi sud hujjati ustidan shikoyat berilishi (protest keltirilishi) mumkin.

Kelishuv bitimini tuzgan shaxslar uni ushbu bitimda nazarda tutilgan tartibda va muddatlarda ixtiyoriy ravishda bajaradi.

Sud tomonidan tasdiqlangan, kelishuv bitimida nazarda tutilgan muddatlarda ixtiyoriy ijro etilmagan kelishuv bitimi uni tuzgan shaxsning iltimosnomasi bo‘yicha sud tomonidan beriladigan ijro varaqasi asosida, bitimning ushbu Kodeks V bo‘limi qoidalariga binoan, sud xarajatlarini undirishga taalluqli qismi esa sudning tashabbusi bilan majburiy ijro etilishi lozim.

134-modda. Kelishuv bitimini tasdiqlashni rad etish

Sud kelishuv bitimini tasdiqlashni quyidagi hollarda rad etadi, agar:

1) uning shartlari qonunchilikka zid bo‘lsa;

2) uning shartlari uchinchi shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga daxldor bo‘lsa;

3) u shart asosida tuzilgan bo‘lsa.

Kelishuv bitimini tasdiqlashni rad etish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

135-modda. Sud buyrug‘i berish bo‘yicha talablar

Sud buyrug‘i sudya tomonidan quyidagi hollarda yakka tartibda beriladi, agar:

1) soliq qarzini undirishni yuridik shaxslarning va fuqarolarning mol-mulkiga qaratish to‘g‘risida talab bildirilgan bo‘lsa;

2) kommunal xizmatlar va aloqa xizmatlari to‘lovi bo‘yicha qarzdorlikni undirish to‘g‘risida tasdiqlovchi hujjatlarga asoslangan talab bildirilgan bo‘lsa;

3) hujjatlar asosida tan olingan debitorlik qarzini undirish to‘g‘risida talab bildirilgan bo‘lsa;

4) talab to‘lanmagan, akseptlanmagan va akseptga sana qo‘yilmagan veksel notarius tomonidan protest qilinishiga asoslangan bo‘lsa;

5) yozma bitim mavjud bo‘lgan taqdirda, undiruvni qarzdorning majburiyatlari bajarilishining ta’minoti bo‘lgan mol-mulkka qaratish to‘g‘risida talab bildirilgan bo‘lsa.

136-modda. Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizaning shakli va mazmuni

Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi ariza sudga yozma shaklda, sudlovga tegishlilikning umumiy qoidalari bo‘yicha beriladi. U kreditor yoki uning vakili tomonidan imzolanadi.

Arizada quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) ariza berilayotgan sudning nomi;

2) kreditorning, qarzdorning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), joylashgan yeri (pochta manzili) yoki yashash joyi;

3) kreditorning qonunchilikka asoslangan talabi;

4) talabga asos bo‘lgan holatlar va ularni tasdiqlovchi dalillar;

5) undiriladigan summaning hisob-kitobi, undiruv qarzdorning majburiyatlari bajarilishining ta’minoti sifatida turgan ko‘char mol-mulkka qaratilgan taqdirda esa, undirilayotgan ko‘char mol-mulkning tavsifi va to‘lanmagan to‘lovlar summasining hisob-kitobi;

6) undirilayotgan qarzdorlik vujudga kelgan davr;

7) ilova qilinayotgan hujjatlarning ro‘yxati.

Arizada kreditorning yoki uning vakilining telefonlari, fakslari raqamlari, elektron manzili ko‘rsatilishi mumkin.

137-modda. Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizaning ko‘chirma nusxalarini qarzdorga topshirish

Kreditor sud buyrug‘ini berish to‘g‘risida ariza berganida qarzdorga shu arizaning ko‘chirma nusxasini topshirishi shart.

138-modda. Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizaga ilova qilinadigan hujjatlar

Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizaga quyidagilarni tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinadi:

1) davlat boji hamda pochta xarajatlari belgilangan tartibda va miqdorda to‘langanligini;

2) sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizaning ko‘chirma nusxasi qarzdorga topshirilganligini;

3) talabga asos bo‘lgan holatlarni.

Kommunal xizmatlar uchun haq to‘lash bo‘yicha qarzdorlikni undirish to‘g‘risida talablar bildirilganida sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizaga:

1) iste’molchi bilan tuzilgan shartnomaning;

2) qarzdor tan olgan qarz yuzaga kelgan davr ko‘rsatilgan qarz hisob-kitobining;

3) penya hisoblanishi to‘g‘risidagi va iste’molchini tegishli kommunikatsiya tarmoqlaridan uzish haqida ogohlantirish ko‘rsatilgan, qarzni uzish to‘g‘risidagi talabning;

4) iste’molchini tegishli kommunikatsiya tarmoqlaridan uzish haqidagi yoxud yetkazib berishni texnologik yoki avariya zaxirasi darajasigacha cheklash to‘g‘risidagi dalolatnomaning ko‘chirma nusxalari ilova qilinadi.

Agar sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi ariza kreditorning vakili tomonidan imzolangan bo‘lsa, arizaga vakilning vakolatlarini tasdiqlovchi ishonchnoma ilova qilinadi.

139-modda. Davlat boji

Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi ariza uchun sudga da’vo bilan umumiy tartibda murojaat qilinganda nizolashilayotgan summadan kelib chiqqan holda hisoblab chiqarilgan stavkaning ellik foizi miqdorida davlat boji to‘lanadi.

Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizani qabul qilish rad etilgan taqdirda, undiruvchi to‘lagan davlat boji undiruvchi tomonidan qarzdorga umumiy tartibda da’vo taqdim etilganda to‘lanishi lozim bo‘lgan davlat boji hisobiga o‘tkaziladi.

140-modda. Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizani qabul qilishni rad etish

Sudya ushbu Kodeksning 154-moddasida nazarda tutilgan asoslar bo‘yicha, shuningdek agar bildirilgan talab ushbu Kodeksning 135-moddasida nazarda tutilmagan bo‘lsa, sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizani qabul qilishni rad etadi.

Sudya arizani qabul qilishni rad etish haqida ushbu ariza kelib tushgan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay ajrim chiqaradi.

Arizani qabul qilishni rad etish haqidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Arizani qabul qilish bildirilgan talab ushbu Kodeksning 135-moddasida nazarda tutilmaganligi asosida rad etilganligi kreditorning ushbu talab bo‘yicha umumiy tartibda da’vo taqdim etish imkoniyatiga to‘sqinlik qilmaydi.

141-modda. Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizani qaytarish

Sudya sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizani quyidagi hollarda qaytaradi, agar:

1) ariza ushbu Kodeksning 136-moddasida belgilangan talablarga rioya qilmagan holda berilgan bo‘lsa;

2) ariza imzolanmagan bo‘lsa yoki uni imzolash huquqiga ega bo‘lmagan shaxs yoxud mansab mavqeyi yoki familiyasi, ismi, otasining ismi ko‘rsatilmagan shaxs tomonidan imzolangan bo‘lsa;

3) bildirilgan talabni tasdiqlovchi, shuningdek ushbu Kodeksning 138-moddasida sanab o‘tilgan hujjatlar taqdim etilmagan bo‘lsa;

4) qarzdorga arizaning ko‘chirma nusxasi topshirilganligiga doir dalillar taqdim etilmagan bo‘lsa;

5) belgilangan tartibda va miqdorda davlat boji va pochta xarajatlari to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilmagan bo‘lsa, davlat boji to‘lashni kechiktirish, bo‘lib-bo‘lib to‘lash mumkinligi qonunda nazarda tutilgan hollarda esa bu haqda iltimosnoma mavjud bo‘lmasa yoxud iltimosnoma rad etilgan bo‘lsa;

6) mazkur toifadagi nizolar uchun qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan hollarda javobgar bilan nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga rioya etganligini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilmagan bo‘lsa;

7) sud buyrug‘i berilguniga qadar kreditordan arizani qaytarib olish to‘g‘risida ariza tushgan bo‘lsa.

Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizani ushbu modda birinchi qismining 1 — 6-bandlari asosida qaytarish haqida sudya ariza sudga kelib tushgan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay, ushbu modda birinchi qismining 7-bandi asosida esa sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizani qaytarish haqidagi ariza kelib tushgandan keyingi kundan kechiktirmay ajrim chiqaradi.

Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizani qaytarish haqidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizaning qaytarilishi yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar bartaraf etilganidan keyin ushbu ariza bilan sudga umumiy tartibda ikkinchi marta murojaat etishga to‘sqinlik qilmaydi.

142-modda. Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizaga e’tiroz

Qarzdor kreditorning talablariga qarshi e’tirozini sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizaning ko‘chirma nusxasi unga topshirilgan paytdan e’tiboran o‘n kunlik muddatda sudga tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilgan holda taqdim etishga haqli.

Qarzdorning e’tirozni belgilangan muddatda taqdim etmaganligi, shuningdek uning bildirilgan talabga roziligi sud buyrug‘ini berish uchun asos bo‘ladi.

Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi arizaga e’tiroz qarzdor yoki uning vakili tomonidan imzolanadi. Vakil tomonidan imzolangan e’tirozga ishonchnoma ilova qilinadi.

143-modda. Sud buyrug‘ini berish tartibi va muddati

Sud buyrug‘i sudya tomonidan sud muhokamasisiz, kreditor va qarzdorni chaqirtirmasdan, ularning tushuntirishlarini eshitmasdan yakka tartibda beriladi.

Sud buyrug‘i kreditor tomonidan arizaning ko‘chirma nusxasi qarzdorga topshirilgan kundan e’tiboran o‘n kun o‘tgach beriladi.

Sud buyrug‘i sudya tomonidan ikki nusxada imzolanadi, ulardan biri ishning yig‘ma jildida qoladi, boshqasi sudning gerbli muhri bilan tasdiqlanadi va kreditorga beriladi. Qarzdorga sud buyrug‘ining tegishli tarzda tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi yuboriladi.

Sud buyrug‘i elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

144-modda. Sud buyrug‘i berishni rad etish

Sudya quyidagi hollarda sud buyrug‘ini berishni rad etadi, agar:

1) qarzdor bildirilgan talabga qarshi e’tiroz taqdim qilgan bo‘lsa;

2) huquq to‘g‘risidagi mavjud nizo taqdim etilgan hujjatlar asosida hal etib bo‘lmaydi deb hisoblansa.

Sud buyrug‘ini berishni rad etish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Sud buyrug‘ini berishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Sud buyrug‘ini berishni rad etish o‘sha talabni da’vo tartibida taqdim etish imkoniyatiga to‘sqinlik qilmaydi.

145-modda. Sud buyrug‘ining mazmuni

Sud buyrug‘ida quyidagilar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:

1) sudning nomi, joylashgan yeri va buyruq berilgan sana;

2) ishning raqami, sudyaning familiyasi, ism-sharifining bosh harflari, talab nima haqdaligi;

3) kreditorning, qarzdorning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), ularning joylashgan yeri (pochta manzili) yoki yashash joyi, jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lmagan jismoniy shaxslarning shaxsini tasdiqlovchi boshqa hujjatlarning rekvizitlari), shuningdek qarzdor yuridik shaxsning soliq to‘lovchi identifikatsiya raqami;

4) undirilishi lozim bo‘lgan pul summalarining miqdori yoki undiruv qaratilayotgan, qarzdorning majburiyatlari bajarilishining ta’minoti sifatida turgan ko‘char mol-mulk, uning tavsifi va bahosi;

5) undirilayotgan qarz hosil bo‘lgan davr;

6) neustoyka, agar u to‘lanishi lozim bo‘lsa va qarzdor tomonidan tan olingan bo‘lsa;

7) undirilishi lozim bo‘lgan davlat bojining va pochta xarajatlarining summasi.

146-modda. Sud buyrug‘ining qonuniy kuchga kirishi

Sud buyrug‘i u berilganidan so‘ng o‘n kunlik muddat o‘tgach qonuniy kuchga kiradi.

Sud buyrug‘i ijro hujjati kuchiga ega va u sud hujjatlarini ijro etish uchun belgilangan tartibda ijro etilishi lozim.

147-modda. Sud buyrug‘ini bekor qilish

Agar qarzdor uzrli sabab bilan o‘z vaqtida kreditorning talabiga qarshi e’tiroz bildirish imkoniyatiga ega bo‘lmagan bo‘lsa, sud buyrug‘ining ko‘chirma nusxasi olingan kundan e’tiboran o‘n kunlik muddatda o‘sha sudga sud buyrug‘ini bekor qilish to‘g‘risida ariza berishga haqli. Sud bunday holda buyruqni bekor qilishga haqli, shundan keyin kreditorning talabi da’vo ishini yuritish tartibida ko‘rilishi mumkin.

Sud buyrug‘ini bekor qilish to‘g‘risida yoki bekor qilishni rad etish haqida ajrim chiqariladi.

Sud buyrug‘ini bekor qilish haqidagi yoki bekor qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim ariza kelib tushgan kundan e’tiboran o‘n kundan kechiktirmay sud muhokamasisiz, kreditor va qarzdor chaqirtirilmasdan, ularning tushuntirishlarini eshitmasdan chiqariladi.

Sud buyrug‘ini bekor qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

148-modda. Ish qo‘zg‘atish asoslari

Sud:

1) manfaatdor shaxslarning arizalari bo‘yicha;

2) prokurorning arizasi bo‘yicha;

3) davlat organlari va boshqa shaxslar yuridik shaxslar va fuqarolarning huquqlari hamda qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini, jamiyat va davlat manfaatlarini himoya qilish maqsadida qonun bo‘yicha sudga murojaat qilish huquqiga ega bo‘lgan hollarda, shu davlat organlarining va boshqa shaxslarning arizalari bo‘yicha ish qo‘zg‘atadi.

Agar qonunda muayyan toifadagi nizolar uchun sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibi belgilangan yoxud bu tartib shartnomada nazarda tutilgan bo‘lsa, faqat taraflar o‘zaro munosabatlarini ixtiyoriy ravishda hal qilish choralarini ko‘rganlaridan keyingina sudda ish qo‘zg‘atilishi mumkin.

149-modda. Da’vo arizasining shakli va mazmuni

Da’vo arizasi sudga yozma shaklda beriladi. U da’vogar yoki uning vakili tomonidan imzolanadi.

Da’vo arizasida quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) ariza berilayotgan sudning nomi;

2) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning nomi (familiyasi, ismi va otasining ismi), joylashgan yeri (pochta manzili) yoki yashash joyi;

3) agar da’vo baholanishi lozim bo‘lsa, da’voning bahosi;

4) da’vo talablariga asos bo‘lgan holatlar;

5) da’vo talablarining asoslarini tasdiqlovchi dalillar;

6) undirilayotgan yoki nizolashilayotgan summaning hisob-kitobi;

7) da’vogarning qonunchilikka asoslab keltirgan talablari, da’vo bir nechta javobgarga nisbatan taqdim etilganda esa ularning har biriga nisbatan talablar;

8) javobgar bilan nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga rioya etilganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar, agar bu shu toifadagi nizolar uchun qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan bo‘lsa;

9) ilova qilinayotgan hujjatlarning ro‘yxati.

Da’vo arizasida da’vogarning yoki uning vakilining telefonlari, fakslari raqamlari, elektron manzili ko‘rsatilishi mumkin.

Da’vo arizasida, agar nizoni to‘g‘ri hal qilish uchun zarur bo‘lsa, boshqa ma’lumotlar, shuningdek da’vogardagi mavjud iltimosnomalar ko‘rsatiladi.

Da’vogar o‘zaro bog‘liq bo‘lgan bir nechta talabni bitta da’vo arizasiga birlashtirishga haqli.

150-modda. Da’vo arizasining va unga ilova qilinadigan hujjatlarning ko‘chirma nusxalarini yuborish

Da’vogar da’vo taqdim etganda javobgarga va uchinchi shaxslarga da’vo arizasining va unga ilova qilingan, ushbu shaxslarda mavjud bo‘lmagan hujjatlarning ko‘chirma nusxalarini yuborishi shart.

Da’vo arizasining va unga ilova qilingan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari javobgarga hamda uchinchi shaxslarga axborot tizimi orqali elektron tarzda yuborilishi mumkin.

151-modda. Da’vo arizasiga ilova qilinadigan hujjatlar

Da’vo arizasiga quyidagilarni tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinadi:

1) belgilangan tartibda va miqdorda davlat boji va pochta xarajatlari to‘langanligini;

2) da’vo arizasining ko‘chirma nusxasi va unga ilova qilingan hujjatlar javobgarga va uchinchi shaxslarga yuborilganligini;

3) javobgar bilan nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga rioya etilganligini, agar bu shu toifadagi nizolar uchun qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan bo‘lsa;

4) da’vo talablariga asos bo‘lgan holatlarni;

5) da’vogarning yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor sifatida davlat ro‘yxatidan o‘tganligini;

6) da’vo arizasini imzolash vakolatini, agar u vakil tomonidan imzolangan bo‘lsa.

Shartnoma tuzishga majbur etish to‘g‘risidagi da’vo arizasiga shartnoma loyihasi ham ilova qilinadi.

Investitsiyaviy nizolar bo‘yicha da’vo arizasiga investitsiya shartnomasining ko‘chirma nusxasi, yirik investorning investitsiya faoliyati bilan bog‘liq da’vo arizasiga esa uning yirik investorligini tasdiqlovchi hujjat ham ilova qilinadi.

152-modda. Da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi masalani hal etish

Sudya da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish yoxud sudga taalluqliligiga ko‘ra boshqa sudga o‘tkazish haqidagi masalani da’vo arizasi sudga kelib tushgan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay yakka tartibda hal qiladi.

Da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish yoxud da’vo arizasini sudga taalluqliligiga ko‘ra boshqa sudga o‘tkazish to‘g‘risida ajrim chiqariladi, ajrimning ko‘chirma nusxalari ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ajrim chiqarilganidan keyingi kundan kechiktirmay yuboriladi.

Sudga taalluqliligiga ko‘ra fuqarolik ishlari bo‘yicha suddan yoki ma’muriy suddan da’vo arizasi (ariza) yoki ish materiallari kelib tushganda sudya da’vo arizasi (ariza) ushbu Kodeksning 149, 150 va 151-moddalarida ko‘rsatilgan talablarga muvofiq emasligini aniqlagach, ariza (shikoyat) sudga kelib tushgan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay da’vogarni (arizachini) kamchiliklarni bartaraf etish zarurligi to‘g‘risida xabardor qiladi va unga buning uchun o‘n kundan oshmaydigan muddat beradi.

153-modda. Da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish va ish qo‘zg‘atish

Sudya ushbu Kodeksda nazarda tutilgan talablarga rioya etgan holda berilgan da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilishi va ish qo‘zg‘atishi shart.

Sudya ushbu Kodeks 151-moddasi birinchi qismining 1 va 4-bandlarida nazarda tutilgan talablarni buzgan holda berilgan da’vo arizasini, agar da’vo arizasiga davlat bojini to‘lashni kechiktirish, bo‘lib-bo‘lib to‘lash to‘g‘risidagi yoki da’vogarda mavjud bo‘lmagan dalillarni talab qilib olish haqidagi tegishli iltimosnomalar ilova qilingan hamda bu iltimosnomalar qanoatlantirilgan bo‘lsa, ish yuritishga qabul qilishga va ish qo‘zg‘atishga haqli.

Sudyaning ushbu Kodeks 151-moddasi birinchi qismining 1 va 4-bandlarida nazarda tutilgan talablarni buzgan holda berilgan da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi iltimosnomani qanoatlantirish haqidagi xulosasi da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi ajrimda asoslantirilgan bo‘lishi kerak.

154-modda. Da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilishni rad etish

Sudya da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilishni quyidagi hollarda rad etadi, agar:

1) ish iqtisodiy sudga, fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga yoki ma’muriy sudga taalluqli bo‘lmasa;

2) ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan iqtisodiy sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori yoki ishni yuritishni tugatish to‘g‘risida ajrimi yoxud fuqarolik ishlari bo‘yicha sudning hal qiluv qarori yoki kelishuv bitimini tasdiqlash to‘g‘risida ajrimi bo‘lsa;

3) iqtisodiy sudning, fuqarolik ishlari bo‘yicha sudning, hakamlik sudining, arbitraj sudining ish yuritishida ayni bir shaxslar o‘rtasida, ayni bir predmet to‘g‘risida va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan ish mavjud bo‘lsa;

4) ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan hakamlik sudining qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori bo‘lsa, bundan iqtisodiy sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasini berishni rad etgan hollar mustasno;

4¹) ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan arbitrajning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori mavjud bo‘lsa, bundan iqtisodiy sud arbitrajning hal qiluv qarorini tan olishni va ijroga qaratishni rad etgan hollar mustasno;

5) ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan hakamlik muhokamasini tugatish to‘g‘risida chiqarilgan ajrim bo‘lsa, bundan hakamlik sudida ushbu nizoni ko‘rib chiqish vakolati mavjud emasligi sababli hakamlik muhokamasi tugatilganligi holati mustasno.

5¹) ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan arbitraj muhokamasini tugatish to‘g‘risida chiqarilgan ajrim mavjud bo‘lsa, bundan arbitraj sudida ushbu nizoni ko‘rib chiqish vakolati mavjud emasligi sababli arbitraj muhokamasi tugatilganligi holati mustasno.

Da’vo arizasini qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin. Ajrim bekor qilingan taqdirda, da’vo arizasi sudga dastlabki murojaat qilingan kunda berilgan deb hisoblanadi.

155-modda. Da’vo arizasini qaytarish

Sudya da’vo arizasini va unga ilova qilingan hujjatlarni quyidagi hollarda qaytaradi, agar:

1) da’vo arizasining ushbu Kodeks 149-moddasida belgilangan shakli va mazmuniga rioya qilinmagan bo‘lsa;

1¹) da’vogar sudyaning ushbu Kodeks 152-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan ko‘rsatmasini belgilangan muddatda bajarmagan bo‘lsa;

2) da’vo arizasi imzolanmagan bo‘lsa yoki uni imzolash huquqiga ega bo‘lmagan shaxs yoxud mansab mavqeyi yoki familiyasi, ismi, otasining ismi ko‘rsatilmagan shaxs tomonidan imzolangan bo‘lsa;

3) ish mazkur sudning sudloviga tegishli bo‘lmasa;

4) o‘zaro bog‘liq bo‘lgan bir nechta talab birlashtirilgan bo‘lib, ularning ayrimlari fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga yoki ma’muriy sudga, boshqalari esa iqtisodiy sudga taalluqli bo‘lsa;

5) javobgarga va uchinchi shaxslarga da’vo arizasining hamda unga ilova qilingan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari yuborilganligini tasdiqlovchi dalillar taqdim etilmagan bo‘lsa;

6) davlat boji va pochta xarajatlari belgilangan tartibda hamda miqdorda to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilmagan bo‘lsa, davlat boji to‘lashni kechiktirish, bo‘lib-bo‘lib to‘lash mumkinligi qonunda nazarda tutilgan hollarda esa bu haqda iltimosnoma mavjud bo‘lmasa yoxud iltimosnoma rad etilgan bo‘lsa;

7) mazkur toifadagi nizolar uchun qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan hollarda javobgar bilan nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga rioya etilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni da’vogar taqdim etmagan bo‘lsa;

7¹) da’vogar nizoni javobgar bilan mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish orqali hal qilish tartibiga rioya etilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etmagan bo‘lsa, basharti bu mazkur toifadagi nizolar uchun qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan bo‘lsa;

8) bitta da’vo arizasida bir yoki bir nechta javobgarga nisbatan o‘zaro bog‘liq bo‘lmagan bir nechta talab birlashtirilgan bo‘lsa;

9) qonunchilikka yoki shartnomaga ko‘ra qarz bank yoki boshqa kredit tashkiloti orqali olinishi kerak bo‘lganda qarzni javobgardan olish uchun bankka yoxud boshqa kredit tashkilotiga murojaat qilinganligiga doir dalillar taqdim etilmagan bo‘lsa;

10) da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risida ajrim chiqarilguniga qadar uni qaytarib olish to‘g‘risida ariza kelib tushgan bo‘lsa.

Sud ushbu Kodeks 160-moddasining ikkinchi qismi talablariga muvofiq bo‘lmagan qarshi da’voni qaytaradi.

Da’vo arizasini qaytarish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin. Ajrim bekor qilingan taqdirda, da’vo arizasi sudga dastlabki murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

Da’vo arizasining qaytarilishi yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar bartaraf etilganidan keyin da’vo arizasi bilan sudga umumiy tartibda takroran murojaat etishga to‘sqinlik qilmaydi.

156-modda. Da’vo arizasi yuzasidan yozma fikr

Ishda ishtirok etuvchi shaxs da’vo arizasi yuzasidan da’voga qarshi e’tirozlarini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilingan yozma fikrini va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga yozma fikrining hamda ularda mavjud bo‘lmagan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari yuborilganligini tasdiqlovchi dalillarni ish ko‘riladigan kungacha yetib borishini ta’minlaydigan muddatda, ishni sud muhokamasiga tayyorlash to‘g‘risida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran yigirma kundan kechiktirmay sudga yuborishga haqli.

Da’vo arizasi yuzasidan yozma fikrda ishda ishtirok etuvchi shaxsning yoki uning vakilining pochta manzili, telefonlari, fakslari raqamlari, elektron manzili (agar ular mavjud bo‘lsa) ko‘rsatiladi.

Da’vo arizasi bo‘yicha yozma fikr ishda ishtirok etuvchi shaxs yoki uning vakili tomonidan imzolanadi. Vakil tomonidan imzolangan yozma fikrga uning ish yuritishga doir vakolatini tasdiqlovchi ishonchnoma ilova qilinadi.

157-modda. Da’voning asosini yoki predmetini, da’vo talablari miqdorini o‘zgartirish, da’vodan voz kechish

Da’vogar ishni birinchi instansiya sudida ko‘rish chog‘ida ishning mazmunan ko‘rilishi yakuni bo‘yicha chiqariladigan sud hujjati qabul qilinguniga qadar da’voning asosini yoki predmetini o‘zgartirishga, da’vo talablarining miqdorini ko‘paytirishga yoki kamaytirishga haqli.

Da’vogar ishni har qanday instansiya sudida ko‘rishda tegishli sud instansiyasida ishni ko‘rish yakuni bo‘yicha chiqariladigan sud hujjati qabul qilinguniga qadar da’vodan to‘liq yoki qisman voz kechishga haqli.

Sud da’voning asosi va predmeti bir vaqtda o‘zgartirilishini qabul qilmaydi. Sud da’vodan voz kechishni, da’vo talablari miqdorini kamaytirishni ham, agar bu qonunchilikka zid bo‘lsa yoki boshqa shaxslarning huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini buzsa, qabul qilmaydi. Bunday hollarda sud ishni mazmunan ko‘radi.

Da’voning asosini yoki predmetini o‘zgartirishni, da’vo talablari miqdorini ko‘paytirishni yoki kamaytirishni, da’vogarning da’vodan to‘liq yoki qisman voz kechishini qabul qilish haqida yoxud qabul qilishni rad etish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

158-modda. Ishlarni bitta ish yuritishga birlashtirish

Birinchi instansiya sudi ayni bir shaxslar ishtirok etuvchi bir turdagi bir nechta ishni bitta ish yuritishga birlashtirishga haqli.

Ishlarni birlashtirishga sudning ishni ko‘rish yakuni bo‘yicha hujjati qabul qilinguniga qadar yo‘l qo‘yiladi. Ishlar birlashtirilganda ular bo‘yicha ishni ko‘rish muddati keyinroq tayinlangan ish bo‘yicha belgilanadi.

Ishlarni birlashtirish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

159-modda. Talablarning bir qismini alohida ish yuritishga ajratish

Agar sud talablarni ajratib ko‘rishni maqsadga muvofiq deb topsa, u bir yoki bir nechta birlashtirilgan talabni alohida ish yuritishga ajratishga haqli.

Talablarning bir qismini alohida ish yuritishga ajratishga ishni ko‘rish yakuni bo‘yicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar yoki uni qabul qilish bilan bir vaqtda yo‘l qo‘yiladi.

Talablarning qismini alohida ish yuritishga ajratish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Ajratilgan talab bo‘yicha ishni ko‘rish muddati ajrim chiqarilgan kundan boshlab hisoblanadi.

160-modda. Qarshi da’voni taqdim etish huquqi

Ish bo‘yicha hal qiluv qarori qabul qilinguniga qadar javobgar dastlabki da’vo bilan birga ko‘rib chiqish uchun qarshi da’vo taqdim etishga haqli.

Qarshi da’vo quyidagi hollarda taqdim etilishi mumkin, agar:

1) qarshi talab dastlabki talabni hisobga olishga qaratilgan bo‘lsa;

2) qarshi da’voni qanoatlantirish dastlabki da’voni to‘liq yoki qisman qanoatlantirishni istisno qilsa;

3) qarshi da’vo bilan dastlabki da’vo o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik bo‘lib, ularni birgalikda ko‘rib chiqish nizoni o‘z vaqtida va to‘g‘ri hal etishga olib kelsa.

161-modda. Qarshi da’voni taqdim etish va ish yuritishga qabul qilish

Qarshi da’voni taqdim etish va ish yuritishga qabul qilish ushbu Kodeksda da’vo arizalarini taqdim etish va ish yuritishga qabul qilish uchun belgilangan qoidalar bo‘yicha amalga oshiriladi.

162-modda. Ishni sud muhokamasiga tayyorlash to‘g‘risidagi ajrim

Sudya da’vo arizasi kelib tushgan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay, sudgacha majlis o‘tkazilgan hollarda esa da’vo arizasi ish yuritishga qabul qilingan va ish qo‘zg‘atilgan kundan e’tiboran o‘n kundan kechiktirmay ishni sud muhokamasiga tayyorlash to‘g‘risida ajrim chiqaradi, unda o‘zi hamda ishda ishtirok etuvchi shaxslar tomonidan amalga oshirilishi lozim bo‘lgan harakatlar, ushbu harakatlar amalga oshirilishi kerak bo‘lgan muddatlar, sud muhokamasini o‘tkazish vaqti va joyi ko‘rsatiladi.

Ishni sud muhokamasiga tayyorlash bo‘yicha harakatlar da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish va ish qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi ajrimda bayon etilishi mumkin, bundan ishni sud muhokamasiga tayyorlash chog‘ida sudgacha majlis o‘tkazish hollari mustasno.

163-modda. Sudyaning ishni sud muhokamasiga tayyorlash bo‘yicha harakatlari

Sudya ishni sud muhokamasiga tayyorlash chog‘ida quyidagi harakatlarni amalga oshiradi:

1) ishda ishtirok etish uchun boshqa javobgarni yoki uchinchi shaxsni jalb etish to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqadi;

2) manfaatdor shaxslarni ishni yuritish to‘g‘risida xabardor qiladi;

3) ishda ishtirok etuvchi shaxslarni ularning videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida ishtirok etishga bo‘lgan huquqlari haqida xabardor qiladi;

4) ishda ishtirok etuvchi shaxslarga, boshqa tashkilotlarga, ularning mansabdor shaxslariga muayyan harakatlarni amalga oshirishni taklif etadi, shu jumladan nizoni hal qilish uchun ahamiyatli hujjatlar va ma’lumotlar taqdim etishni taklif etadi;

5) guvohlarni chaqirtiradi;

6) ekspertiza tayinlash to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqadi;

7) taraflarga zarur dalillarni olishga ko‘maklashadi, taraflarning iltimosnomasi bo‘yicha ularni talab qilib oladi;

8) taraflarni kelishtirish choralarini ko‘radi;

9) da’voni va dalillarni ta’minlash to‘g‘risidagi masalalarni taraflarning iltimosnomasi bo‘yicha hal etadi;

10) boshqa shaxslarning ishga kirishishi, ishlarni bitta ish yuritishga birlashtirish yoki da’vo talablarini alohida ish yuritishga ajratish, sudning sayyor majlisini o‘tkazish to‘g‘risidagi masalalarni ko‘rib chiqadi.

Sudya ishning to‘g‘ri va o‘z vaqtida hal etilishni ta’minlashga qaratilgan boshqa harakatlarni ham amalga oshiradi.

Ishni sud muhokamasiga tayyorlash chog‘ida sudya fuqarolik huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar bo‘yicha, bundan soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘riladigan ishlar mustasno, da’vo arizasi ish yuritishga qabul qilingan va ish qo‘zg‘atilgan kundan e’tiboran o‘n kun ichida ushbu Kodeksda belgilangan tartibda sudgacha majlis o‘tkazishi mumkin.

163¹-modda. Sudgacha majlis

Sudgacha majlis o‘tkazish chog‘ida sudya:

1) da’vogarni o‘zi arz qilgan talablarning mohiyati bo‘yicha so‘roq qiladi, undan javobgar bildirishi mumkin bo‘lgan e’tirozlarni aniqlaydi va, agar bu zarur bo‘lsa, da’vogarga qo‘shimcha dalillar taqdim etishni taklif qiladi, shuningdek arz qilingan talablaridan voz kechish huquqini hamda voz kechishning huquqiy oqibatlarini tushuntiradi;

2) ishning holatlari bo‘yicha javobgarni so‘roq qiladi, da’vogarning talablariga qarshi uning qanday e’tirozlari borligini va bu e’tirozlar qanday dalillar bilan tasdiqlanishi mumkinligini aniqlaydi, shuningdek javobgarga da’vogarning talablarini tan olish yoxud qarshi talablar qo‘zg‘atish huquqini tushuntiradi, javobgarga ish yuzasidan yozma tushuntirishlar taqdim etishni taklif qiladi. Javobgarning yozma tushuntirishlarni va dalillarni taqdim etmaganligi, shuningdek sud majlisiga kelmaganligi ishni ishdagi mavjud dalillar bo‘yicha ko‘rish uchun to‘sqinlik qilmaydi;

3) taraflardan kelishuv bitimini tuzish ehtimolini yoki nizoni hal qilishning muqobil usullari ehtimolini aniqlaydi va ularning huquqiy oqibatlarini tushuntiradi;

4) ishning murakkabligini hisobga olgan holda sud muhokamasining prognoz qilinayotgan, shu jumladan nizoni hal qilish uchun ahamiyatga ega bo‘lgan iltimosnomalar va hujjatlarni sudga topshirish, guvohlar mavjud bo‘lganda ularning ro‘yxatlarini almashish muddatlarini nazarda tutuvchi jadvalini aniqlaydi;

5) sud majlisida hozir bo‘lgan taraflar va boshqa manfaatdor shaxslardan ular o‘rtasida ushbu ishning sudga taalluqliligi masalasi bo‘yicha kelishuv, ushbu Kodeksning 163-moddasida nazarda tutilgan boshqa harakatlarni amalga oshirish zaruriyati mavjudligini aniqlaydi.

Sudgacha majlisning vaqti va joyi to‘g‘risida taraflar va boshqa manfaatdor shaxslar xabardor qilinganlik faktini qayd etishni ta’minlaydigan sud chaqiruv qog‘ozlari, buyurtma xatlar, telefonogrammalar, telegrammalar va boshqa aloqa vositalari orqali xabardor qilinadi.

Sudgacha majlis o‘tkazilganligi to‘g‘risida bayonnoma tuzilib, unda quyidagilar ko‘rsatiladi: sudgacha majlis o‘tkazilgan yil, oy, sana va joy; ishni yuritayotgan sudning nomi; sudyaning va majlis kotibining (sudya yordamchisining yoki katta yordamchisining) familiyasi hamda ismi-sharifining bosh harflari; taraflar, boshqa manfaatdor shaxslar haqidagi va ularga protsessual huquq va majburiyatlari tushuntirilganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar; taraflar tomonidan berilgan tushuntirishlar.

Taraflar kelmagan taqdirda, sudya ushbu Kodeks 163-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida ko‘rsatilgan harakatlarni amalga oshiradi. Bunday holda sudgacha majlis bayonnomasi tuzilmaydi.

Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan asoslar mavjud bo‘lgan taqdirda, sudgacha majlisda ish yuritish to‘xtatib turilishi yoki tugatilishi, da’vo arizasi ko‘rmasdan qoldirilishi mumkin.

164-modda. Sud muhokamasining muddati

Sud muhokamasi ishni sud muhokamasiga tayyorlash to‘g‘risidagi ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran bir oydan oshmagan muddatda tugallanishi kerak.

Alohida hollarda, sud muhokamasining muddati sud raisi tomonidan bir oydan oshmagan muddatga uzaytirilishi mumkin.

165-modda. Sud majlisi

Ish muhokamasi sud majlisida amalga oshiriladi. Sudning majlisi videokonferensaloqa rejimida o‘tkazilishi mumkin.

Ish bo‘yicha birinchi sud majlisi ishni sud muhokamasiga tayyorlash to‘g‘risida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran yigirma kundan kechiktirmay o‘tkazilishi kerak.

Sud tashabbusiga ko‘ra yoki iqtisodiy sud ishlari ishtirokchilarining iltimosnomasiga ko‘ra sud majlisining audio- yoki videoyozuvi amalga oshirilishi mumkin.

Majlisda raislik qiluvchi sudya:

1) sud majlisini ochadi va qanday ish ko‘rilishini e’lon qiladi;

2) iqtisodiy sud ishlarini yuritish ishtirokchilari majlisga kelgan-kelmaganligini, ularning vakolatlarini, majlisga kelmagan shaxslar tegishli ravishda xabardor qilingan-qilinmaganligini hamda ularning kelmaganligi sabablari to‘g‘risida qanday ma’lumotlar borligini tekshiradi;

3) sud tarkibini e’lon qiladi, prokuror, ekspert, mutaxassis, sud majlisi kotibi, tarjimon sifatida kimlar ishtirok etayotganligini ma’lum qiladi hamda ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ularning rad qilish huquqini tushuntiradi;

4) kelgan guvohlarni majlis zalidan so‘roq qilish boshlanguniga qadar chiqarib yuboradi;

5) sud protsessi ishtirokchilariga ularning protsessual huquqlari va majburiyatlarini tushuntiradi;

6) tarjimonni bila turib noto‘g‘ri tarjima qilganlik uchun, ekspertni bila turib noto‘g‘ri xulosa berganlik uchun, guvohni bila turib yolg‘on ko‘rsatuv berganlik uchun jinoiy javobgarlik to‘g‘risida ogohlantiradi;

7) dalillarni tekshirish tartibini belgilaydi;

8) ish uchun ahamiyatli holatlar aniqlanishini ta’minlab, majlisga rahbarlik qiladi;

9) majlisda tegishli tartibni ta’minlash choralarini ko‘radi.

Iqtisodiy sud ishlarini yuritish ishtirokchilari va sud majlisi zalida hozir bo‘lganlar yozma qaydlar qilish, stenogramma yuritish va ovoz yozib olish huquqiga ega. Sud majlisining fototasviriga, videoyozuviga, shuningdek radio va televideniye orqali translyatsiya qilinishiga ishni ko‘rayotgan sudning ruxsati bilan yo‘l qo‘yiladi.

166-modda. Videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida ishtirok etish

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar va odil sudlovni amalga oshirishga ko‘maklashuvchi shaxslar videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida ishtirok etishga haqli.

Videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida shaxslarning ishtirok etish huquqi haqida ishni sud muhokamasiga tayyorlash to‘g‘risidagi ajrimda ko‘rsatilib, ajrim ishda ishtirok etuvchi shaxslarga, odil sudlovni amalga oshirishga ko‘maklashuvchi shaxslarga hamda ularning bunday majlisda ishtirok etishiga ko‘maklashadigan tegishli sudga yuboriladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida ishtirok etishini ta’minlash uchun ko‘rsatilgan shaxslarning yashash joyi, joylashgan yeri yoki turgan joyi bo‘yicha tegishli sudlarning videokonferensaloqa tizimlaridan yoxud ishni ko‘rayotgan sudning mobil videokonferensaloqa tizimidan foydalaniladi.

Videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisini o‘tkazishga ko‘maklashadigan sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning va odil sudlovni amalga oshirishga ko‘maklashuvchi shaxslarning vakillari vakolatlarini tasdiqlovchi ishonchnomalar, shuningdek sud majlisida taqdim etilgan dalillar ishni ko‘rayotgan sudga yuborilishini ta’minlaydi.

Videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida videokonferensaloqa tizimidan foydalangan holda ishtirok etayotgan guvohlarga, ekspertlarga, mutaxassislarga, tarjimonlarga o‘z huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi tushuntirilganligi audio- va videoyozuv orqali qayd etiladi va bu haqda sud majlisi bayonnomasida ko‘rsatiladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning va odil sudlovni amalga oshirishga ko‘maklashuvchi shaxslarning videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida ishtirok etish huquqi birinchi, apellyatsiya, kassatsiya va taftish instansiyalari sudlarining sud majlisida amalga oshirilishi mumkin.

167-modda. Sud majlisidagi tartib

Sudyalar majlis zaliga kirib kelganida va undan chiqib ketayotganida zalda hozir bo‘lganlarning barchasi o‘rinlaridan turadi.

Sud jarayoni ishtirokchilari sudga “Hurmatli sud!” degan so‘zlar bilan murojaat qiladi. Ular sudga o‘z tushuntirishlari va ko‘rsatuvlarini, savollarga javoblarini tik turib beradi. Bu qoidadan chetga chiqishga faqat raislik qiluvchining ruxsati bilan yo‘l qo‘yilishi mumkin.

Sud majlisi sudning normal ishlashini va sud jarayoni ishtirokchilarining xavfsizligini ta’minlaydigan sharoitlarda o‘tkaziladi. Sud majlisi zalida hozir bo‘lgan hamda sudning ruxsati bilan sud majlisining fototasvirini, videoyozuvini, radio va televideniye orqali translyatsiyasini amalga oshirayotgan shaxslarning harakatlari sud majlisidagi tartibga xalaqit bermasligi kerak. Bu harakatlar sud tomonidan vaqt bo‘yicha cheklanishi mumkin.

Majlis vaqtida tartib buzilgan taqdirda, raislik qiluvchi tartibni buzgan shaxsni sud nomidan ogohlantiradi. Tartib takroran buzilgan taqdirda, mazkur shaxs raislik qiluvchining farmoyishi bilan sud majlisi zalidan chiqarib yuborilishi mumkin.

Sudning hal qiluv qarorini majlis zalida hozir bo‘lganlarning barchasi tik turib eshitadi.

168-modda. Dalillarni tekshirish

Sud muhokamasi davomida sud ish bo‘yicha dalillarni tekshiradi: ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlarini, guvohlarning ko‘rsatuvlarini, ekspertlarning xulosalarini, mutaxassislarning maslahatlarini (tushuntirishlarini) eshitadi, ashyoviy, yozma va raqamli dalillar bilan tanishadi, ashyoviy dalillarni ko‘zdan kechiradi, shuningdek yozma shaklda taqdim etilgan tushuntirishlar, ko‘rsatuvlar va xulosalarni o‘qib eshittiradi.

Audio- va videoyozuvlarni namoyish qilish sud majlisi zalida yoki ushbu maqsad uchun maxsus jihozlangan boshqa xonada amalga oshiriladi. Audio- va videoyozuvlar namoyish qilinganligi fakti sud majlisi bayonnomasida aks ettiriladi.

169-modda. Sudning ishda ishtirok etuvchi shaxslarning arizalari va iltimosnomalarini hal qilishi

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning yangi dalillarni talab qilib olish to‘g‘risidagi hamda ish muhokamasi bilan bog‘liq boshqa barcha masalalar bo‘yicha arizalari va iltimosnomalari ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning fikrlari sud tomonidan eshitib bo‘linganidan keyin hal qilinadi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning arizalari va iltimosnomalarini ko‘rish natijalari bo‘yicha ajrim chiqariladi.

Sudning ishda ishtirok etuvchi shaxslarning arizalari va iltimosnomalarini qanoatlantirish to‘g‘risidagi yoki qanoatlantirishni rad etish haqidagi xulosalari ishni ko‘rish natijalari bo‘yicha chiqarilgan sud hujjatida bayon qilinishi mumkin.

170-modda. Da’vo arizasi yuzasidan yozma fikr, qo‘shimcha dalillar taqdim etilmaganda, shuningdek ishda ishtirok etuvchi shaxslar kelmaganida nizoni hal qilish

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarga sud da’vo arizasi yuzasidan taqdim etishni taklif qilgan yozma fikr yoki qo‘shimcha dalillar taqdim etilmaganligi ishni mavjud materiallar bo‘yicha ko‘rishga to‘sqinlik qilmaydi.

Ish muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilingan da’vogar sud majlisiga kelmasa, da’vogarning ishni uning yo‘qligida ko‘rish to‘g‘risidagi arizasi bo‘lgan taqdirda, nizo uning yo‘qligida hal qilinishi mumkin.

Ish muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilingan javobgar va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar sud majlisiga kelmasa, nizo ularning yo‘qligida hal qilinishi mumkin.

171-modda. Sud muhokamasini keyinga qoldirish

Sud kutilmagan va favqulodda holatlarda ishni sud majlisida ko‘rish mumkin bo‘lmagan taqdirda, shu jumladan:

tarafning iltimosnomasi bo‘yicha, u nizoni kelishuv yo‘li bilan hal qilish maqsadida suddan ko‘maklashishni so‘rab murojaat qilgan taqdirda;

agar sud majlisining vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilingan ishda ishtirok etuvchi shaxs sud majlisiga kela olmasligi sabablarini asoslagan holda sud muhokamasini keyinga qoldirish to‘g‘risida iltimosnoma bilan murojaat qilgan bo‘lsa va basharti ushbu shaxsning ishtirokisiz ishni ko‘rish mumkin bo‘lmasa;

ishda ishtirok etuvchi shaxsning o‘z vakili sud majlisiga uzrli sababga ko‘ra kela olmaganligi munosabati bilan qilgan iltimosnomasi bo‘yicha;

sud protsessi ishtirokchilaridan birortasi, agar sud ishni ushbu shaxsning ishtirokisiz ko‘rish mumkin emas deb hisoblasa, kelmagan taqdirda;

tarafning qo‘shimcha dalillar taqdim etish yoki uchinchi shaxslardan talab qilib olish zarurati bilan bog‘liq holda sud muhokamasini keyinga qoldirish to‘g‘risidagi iltimosnomasi bo‘yicha;

sud majlisi videokonferensaloqa rejimida o‘tkazilayotganda videokonferensaloqa o‘rnatish imkoni bo‘lmagan taqdirda;

sud protsessi ishtirokchilaridan birortasi kelmagan va ko‘rsatilgan shaxsning sud muhokamasining vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilinganligi to‘g‘risida dalillar mavjud bo‘lmagan taqdirda;

ishga daxldor bo‘lmagan javobgarni ishga daxldor bo‘lgan javobgar bilan almashtirish zarur bo‘lgan taqdirda;

nizoli huquqiy munosabatdan chiqib ketgan tarafni uning huquqiy vorisi bilan almashtirish zarur bo‘lgan taqdirda;

ikkinchi javobgarni yoki uchinchi tarafni ishda ishtirok etish uchun jalb etish zarur bo‘lgan taqdirda sud muhokamasini keyinga qoldirishga haqli.

Sud muhokamasi uni keyinga qoldirishga asos bo‘lib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etish uchun zarur bo‘lgan muddatga ushbu Kodeksda sud muhokamasi uchun nazarda tutilgan muddat doirasida, biroq ko‘pi bilan o‘n kunga qoldirilishi mumkin.

Sud muhokamasini keyinga qoldirishlar soni uch martadan oshmasligi kerak.

Sud muhokamasini keyinga qoldirish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Agar sud majlisida taraflar hozir bo‘lsa, sud kelgan guvohlarni sud muhokamasi keyinga qoldirilguniga qadar so‘roq qilishga haqli. Bu guvohlarning ko‘rsatuvlari yangi sud majlisida o‘qib eshittiriladi. Ushbu guvohlarni yangi sud majlisiga takroran chaqirish faqat zarur hollarda amalga oshiriladi.

Ishda ishtirok etuvchi, ammo sud majlisiga kelmagan shaxslar ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda yangi sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida xabardor qilinadi. Sud majlisiga kelgan ishda ishtirok etuvchi shaxslar ish materiallariga qo‘shib qo‘yiladigan tilxat orqali xabardor qilinadi.

Sud muhokamasi keyinga qoldirilganidan so‘ng davom ettiriladi.

Zarur bo‘lgan taqdirda ishning muhokamasi u qoldirilganidan keyin boshidan boshlanadi.

172-modda. Sud majlisida tanaffus

Sud ishda ishtirok etuvchi shaxsning iltimosnomasiga yoki o‘z tashabbusiga ko‘ra sud majlisida tanaffus e’lon qilishi mumkin.

Sud majlisida tanaffus uch kundan oshmagan muddatga e’lon qilinishi mumkin. Tanaffus haqida sud majlisi bayonnomasida ko‘rsatiladi.

Tanaffus tugaganidan keyin sud majlisi davom ettiriladi, bu haqda raislik qiluvchi sud majlisida e’lon qiladi. Tanaffusdan oldin tekshirilgan dalillarni takroran ko‘rib chiqish amalga oshirilmaydi, shu jumladan ishda ishtirok etuvchi shaxslarning vakillari almashtirilganda ham amalga oshirilmaydi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar tanaffus e’lon qilinguniga qadar sud majlisida hozir bo‘lganligidan yoki bo‘lmaganligidan qat’i nazar, sud majlisining vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilingan hisoblanadi hamda ularning tanaffus tugaganidan keyin sud majlisiga kelmaganligi sud majlisini davom ettirishga to‘sqinlik qilmaydi.

173-modda. Sud muzokaralari

Barcha dalillarni tekshirish tugaganidan keyin sud majlisida raislik qiluvchi ishda ishtirok etuvchi shaxslardan ularda ish bo‘yicha qo‘shimcha materiallar bor-yo‘qligini aniqlaydi. Sud bunday materiallar mavjud bo‘lmagan taqdirda, sud muzokaralariga o‘tadi.

Sud muzokaralari ishda ishtirok etuvchi shaxslarning og‘zaki chiqishlaridan iborat bo‘ladi. Muzokaralarda ular ish bo‘yicha o‘z nuqtai nazarini asoslaydi.

Sud muzokaralarida birinchi bo‘lib da’vogar, keyin nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talab bilan arz qiluvchi uchinchi shaxs va javobgar so‘zga chiqadi. Nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talab bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxs ishda qaysi da’vogarning yoki javobgarning tarafida ishtirok etayotgan bo‘lsa, shu da’vogardan yoki javobgardan keyin so‘zga chiqadi.

Boshqa shaxslarning huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida sudga murojaat etgan prokuror, shuningdek davlat organlarining va boshqa shaxslarning vakillari sud muzokaralarida birinchi bo‘lib so‘zga chiqadi.

Sud muzokaralari ishtirokchilari sud tomonidan aniqlanmagan holatlarga va sud majlisida tekshirilmagan yoki sud tomonidan yo‘l qo‘yib bo‘lmaydigan deb tan olingan dalillarga tayanishga haqli emas.

Ishda ishtirok etuvchi prokuror sud muzokaralarida nizoning mazmuniga doir fikrini oxirgi bo‘lib bayon etadi, bundan ushbu moddaning to‘rtinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno.

174-modda. Dalillarni tekshirishni tiklash

Agar sud muzokaralari vaqtida yoki ulardan keyin sud qo‘shimcha holatlarni aniqlash yoki yangi dalillarni tekshirish zarur deb tan olsa, u dalillarni tekshirishni tiklaydi, bu haqda sud majlisi bayonnomasida ko‘rsatiladi.

Dalillarni qo‘shimcha tekshirish tugaganidan keyin sud muzokaralari ushbu Kodeksda belgilangan tartibda o‘tkaziladi.

175-modda. Sud hujjatini qabul qilish uchun sudning alohida xonaga (maslahatxonaga) kirishi

Sud ish bo‘yicha dalillarni tekshirish va sud muzokaralari tugaganidan keyin sud hujjatini qabul qilish uchun alohida xonaga (maslahatxonaga) kiradi.

176-modda. Hal qiluv qarorini qabul qilish

Sud ishni mazmunan ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha hal qiluv qarori qabul qiladi.

Sud hal qiluv qarorini O‘zbekiston Respublikasi nomidan qabul qiladi.

Hal qiluv qarori sudyalar maslahati sirini saqlash ta’minlanadigan sharoitlarda, sud majlisida ishtirok etayotgan sudyalar tomonidan qabul qilinadi.

Sud hal qiluv qarorini qabul qilayotgan xonada faqat ishni ko‘rib chiqayotgan sud tarkibiga kiradigan sudyalar bo‘lishi mumkin. Ushbu xonaga boshqa shaxslarning kirishi, shuningdek sud tarkibiga kirmaydigan shaxslar bilan muloqotda bo‘lishning boshqa usullari taqiqlanadi.

Sudyalar hal qiluv qarorini qabul qilish chog‘idagi muhokama mazmuni to‘g‘risidagi, sud tarkibiga kirgan ayrim sudyalarning nuqtai nazari haqidagi ma’lumotlarni biror-bir shaxsga xabar qilishga, sudyalar maslahati sirini boshqa usulda oshkor qilishga haqli emas.

Sudning hal qiluv qarori qonuniy va asoslantirilgan bo‘lishi kerak. U sud majlisida tekshirilgan dalillargagina asoslangan bo‘lishi mumkin.

177-modda. Hal qiluv qarorini qabul qilish chog‘ida hal etiladigan masalalar

Hal qiluv qarorini qabul qilish chog‘ida sud:

1) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning o‘z talablari va e’tirozlarini asoslantirish uchun keltirgan dalillari va vajlariga baho beradi;

2) ish uchun ahamiyatli qaysi holatlar aniqlanganligini va qaysilari aniqlanmaganligini belgilaydi;

3) ishda ishtirok etuvchi shaxslar asos qilib keltirgan qaysi qonunchilik hujjatlarini ushbu ish bo‘yicha qo‘llash mumkin emasligini hal qiladi;

4) ushbu ish bo‘yicha qaysi qonunchilik hujjatlarini qo‘llash zarurligini aniqlaydi;

5) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning qanday huquq va majburiyatlari borligini belgilaydi;

6) da’voni qanoatlantirish lozimligini yoki lozim emasligini hal qiladi.

Zarurat bo‘lgan hollarda, sud hal qiluv qarorining ijrosini ta’minlash, hal qiluv qarorini ijro etishning tartibi va muddatini belgilash, dalillarning keyingi taqdirini belgilash, sud xarajatlarini taqsimlash bilan bog‘liq bo‘lgan masalalarni va boshqa masalalarni hal qiladi.

Sud hal qiluv qarorini qabul qilishda dalillarni qo‘shimcha tekshirish yoki ish uchun ahamiyatli holatlarni aniqlash zarur deb tan olib, sud muhokamasini yangidan boshlaydi, bu haqda ajrim chiqaradi. Bunday holda sud muhokamasi faqat qo‘shimcha tekshirish ehtiyoji bo‘lgan holatlar doirasida olib boriladi.

178-modda. Hal qiluv qarorini tuzish

Hal qiluv qarori sudya tomonidan yozma shaklda tuziladi va u tomonidan imzolanadi.

Hal qiluv qarori bir nusxada tuziladi va ishga qo‘shib qo‘yiladi.

179-modda. Hal qiluv qarorining mazmuni

Sudning hal qiluv qarori kirish, bayon, asoslantiruvchi va xulosa qismlaridan iborat bo‘ladi.

Hal qiluv qarorining kirish qismida hal qiluv qarorini qabul qilgan sudning nomi; sud tarkibi, sud majlisi kotibi; ish raqami, hal qiluv qarori qabul qilingan sana va joy; nizo predmeti; ishda ishtirok etuvchi shaxslar, shuningdek ularning vakillari va sud protsessining boshqa ishtirokchilari ko‘rsatiladi.

Hal qiluv qarorining bayon qismida ishda ishtirok etuvchi shaxslarning bildirilgan talablari va e’tirozlari, tushuntirishlari, arizalari va iltimosnomalarining qisqacha bayoni bo‘lishi kerak.

Hal qiluv qarorining asoslantiruvchi qismida:

ishning sud tomonidan aniqlangan haqiqiy holatlari;

sudning ish holatlari to‘g‘risidagi xulosalari asoslangan dalillar;

sudning u yoki bu dalillarni rad qilganligining, ishda ishtirok etuvchi shaxslarning vajlarini qabul qilganligining yoki rad etganligining asoslari;

hal qiluv qarorini qabul qilishda sud amal qilgan qonunchilik hujjatlari hamda sud ishda ishtirok etuvchi shaxslar asos qilib keltirgan qonunchilik hujjatlarini qo‘llamaganligining asoslari ko‘rsatilishi kerak.

Hal qiluv qarorining asoslantiruvchi qismida O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining qarorlariga havolalar ko‘rsatilishi mumkin.

Hal qiluv qarorining xulosa qismida bildirilgan talablardan har birini to‘liq yoki qisman qanoatlantirish haqidagi yoki qanoatlantirishni rad etish to‘g‘risidagi xulosalar bo‘lishi kerak.

Agar hal qiluv qarorini ijro etish tartibini sud belgilagan yoki uning ijrosini ta’minlash choralarini ko‘rgan bo‘lsa, bu haqda hal qiluv qarorining xulosa qismida ko‘rsatiladi.

Hal qiluv qarorining xulosa qismida sud xarajatlarini ishda ishtirok etuvchi shaxslar o‘rtasida taqsimlash, hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) muddati va tartibi ko‘rsatiladi.

180-modda. Pul mablag‘larini undirish to‘g‘risidagi hal qiluv qarori

Sud pul mablag‘larini undirish to‘g‘risidagi talabni qanoatlantirish chog‘ida hal qiluv qarorining xulosa qismida undirilishi lozim bo‘lgan pul summalarining umumiy miqdorini asosiy qarzning, zararlarning, neustoykaning (jarima va penyaning) hamda foizlarning miqdorini alohida-alohida aniqlagan holda ko‘rsatadi.

181-modda. Mol-mulkni undirib berish to‘g‘risidagi hal qiluv qarori

Sud mol-mulkni undirib berganida hal qiluv qarorining xulosa qismida da’vogarga topshirilishi lozim bo‘lgan mol-mulkning nomini, qiymatini va turgan joyini ko‘rsatadi.

182-modda. Ijro hujjatini ijro etish mumkin emas deb topish to‘g‘risidagi hal qiluv qarori

Ijro hujjatini yoki undirish so‘zsiz (akseptsiz) tartibda, shu jumladan notariusning ijro yozuvi asosida amalga oshiriladigan boshqa hujjatni ijro etish mumkin emas deb topish to‘g‘risidagi talab qanoatlantirilganida sud hal qiluv qarorining xulosa qismida ijro etish mumkin bo‘lmagan hujjatning nomi, tartib raqami va sanasini hamda hisobdan o‘chirilmaydigan summani ko‘rsatadi.

183-modda. Shartnoma tuzish yoki uni o‘zgartirish to‘g‘risidagi hal qiluv qarori

Shartnoma tuzish yoki uni o‘zgartirish to‘g‘risidagi talab qanoatlantirilganda sud hal qiluv qarorining xulosa qismida shartnomaning har bir nizoli sharti bo‘yicha xulosasini, shartnoma tuzishga majburlash to‘g‘risidagi talab bo‘yicha esa taraflar qanday shartlarda shartnoma tuzishi majburligini ko‘rsatadi.

184-modda. Muayyan harakatlarni amalga oshirish majburiyatini yuklatish to‘g‘risidagi hal qiluv qarori

Pul mablag‘larini undirish yoki mol-mulkni topshirish bilan bog‘liq bo‘lmagan muayyan harakatlarni amalga oshirish majburiyatini yuklatish to‘g‘risidagi talab qanoatlantirilganda sud hal qiluv qarorining xulosa qismida amalga oshirilishi kerak bo‘lgan harakatlarni, shu harakatlarni amalga oshirishi shart bo‘lgan shaxsni, shuningdek ularning amalga oshirilish joyi va muddatini ko‘rsatadi.

185-modda. Bir necha da’vogar foydasiga yoki bir necha javobgarga qarshi qabul qilingan hal qiluv qarori

Bir necha da’vogarning talablari qanoatlantirilganda hal qiluv qarorining xulosa qismida sud ularning har biriga nisbatan uning qaysi qismi tegishliligini ko‘rsatadi.

Bir necha javobgarga nisbatan talablar qanoatlantirilganda sud hal qiluv qarorining xulosa qismida javobgarlar zimmasiga ulushli yoki solidar javobgarlik yuklatilganligini ko‘rsatadi.

Dastlabki va qarshi da’volar to‘liq yoki qisman qanoatlantirilganda hal qiluv qarorining xulosa qismida sud da’volarni o‘zaro hisobga olish natijasida undirilishi lozim bo‘lgan summani ko‘rsatadi.

186-modda. Hal qiluv qarorini e’lon qilish

Sud muhokamasi tugallangan sud majlisida qabul qilingan hal qiluv qarorining faqat xulosa qismi e’lon qilinadi, bu qism sudya tomonidan imzolanishi va ishga qo‘shib qo‘yilishi kerak.

Hal qiluv qarori besh kun ichida to‘liq hajmda tuziladi va imzolanadi.

Raislik qiluvchi hal qiluv qarorining xulosa qismi e’lon qilinganidan keyin ishda ishtirok etuvchi shaxslarga hal qiluv qarorini to‘liq hajmda tuzish va ularga yuborish muddatini, shuningdek hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) tartibini tushuntirib beradi.

187-modda. Hal qiluv qarorining o‘zgarmasligi

Ish bo‘yicha hal qiluv qarori e’lon qilinganidan so‘ng hal qiluv qarorini qabul qilgan sudning o‘zi uni bekor qilishga yoki o‘zgartirishga haqli emas, bundan qonuniy kuchga kirgan sud hujjatining yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rilishi mustasno.

188-modda. Hal qiluv qarorining ko‘chirma nusxalarini yuborish

Hal qiluv qarorining ko‘chirma nusxalarini sud topshirilganligi ma’lum qilinadigan buyurtma xat orqali ishda ishtirok etuvchi shaxslarga hal qiluv qarori e’lon qilingan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmasdan yuboradi yoki tilxat olib topshiradi, ushbu shaxslarning elektron manzillari mavjud bo‘lgan taqdirda esa hal qiluv qarori elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda, sud hal qiluv qarorining ko‘chirma nusxalarini boshqa shaxslarga ham yuboradi.

189-modda. Qo‘shimcha hal qiluv qarori

Hal qiluv qarorini qabul qilgan sud quyidagi hollarda qo‘shimcha hal qiluv qarorini qabul qiladi, agar:

1) ishda ishtirok etuvchi shaxslar dalillar taqdim etgan biror-bir talab bo‘yicha hal qiluv qarori qabul qilinmagan bo‘lsa;

2) sud huquq to‘g‘risidagi masalani hal qilib, undiriladigan summa miqdorini, topshirilishi lozim bo‘lgan mol-mulkni yoki javobgar amalga oshirishi shart bo‘lgan harakatlarni ko‘rsatmagan bo‘lsa;

3) sud xarajatlari to‘g‘risidagi masala hal etilmagan bo‘lsa.

Qo‘shimcha hal qiluv qarorini qabul qilish to‘g‘risidagi masala hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirguniga qadar qo‘yilishi mumkin.

Qo‘shimcha hal qiluv qarori ishda ishtirok etuvchi shaxslarning arizasiga yoki sudning tashabbusiga ko‘ra qabul qilinishi mumkin.

Sud tomonidan qo‘shimcha hal qiluv qarorini qabul qilish to‘g‘risidagi masala mazkur bobda belgilangan qoidalar bo‘yicha sud majlisida hal qilinadi. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilinadi. Tegishli tarzda xabardor qilingan shaxslarning kelmaganligi qo‘shimcha hal qiluv qarorini qabul qilish to‘g‘risidagi masalani ko‘rishga to‘sqinlik qilmaydi.

Qo‘shimcha hal qiluv qarori asosiy hal qiluv qarori bilan birga qonuniy kuchga kiradi.

Qo‘shimcha hal qiluv qarori ustidan asosiy hal qiluv qarori bilan birga shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Qo‘shimcha hal qiluv qarorini qabul qilish rad etilgan taqdirda, ajrim chiqariladi.

190-modda. Hal qiluv qarorini tushuntirish

Hal qiluv qarori noaniq bo‘lgan taqdirda, ushbu hal qiluv qarorini qabul qilgan sud ishda ishtirok etuvchi shaxsning, davlat ijrochisining, zimmasiga sudning hal qiluv qarorini ijro etish yuklatilgan boshqa organlarning arizasiga ko‘ra, hal qiluv qarorini uning mazmunini o‘zgartirmagan holda tushuntirishga haqlidir.

Hal qiluv qarorini tushuntirish to‘g‘risidagi ariza ishda ishtirok etuvchi shaxslarni, davlat ijrochisini, sudning hal qiluv qarorini ijro etish zimmasiga yuklatilgan boshqa organlarni ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilgan holda sud tomonidan ko‘riladi. Mazkur shaxslarning kelmaganligi arizani ko‘rishga to‘sqinlik qilmaydi.

Hal qiluv qarorini tushuntirish to‘g‘risidagi ariza u berilgan kundan e’tiboran yigirma kunlik muddatda ko‘rib chiqiladi.

Hal qiluv qarorini tushuntirish haqida yoki tushuntirishni rad qilish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

191-modda. Yozuvdagi xatolarni, harfiy xatolarni va hisob-kitobdagi yanglishishlarni tuzatish

Hal qiluv qarorini qabul qilgan sud yo‘l qo‘yilgan xatolarni, harfiy xatolarni va hisob-kitobdagi yanglishishlarni yozuvning mazmunini o‘zgartirmagan holda, ishda ishtirok etuvchi shaxsning, davlat ijrochisining, sudning hal qiluv qarorining ijrosi zimmasiga yuklatilgan boshqa organlarning arizasiga ko‘ra yoki o‘z tashabbusi bo‘yicha tuzatishga haqlidir.

Yozuvdagi yo‘l qo‘yilgan xatolarni, harfiy xatolarni yoki hisob-kitobdagi yanglishishlarni tuzatish to‘g‘risidagi ariza ishda ishtirok etuvchi shaxslarni, davlat ijrochisini yoki sudning hal qiluv qarorining ijrosi zimmasiga yuklatilgan boshqa organlarni ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilgan holda sud tomonidan ko‘riladi. Mazkur shaxslarning kelmaganligi arizani ko‘rishga to‘sqinlik qilmaydi.

Yozuvdagi yo‘l qo‘yilgan xatolarni, harfiy xatolarni yoki hisob-kitobdagi yanglishishlarni tuzatish to‘g‘risidagi ariza u berilgan kundan e’tiboran yigirma kunlik muddatda ko‘rib chiqiladi.

Yozuvdagi xatolarni, harfiy xatolarni, hisob-kitobdagi yanglishishlarni tuzatish to‘g‘risida yoki tuzatishni rad etish haqida ajrim chiqariladi.

Yozuvdagi xatolarni, harfiy xatolarni, hisob-kitobdagi yanglishishlarni tuzatish to‘g‘risidagi yoki tuzatishni rad etish haqidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

192-modda. Hal qiluv qarorining qonuniy kuchga kirishi

Hal qiluv qarori, agar uning ustidan apellyatsiya tartibida shikoyat qilinmagan (protest keltirilmagan) bo‘lsa, u qabul qilingan kundan e’tiboran bir oylik muddat o‘tgach, qonuniy kuchga kiradi. Apellyatsiya shikoyati (protesti) berilgan taqdirda hal qiluv qarori, agar u bekor qilinmagan bo‘lsa, apellyatsiya instansiyasi sudining qarori qabul qilingan kundan e’tiboran qonuniy kuchga kiradi.

193-modda. Hal qiluv qarorining ijrosini ta’minlash

Hal qiluv qarorini ijro etish mumkin bo‘lmay qoladi yoki qiyinlashadi deb hisoblash uchun asosi bo‘lgan shaxslar ushbu hal qiluv qarorini qabul qilgan sudga uning ijrosini ta’minlash to‘g‘risida ariza berishi mumkin.

Arizada ijrosi ta’minlanishi zarur bo‘lgan hal qiluv qarori va uni ta’minlash to‘g‘risida iltimos bilan murojaat qilishga arizachini undagan sabablar ko‘rsatilishi kerak.

Hal qiluv qarorining ijrosini ta’minlash to‘g‘risidagi masala ushbu Kodeksning 96-moddasida nazarda tutilgan tartibda hal etiladi.

194-modda. Hal qiluv qarorini ijroga qaratish

Hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgach, ushbu Kodeksning V bo‘limida nazarda tutilgan tartibda ijroga qaratiladi.

195-modda. Ajrim chiqarish

Sud ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda ajrim chiqaradi.

Ushbu Kodeksda to‘g‘ridan-to‘g‘ri nazarda tutilgan hollarda, sudning ajrimi alohida sud hujjati tarzida chiqariladi.

Uncha murakkab bo‘lmagan masalalarni hal qilishda sud joyida ajrim chiqarishi mumkin. Bunday ajrim sud majlisining bayonnomasiga yozib qo‘yiladi va unda u qaysi masala yuzasidan chiqarilgani, sud o‘z xulosalarini chiqarishiga olib kelgan sabablar hamda ko‘rib chiqilayotgan masala bo‘yicha xulosa ko‘rsatiladi.

196-modda. Ajrimning mazmuni

Alohida sud hujjati tarzida chiqariladigan ajrimda quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) sudning nomi, ishning raqami, ajrim chiqarilgan sana, sud tarkibi, sud majlisi kotibi, nizo predmeti;

2) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), qarzdor jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lmagan jismoniy shaxslarning shaxsini tasdiqlovchi boshqa hujjatlarning rekvizitlari), shuningdek qarzdor yuridik shaxsning soliq to‘lovchi identifikatsiya raqami;

3) ajrim chiqarilayotgan masala;

4) sud o‘z xulosalarini chiqarishiga olib kelgan sabablar, bunda tayanilgan qonunchilik hujjatlari;

5) ko‘rib chiqilayotgan masala bo‘yicha xulosa;

6) agar qonunda nazarda tutilgan bo‘lsa, ajrim ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) tartibi va muddati.

Sud majlisida chiqarilgan ajrim chiqarilganidan keyin raislik qiluvchi tomonidan shu sud majlisining o‘zida darhol o‘qib eshittiriladi.

197-modda. Ajrimning ko‘chirma nusxalarini yuborish

Sud alohida sud hujjati tarzida ajrim chiqargan taqdirda, ajrim chiqarilganidan keyin besh kunlik muddatda uning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga va ajrim daxldor bo‘lgan boshqa shaxslarga topshirilganligi ma’lum qilinadigan buyurtma xat orqali yuboriladi yoki tilxat olib topshiriladi, ularning elektron manzillari mavjud bo‘lgan taqdirda esa ajrim elektron tarzida yuborilishi mumkin.

198-modda. Ajrimni ijro etish

Agar qonunda yoki sud tomonidan boshqa muddat belgilanmagan bo‘lsa, sudning ajrimi darhol ijro etiladi.

199-modda. Ajrim ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) tartibi va muddatlari

Sudning ajrimi ustidan ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda, shuningdek ajrim ishning kelgusidagi harakatiga to‘sqinlik qilgan taqdirda, sudning hal qiluv qaroridan alohida tarzda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Boshqa ajrimlar ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti) berilmaydi, lekin bu ajrimlarga qarshi e’tirozlar sudning hal qiluv qarori ustidan qilingan apellyatsiya shikoyatiga (protestiga) qo‘shib qo‘yilishi mumkin.

Agar ushbu Kodeksda boshqa muddat belgilanmagan bo‘lsa, ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran bir oydan oshmagan muddatda uning ustidan shikoyat (protest) berilishi mumkin.

200-modda. Xususiy ajrim va qaror

Ishni ko‘rish vaqtida davlat organining yoki boshqa organning, yuridik shaxsning, mansabdor shaxsning yoki fuqaroning faoliyatida qonunchilik hujjatlari buzilganligi aniqlangan taqdirda, ularning ishda ishtirokidan qat’i nazar, sud xususiy ajrim chiqarishga haqlidir.

Xususiy ajrim bilan sud tegishli organdan yoki mansabdor shaxsdan qonunchilik hujjatlarining buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslarni javobgarlikka tortish to‘g‘risidagi masalani o‘zlarining vakolatiga muvofiq ko‘rib chiqishni talab qilishi mumkin.

Xususiy ajrim tegishli davlat organlariga va boshqa organlarga, yuridik shaxslarga, mansabdor shaxslarga, fuqarolarga yuboriladi, ular ko‘rilgan choralar to‘g‘risida bir oylik muddatda sudga xabar qilishi shart.

Xususiy ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Agar sud nizoni ko‘rayotganida shaxslarning xatti-harakatlarida jinoyat alomatlarini aniqlasa, u jinoyat ishini qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi masalani hal etish uchun bu haqda prokurorga tegishli materiallarni ilova qilgan holda xabar qiladi.

Ishni ko‘rishda mansabdor shaxsning yoki fuqaroning xatti-harakatlarida, ularning ishda ishtirokidan qat’i nazar, ma’muriy huquqbuzarlik alomatlari aniqlansa, agar ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishni ko‘rib chiqish qonunda sudning vakolatiga berilgan bo‘lsa, sud ularni ma’muriy javobgarlikka tortish masalasini ko‘rib chiqadi.

Ma’muriy javobgarlikka tortish to‘g‘risida sud qaror qabul qiladi.

Qaror ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

201-modda. Bayonnoma

Sud majlisida, shuningdek sud majlisi zalidan tashqarida ayrim protsessual harakatlar bajarilganda bayonnoma yuritiladi.

Sud majlisining bayonnomasida quyidagilar ko‘rsatiladi:

1) sud majlisi o‘tkazilgan yil, oy, sana va joy;

2) ishni ko‘rayotgan sudning nomi, sud tarkibi va sud majlisining kotibi;

3) ishning nomi va raqami;

4) ishda ishtirok etuvchi shaxslar va sud protsessining boshqa ishtirokchilari kelganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar;

5) sud tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslarga va sud protsessining boshqa ishtirokchilariga ularning protsessual huquq va majburiyatlari tushuntirilganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar;

6) sud tomonidan alohida xonaga (maslahatxonaga) kirmasdan joyida chiqarilgan ajrimlar;

7) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning og‘zaki arzlari va iltimosnomalari;

8) ishni ko‘rishda sudga taqdim etilgan barcha ashyoviy, yozma va raqamli dalillar, ekspertlarning yozma xulosalari haqidagi ma’lumotlar;

9) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari, guvohlarning ko‘rsatuvlari, ekspertlarning o‘z xulosalarini og‘zaki tushuntirishlari, mutaxassislarning fikrlari, ashyoviy, yozma va raqamli dalillarning ko‘zdan kechirilganligi, olib qo‘yilganligi, sxemalar tuzilganligi, video- va fototasvirga olinganligi haqidagi ma’lumotlar;

10) alohida protsessual harakatlar bajarilganda olingan ma’lumotlar;

11) sud muzokaralarining mazmuni va prokurorning fikri;

12) sudning hal qiluv qarori, ajrimi yoki qarori o‘qib eshittirilganligi haqidagi ma’lumotlar.

Sud majlisi bayonnomasida boshqa ma’lumotlar ham ko‘rsatilishi mumkin.

Sud majlisi audio- yoki videoyozuvga olingan taqdirda, sud majlisi bayonnomasida faqat mazkur modda ikkinchi qismining 1 — 4, 6 — 8, 11-bandlarida nazarda tutilgan masalalar yuzasidan yozuv kiritiladi, ishda ishtirok etuvchi shaxslar bergan tushuntirishlarning boshlangan va tugagan vaqti, guvohlarning ko‘rsatuvlari, ekspertlarning o‘z xulosalari yuzasidan bergan og‘zaki tushuntirishlari, muzokaralar va prokurorning fikrlari aks ettiriladi, shuningdek sud majlisida yozib olish texnik vositalaridan foydalanganligi to‘g‘risida belgi qo‘yiladi. Elektron yoxud boshqa audio- yoki videoyozuvlar jamlangan vositalar sud majlisi bayonnomasiga qo‘shib qo‘yiladi.

Sud majlisi videokonferensaloqa rejimida o‘tkazilgan taqdirda, sud majlisi bayonnomasida ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilganidan tashqari quyidagi ma’lumotlar ham ko‘rsatilishi kerak:

sud majlisi videokonferensaloqa rejimida o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi;

sud majlisini videokonferensaloqa rejimida o‘tkazishga ko‘maklashgan sudning nomi haqidagi;

ishda ishtirok etuvchi shaxslar hamda sud majlisini videokonferensaloqa rejimida o‘tkazishga ko‘maklashgan, ishni ko‘rayotgan sudga kelgan sud protsessining boshqa ishtirokchilari to‘g‘risidagi;

sud majlisini videokonferensaloqa rejimida o‘tkazishga ko‘maklashgan sudning hamda ishni ko‘rayotgan sudning axborot-kommunikatsiya texnologiyalari xodimlari haqidagi.

202-modda. Bayonnoma yuritish

Bayonnoma sud majlisi kotibi tomonidan sud majlisining o‘zida yoki alohida protsessual harakat bajarilganida sud majlisi zalidan tashqarida yuritiladi.

Bayonnoma sud majlisi tugaganidan yoki alohida protsessual harakat bajarilganidan so‘ng uch kundan kechiktirmasdan raislik qiluvchi va sud majlisi kotibi tomonidan imzolanishi kerak.

203-modda. Bayonnoma yuzasidan fikr-mulohazalar

Iqtisodiy sud ishlarini yuritish ishtirokchilari sud majlisi bayonnomasi bilan tanishib chiqishga va u imzolangan kundan e’tiboran besh kun ichida bayonnoma yuzasidan bayonnomada yo‘l qo‘yilgan xatoliklarni yoki undagi ma’lumotlarning to‘liq emasligini ko‘rsatgan holda yozma fikr-mulohazalar berishga haqli.

Bayonnoma yuzasidan berilgan fikr-mulohazalarni raislik qiluvchi ko‘rib chiqadi va ushbu fikr-mulohazalarga qo‘shilsa, ularning to‘g‘riligini tasdiqlaydi hamda sud majlisining bayonnomasiga qo‘shib qo‘yadi.

Raislik qiluvchi berilgan fikr-mulohazalarga qo‘shilmasa, ular sud majlisida ko‘rib chiqiladi. Berilgan fikr-mulohazalar barcha hollarda ishga qo‘shib qo‘yilishi kerak.

Bayonnoma yuzasidan bildirilgan fikr-mulohazalar ular berilgan kundan keyin yetti kun ichida ishda ishtirok etuvchi shaxslar xabardor qilingan holda ko‘rib chiqilishi kerak. Biroq ularning kelmaganligi bayonnoma yuzasidan bildirilgan fikr-mulohazalarni ko‘rib chiqishga to‘sqinlik qilmaydi.

Sud majlisining bayonnomasi yuzasidan sudga besh kunlik muddatni o‘tkazib taqdim etilgan yozma fikr-mulohazalar sud tomonidan ko‘rib chiqilmaydi va ishga qo‘shib qo‘yiladi, bu haqda yozma fikr-mulohazalar bergan shaxsga ma’lum qilinadi.

Iqtisodiy sud ishlarini yuritish ishtirokchilari sud majlisining audio- yoki videoyozuvlari bilan tanishish huquqiga ega.

Sud majlisining audio- yoki videoyozuvlarining ko‘chirma nusxalari iqtisodiy sud ishlarini yuritish ishtirokchilariga ishni ko‘rib chiqqan sudning ruxsati bilan beriladi.

203¹-modda. Ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqish

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibidagi ish ushbu Kodeksda nazarda tutilgan da’vo ishini yuritishning umumiy qoidalari bo‘yicha, mazkur bobda belgilangan xususiyatlar inobatga olingan holda sud tomonidan ko‘rib chiqiladi.

203²-modda. Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqiladigan ishlar

Agar da’voning bahosi yuridik shaxslarga nisbatan — bazaviy hisoblash miqdorining yigirma baravaridan, yakka tartibdagi tadbirkorlarga nisbatan esa — besh baravaridan oshmasa, da’vo arizalari bo‘yicha ishlar soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilishi lozim.

Agar ushbu moddaning to‘rtinchi qismida ko‘rsatilgan holatlar mavjud bo‘lmasa, da’vogarning iltimosnomasiga ko‘ra, javobgarning roziligi bilan boshqa ishlar ham soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilishi mumkin.

Korporativ nizolar bo‘yicha ishlar, huquqiy ta’sir choralarini qo‘llash to‘g‘risidagi ishlar soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilmaydi.

Agar ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqish chog‘ida uchinchi shaxsning ishga kirishish to‘g‘risidagi iltimosnomasi qanoatlantirilgan, ushbu bobda belgilangan qoidalar bo‘yicha ko‘rib chiqilishi mumkin bo‘lmagan qarshi da’vo qabul qilingan bo‘lsa yoxud agar sud quyidagilar xususida, shu jumladan taraflardan birining iltimosnomasiga ko‘ra quyidagilar xususida xulosaga kelsa, sud ishni da’vo ishini yuritishning umumiy qoidalari bo‘yicha ko‘rish haqida ajrim chiqaradi:

1) ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqish davlat sirining, tijorat sirining yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirning oshkor qilinishiga olib kelishi mumkin bo‘lsa;

2) qo‘shimcha holatlarni aniqlash yoki qo‘shimcha dalillarni tekshirish, shuningdek dalillarni ular turgan joyda ko‘zdan kechirish va tekshirish, ekspertiza tayinlash yoki guvohlarning ko‘rsatuvlarini eshitish zarur bo‘lsa;

3) bildirilgan talab boshqa talablar bilan bog‘liq bo‘lsa, shu jumladan uchinchi shaxslarga taalluqli bo‘lsa yoki mazkur ish bo‘yicha qabul qilingan sud hujjati bilan uchinchi shaxslarning huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlari buzilishi mumkin bo‘lsa.

Ishni da’vo ishini yuritishning umumiy qoidalari bo‘yicha ko‘rish to‘g‘risidagi ajrimda ishda ishtirok etuvchi shaxslar bajarishi lozim bo‘lgan harakatlar va ushbu harakatlarni bajarish muddatlari ko‘rsatiladi. Ajrim chiqarilgandan so‘ng ishni ko‘rish boshidan boshlanadi.

O‘zaro bog‘liq bo‘lgan bir nechta talab bildirilgan bo‘lib, ulardan biri ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan talablarga taalluqli bo‘lgan, boshqalari esa ularga taalluqli bo‘lmagan taqdirda, barcha talablar da’vo ishini yuritishning ushbu Kodeksda belgilangan umumiy qoidalari bo‘yicha ko‘rilishi lozim.

Ishni ko‘rish muddati ishni da’vo ishini yuritishning umumiy qoidalari bo‘yicha ko‘rib chiqish to‘g‘risida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran hisoblanadi.

203³-modda. Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqiladigan ish bo‘yicha da’vo arizasiga doir talablar

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqiladigan ish bo‘yicha da’vo arizasi ushbu Kodeksning 149-moddasida nazarda tutilgan talablarga muvofiq bo‘lishi kerak.

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqiladigan ish bo‘yicha da’vo arizasiga ushbu Kodeksning 151-moddasida nazarda tutilgan hujjatlar ilova qilinadi.

203⁴-modda. Soddalashtirilgan ish yuritish tartibidagi ishni ko‘rib chiqish xususiyatlari

Da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish va ish qo‘zg‘atish to‘g‘risida sud ajrim chiqaradi, ajrimda ish soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rilishini hamda ish ko‘rib chiqiladigan sanani ko‘rsatadi.

Javobgar da’vo arizasi yuzasidan yozma fikrini da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish va ish qo‘zg‘atish haqida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran o‘n besh kunlik muddatda sudga o‘zi asoslanayotgan hujjatlar va dalillarni ilova qilgan holda taqdim etishga haqli. Yozma fikrga uning ko‘chirma nusxasi da’vogarga yuborilganligini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinadi.

Da’vo arizasi yuzasidan yozma fikr javobgar yoki uning vakili tomonidan imzolanadi. Vakil tomonidan imzolangan yozma fikrga ishonchnoma ilova qilinadi.

Da’vo arizasining sudga yuborilishi haqida tegishli tarzda xabardor qilingan javobgar tomonidan da’vo arizasi yuzasidan yozma fikr taqdim etilmaganligi da’vo arizasini soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqishga to‘sqinlik qilmaydi.

Belgilangan muddat o‘tganidan keyin sudga kelib tushgan da’vo arizasi yuzasidan yozma fikr, dalillar va boshqa hujjatlar, agar ularni belgilangan muddatda taqdim etishning imkoni bo‘lmaganligi taraf tomonidan asoslantirilgan va ular sud tomonidan hal qiluv qarori qabul qilinguniga qadar kelib tushgan bo‘lsa, qabul qilinadi.

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibidagi ish da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish va ish qo‘zg‘atish haqida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran yigirma kundan oshmagan muddatda da’vo arizasi yuzasidan yozma fikrni, dalillarni hamda boshqa hujjatlarni taqdim etish uchun belgilangan muddat o‘tganidan keyin sudya tomonidan yakka tartibda ko‘rib chiqiladi.

Ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqish muddati uzaytirilmaydi.

Sud soddalashtirilgan ish yuritish tartibidagi ishni sud muhokamasini o‘tkazmasdan, taraflarni chaqirtirmasdan va ularning tushuntirishlarini eshitmasdan ko‘rib chiqadi.

Sud taraflar tomonidan taqdim etilgan hujjatlarda bayon qilingan tushuntirishlarni, e’tirozlarni va (yoki) vajlarni tekshiradi, dalillar bilan tanishadi, ashyoviy dalillarni ko‘zdan kechiradi va hal qiluv qarorini qabul qiladi.

203⁵-modda. Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilgan ish bo‘yicha hal qiluv qarori

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilgan ish bo‘yicha hal qiluv qarori ushbu Kodeksning 21-bobida nazarda tutilgan umumiy qoidalarga ko‘ra, ushbu bobda belgilangan xususiyatlar hisobga olingan holda sud tomonidan qabul qilinadi.

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilgan ish bo‘yicha hal qiluv qarori, agar apellyatsiya shikoyati (protesti) berilmagan bo‘lsa, qabul qilinganidan keyin o‘n kun o‘tgach qonuniy kuchga kiradi.

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilgan ish bo‘yicha hal qiluv qarori sud tomonidan beriladigan ijro varaqasi asosida ushbu Kodeks V bo‘limining qoidalariga binoan majburiy ijro etilishi lozim.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) berilgan taqdirda hal qiluv qarori, agar u bekor qilinmagan bo‘lsa, apellyatsiya instansiyasi sudining qarori qabul qilingan kundan e’tiboran qonuniy kuchga kiradi.

203⁶-modda. Da’vo arizasini berish

Prokuror, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni aniqlash hamda ularni bartaraf etishni (buzib tashlashni) tashkil etish sohasidagi vakolatli davlat organi o‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi da’vo arizasi bilan sudga murojaat etishga haqli.

203⁷-modda. Da’vo arizasining mazmuni

O‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi da’vo arizasi ushbu Kodeksning 149-moddasida nazarda tutilgan talablarga muvofiq bo‘lishi kerak.

Ushbu Kodeksning 149 va 203⁸-moddalarida nazarda tutilgan talablarni buzgan holda berilgan da’vo arizasi ushbu Kodeksning 155-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq da’vogarga qaytariladi.

203⁸-modda. Da’vo arizasiga ilova qilinadigan hujjatlar

O‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi da’vo arizasiga ushbu Kodeks 151-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlardan tashqari quyidagilar ilova qilinadi:

1) qonunchilik talablari buzilganligi to‘g‘risida o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni aniqlash hamda ularni bartaraf etishni (buzib tashlashni) tashkil etish sohasidagi vakolatli davlat organi tomonidan tuzilgan dalolatnoma;

2) o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni aniqlash hamda ularni bartaraf etishni (buzib tashlashni) tashkil etish sohasidagi vakolatli davlat organining qonun buzilishlarini ixtiyoriy ravishda bartaraf etish to‘g‘risidagi ogohlantirishi;

3) ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlar davlat ro‘yxatidan o‘tganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar;

4) huquqbuzarlik sodir etilganligi to‘g‘risidagi hujjat.

203⁹-modda. O‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha sud muhokamasining o‘ziga xos xususiyatlari

O‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi ishlar ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha, ushbu bobda belgilangan o‘ziga xos xususiyatlar inobatga olingan holda ko‘riladi.

Ish sudya da’vo arizasini ish yurituviga qabul qilish va ish qo‘zg‘atish to‘g‘risida ajrim chiqargan kundan e’tiboran yigirma kundan ortiq bo‘lmagan muddatda ko‘rib chiqilishi kerak.

Javobgar da’vo arizasi yuzasidan yozma fikrini da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish va ishni sud muhokamasiga tayyorlash to‘g‘risida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran o‘n besh kunlik muddatda sudga o‘zi asoslanayotgan hujjatlar va dalillarni ilova qilgan holda taqdim etishga haqli. Yozma fikrga uning ko‘chirma nusxasi da’vogarga yuborilganligini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinadi.

Da’vo arizasi yuzasidan yozma fikr javobgar yoki uning vakili tomonidan imzolanadi. Vakil tomonidan imzolangan yozma fikrga ishonchnoma ilova qilinadi.

Da’vo arizasining sudga yuborilishi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilingan javobgar tomonidan da’vo arizasi yuzasidan yozma fikr taqdim etilmaganligi da’vo arizasini ko‘rib chiqishga to‘sqinlik qilmaydi.

O‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv tuzilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

203¹⁰-modda. Sudning hal qiluv qarori

O‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha sudning hal qiluv qarori ushbu Kodeksning 21-bobida belgilangan qoidalarga ko‘ra sud tomonidan qabul qilinadi.

O‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish to‘g‘risidagi talab sud tomonidan qanoatlantirilgan taqdirda, sud hal qiluv qarorining xulosa qismida ushbu Kodeksning 179-moddasida ko‘rsatilgan ma’lumotlardan tashqari:

1) qaytarilayotgan yer uchastkasining maydoni va joylashgan joyi (manzili);

2) yer uchastkasi tasarrufiga qaytarilayotgan davlat organi ko‘rsatilishi kerak.

O‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi talab sud tomonidan qanoatlantirilgan taqdirda, sud hal qiluv qarorining xulosa qismida ushbu Kodeksning 179-moddasida ko‘rsatilgan ma’lumotlardan tashqari:

1) o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratning manzili va tavsifi;

2) buzilishi lozim bo‘lgan imorat ko‘rsatilishi kerak.

Agar da’vo arizasida o‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish to‘g‘risidagi va o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash haqidagi talablar birgalikda bildirilgan bo‘lib, bu talablar qanoatlantirilgan taqdirda, hal qiluv qarorining xulosa qismida ushbu moddaning ikkinchi va uchinchi qismlarida belgilangan ma’lumotlar ko‘rsatiladi.

Sudning o‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha hal qiluv qarori, agar apellyatsiya shikoyati (protesti) berilmagan bo‘lsa, u qabul qilingan kundan e’tiboran o‘n kun o‘tgach qonuniy kuchga kiradi.

O‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha hal qiluv qarorining ko‘chirma nusxasi hal qiluv qarori qabul qilinganidan keyin uch ish kuni ichida sud tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuboriladi yoki tilxat olib topshiriladi, ushbu shaxslarning elektron manzillari mavjud bo‘lgan taqdirda esa hal qiluv qarori elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

204-modda. Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ishlarni ko‘rib chiqish

Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ishlar ushbu Kodeksda belgilangan da’vo ishini yuritishning umumiy qoidalari bo‘yicha, mazkur bobda nazarda tutilgan xususiyatlar e’tiborga olingan holda sud tomonidan ko‘rib chiqiladi.

Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ishlarni yuritish ushbu Kodeksning 206-moddasida ko‘rsatilgan manfaatdor shaxslarning arizalari asosida qo‘zg‘atiladi.

205-modda. Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ishlar

Sud yuridik shaxslarning va yakka tartibdagi tadbirkorlarning iqtisodiyot sohasidagi huquqlarining yuzaga kelishi, o‘zgartirilishi yoki bekor bo‘lishi uchun ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlaydi.

Sud:

yuridik shaxsning yoki yakka tartibdagi tadbirkorning ko‘chmas mulkka o‘z xususiy mulki sifatida egalik qilishi va undan foydalanishi faktini;

yuridik shaxsning yoki yakka tartibdagi tadbirkorning ma’lum vaqtda va ma’lum joyda davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi faktini;

agar yuridik shaxsning hujjatda ko‘rsatilgan nomi, yakka tartibdagi tadbirkorning familiyasi, ismi, otasining ismi yuridik shaxsning ta’sis hujjatida ko‘rsatilgan nomiga, yakka tartibdagi tadbirkorning pasportida yoki identifikatsiyalovchi ID-kartasida yoxud tug‘ilganlik to‘g‘risidagi guvohnomasida ko‘rsatilgan familiyasiga, ismiga, otasining ismiga to‘g‘ri kelmasa, iqtisodiyot sohasida amalda bo‘lgan huquqni belgilaydigan hujjatning yuridik shaxsga yoki yakka tartibdagi tadbirkorga tegishliligi faktini aniqlash to‘g‘risidagi ishlarni ko‘radi.

Sud yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan boshqa faktlarni ham, agar qonunchilikda ularni aniqlashning boshqacha tartibi nazarda tutilmagan bo‘lsa, aniqlashi mumkin.

206-modda. Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ariza bilan sudga murojaat qilish huquqi

Yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ariza bilan sudga murojaat qilishga, faqat o‘zida ushbu faktlarni tasdiqlaydigan tegishli hujjatlarni olish yoki tiklash imkoni bo‘lmagan taqdirda va, agar qonunchilikda tegishli faktlarni aniqlashning boshqacha tartibi nazarda tutilmagan bo‘lsa, haqlidir.

Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ariza arizachining joylashgan yeri yoki yashash joyi bo‘yicha sudga beriladi, bundan ko‘chmas mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etishga oid yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi arizalar hamda ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqning yuzaga kelishi, o‘zgarishi yoki bekor bo‘lishi uchun yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan boshqa faktlar mustasno bo‘lib, ular ko‘chmas mulk joylashgan yerdagi sudga beriladi.

207-modda. Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi arizaning shakli va mazmuni

Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ariza ushbu Kodeksning 149-moddasida nazarda tutilgan talablarga muvofiq bo‘lishi kerak.

Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi arizada quyidagilar ham ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:

1) aniqlanishi talab qilinayotgan fakt;

2) mazkur fakt iqtisodiyot sohasida yuridik oqibatlar keltirib chiqarishi nazarda tutilgan qonunchilik hujjati normalari;

3) ushbu faktni aniqlash zarurligining asosi;

4) arizachi tomonidan tegishli hujjatlarni olish yoki yo‘qotilgan hujjatlarni tiklash imkoni yo‘qligini tasdiqlovchi dalillar.

Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi arizaga ushbu Kodeksning 151-moddasida nazarda tutilgan hujjatlar ilova qilinadi.

208-modda. Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha sud muhokamasining xususiyatlari

Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlash to‘g‘risidagi ishlar arizachi va boshqa manfaatdor shaxslar ishtirokida ko‘riladi.

Ishni sud muhokamasiga tayyorlashda sudya yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktni aniqlash to‘g‘risidagi hal qiluv qarori o‘z huquqlariga daxldor bo‘lishi mumkin bo‘lgan manfaatdor shaxslar doirasini aniqlaydi, ish yuritish to‘g‘risida ushbu shaxslarni xabardor qiladi, ularni ishda ishtirok etish uchun jalb qilish to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqadi, sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida xabar qiladi.

Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktni aniqlash to‘g‘risidagi ishni ko‘rishda sud qonunchilikda ushbu faktni aniqlashning boshqacha tartibi nazarda tutilgan-tutilmaganligini, arizachida zarur hujjatlarni olish yoki tiklash uchun boshqa imkoniyat bo‘lgan-bo‘lmaganligini tekshiradi, arizachi iqtisodiyot sohasida faoliyatni amalga oshirishi munosabati bilan ushbu fakt uning uchun yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan oqibatlarni keltirib chiqarishini yoki chiqarmasligini belgilaydi, talab etilayotgan faktning aniqlanishi boshqa shaxslarning huquqlariga ta’sir etishi yoki etmasligini, huquq to‘g‘risida nizo kelib chiqqan-chiqmaganligini aniqlaydi.

Agar yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktni aniqlash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha sud muhokamasida huquq to‘g‘risida nizo kelib chiqqanligi aniqlansa, sud yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktni aniqlash to‘g‘risidagi arizani ko‘rmasdan qoldiradi va bu haqda ajrim chiqaradi.

Ajrimda arizachiga va ish bo‘yicha boshqa manfaatdor shaxslarga ularning sudga da’vo tartibida murojaat qilish huquqi tushuntiriladi.

209-modda. Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktni aniqlash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha sudning hal qiluv qarori

Yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktni aniqlash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha hal qiluv qarori ushbu Kodeksning 21-bobida belgilangan qoidalarga ko‘ra sud tomonidan qabul qilinadi.

Sud tomonidan yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktni aniqlash to‘g‘risidagi ariza qanoatlantirilganda, hal qiluv qarorining xulosa qismida aniqlangan fakt bayon etiladi.

Sudning yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktni aniqlash to‘g‘risidagi hal qiluv qarori tegishli organlar tomonidan shunday faktni qayd etish uchun yoki aniqlangan fakt munosabati bilan yuzaga keladigan huquqlarni rasmiylashtirish uchun asos bo‘ladi va ushbu organlar tomonidan beriladigan hujjatlarning o‘rniga o‘tmaydi.

210-modda. To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risidagi ishlarni ko‘rib chiqish tartibi

Yuridik va jismoniy shaxslarning, shuningdek yakka tartibdagi tadbirkorlarning to‘lovga qobiliyatsizligi to‘g‘risidagi ishlar ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha, “To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan o‘ziga xos xususiyatlar e’tiborga olingan holda sud tomonidan ko‘rib chiqiladi.

211-modda. To‘lovga qobiliyatsizlik haqida ish qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi ariza bilan sudga murojaat etish huquqi

To‘lovga qobiliyatsizlik sohasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi qonunga muvofiq qarzdor, kreditorlar va boshqa manfaatdor shaxslar to‘lovga qobiliyatsizlik haqida ish qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi ariza bilan sudga murojaat etishga haqli.

Arizaga to‘lovga qobiliyatsizlik sohasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi qonunda nazarda tutilgan hujjatlar ilova qilinadi.

212-modda. Korporativ nizolar bo‘yicha ishlarni ko‘rib chiqish

Korporativ nizolar bo‘yicha ishlar ushbu Kodeksda nazarda tutilgan da’vo ishini yuritishning umumiy qoidalari bo‘yicha, mazkur bobda belgilangan xususiyatlar inobatga olingan holda sud tomonidan ko‘rib chiqiladi.

213-modda. Korporativ nizo bo‘yicha da’vo arizasiga doir talablar

Korporativ nizo bo‘yicha da’vo arizasi ushbu Kodeksning 149-moddasida nazarda tutilgan talablarga muvofiq bo‘lishi kerak.

Korporativ nizo bo‘yicha da’vo arizasiga ushbu Kodeksning 151-moddasida nazarda tutilgan hujjatlar, shuningdek yuridik shaxsning davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligini tasdiqlovchi va uning joylashgan yeri (pochta manzili) to‘g‘risidagi ma’lumotlar ko‘rsatilgan hujjat ilova qilinadi.

214-modda. Korporativ nizolar bo‘yicha da’voni ta’minlash choralari

Korporativ nizolar bo‘yicha da’voni ta’minlash choralari ushbu Kodeksning 8-bobida nazarda tutilgan tartibda sud tomonidan ko‘riladi.

215-modda. Huquqiy ta’sir choralarini qo‘llash to‘g‘risida murojaat qilish huquqi

Huquqiy ta’sir choralarini qo‘llash to‘g‘risidagi arizalar bilan sudlarga nazorat qiluvchi organlar murojaat etishga haqli.

216-modda. Huquqiy ta’sir choralarini qo‘llash to‘g‘risidagi ishlarni ko‘rish

Huquqiy ta’sir choralarini qo‘llash to‘g‘risidagi ishlar ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha, mazkur bobda belgilangan xususiyatlar inobatga olingan holda ko‘riladi.

217-modda. Huquqiy ta’sir choralari

Huquqiy ta’sir choralari quyidagilardan iborat:

faoliyatni tugatish;

atrof tabiiy muhitga zararli ta’sir ko‘rsatayotgan obyektlar faoliyatini tugatish va (yoki) qayta ixtisoslashtirish;

faoliyatni cheklash, to‘xtatib turish va taqiqlash, bundan favqulodda vaziyatlar, epidemiyalar hamda aholining hayoti va sog‘lig‘i uchun boshqa haqiqiy xavf yuzaga kelishining oldini olish bilan bog‘liq holda faoliyatni o‘n ish kunidan ko‘p bo‘lmagan muddatga cheklash, to‘xtatib turish hollari mustasno;

banklardagi hisobvaraqlar bo‘yicha operatsiyalarni to‘xtatib qo‘yish, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno;

moliyaviy sanksiyalarni qo‘llash, bundan soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar to‘lash muddatini o‘tkazib yuborganlik uchun penyalar hisoblash, shuningdek yuridik shaxsning yoki fuqaroning sodir etilgan huquqbuzarlikdagi aybini tan olganligi va moliyaviy sanksiyalar summalarini ixtiyoriy ravishda to‘laganligi hollari mustasno;

tadbirkorlik faoliyatining ayrim turlari bilan shug‘ullanish uchun litsenziyalarning (ruxsatnomalarning) amal qilishini o‘n ish kunidan ko‘p bo‘lgan muddatga to‘xtatib turish yoki ularning amal qilishini tugatish va litsenziyalarni (ruxsatnomalarni) bekor qilish, bundan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi va O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan beriladigan litsenziyalar (ruxsatnomalar) mustasno.

Sud qonunchilikka muvofiq boshqa huquqiy ta’sir choralarini ham qo‘llashi mumkin.

218-modda. Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi arizaning shakli va mazmuni

Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi ariza sudga yozma shaklda beriladi va arizachi yoki uning vakili tomonidan imzolanadi.

Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi arizada quyidagilar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:

1) ariza berilayotgan sudning nomi;

2) ishda ishtirok etayotgan shaxslarning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi) hamda ularning joylashgan yeri (pochta manzili) va yashash joyi;

3) huquqbuzarlik faktini aniqlagan nazorat qiluvchi organning nomi;

4) bildirilgan talabga asos bo‘lgan holatlar;

5) bildirilgan talabning asoslarini tasdiqlovchi dalillar;

6) yuridik shaxsning yoki fuqaroning sudga murojaat qilishga asos bo‘lgan harakatlari (harakatsizligi) uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi normativ-huquqiy hujjatlar;

7) arizachining talabi;

8) javobgar bilan nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga rioya etilganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar, agar bu mazkur toifadagi nizolar uchun qonunda nazarda tutilgan bo‘lsa;

9) ilova qilinayotgan hujjatlarning ro‘yxati.

Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi arizada arizachining yoki uning vakilining telefonlari, fakslari raqamlari, elektron manzili ko‘rsatilishi mumkin.

Qonunchilikka muvofiq huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi arizada boshqa ma’lumotlar ham ko‘rsatilishi mumkin.

Ushbu moddada, shuningdek ushbu Kodeksning 219-moddasida nazarda tutilgan talablarni buzgan holda berilgan huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi ariza ushbu Kodeksning 155-moddasida nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha arizachiga qaytariladi.

219-modda. Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi arizaga ilova qilinadigan hujjatlar

Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi arizaga ushbu Kodeks 151-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlardan tashqari quyidagilar ilova qilinadi:

1) faoliyatni tugatish, atrof tabiiy muhitga zararli ta’sir ko‘rsatayotgan obyektlar faoliyatini tugatish va (yoki) qayta ixtisoslashtirish to‘g‘risidagi arizaga — ta’sis hujjatlarining tegishli tarzda tasdiqlangan ko‘chirma nusxalari; yuridik shaxs yoki fuqaro tomonidan normativ-huquqiy hujjatlar talablari buzilganligini tasdiqlovchi, faoliyatni tugatish, atrof tabiiy muhitga zararli ta’sir ko‘rsatayotgan obyektlar faoliyatini tugatish va (yoki) qayta ixtisoslashtirish uchun asos bo‘ladigan dalillar;

2) faoliyatni cheklash, to‘xtatib turish va taqiqlash to‘g‘risidagi arizaga — ta’sis hujjatlarining tegishli tarzda tasdiqlangan ko‘chirma nusxalari; yuridik shaxs yoki fuqaro tomonidan normativ-huquqiy hujjatlar talablari buzilganligini tasdiqlovchi, faoliyatni cheklash, to‘xtatib turish va taqiqlash uchun asos bo‘ladigan dalillar;

3) banklardagi hisobvaraqlar bo‘yicha operatsiyalarni to‘xtatib turish to‘g‘risidagi arizaga — soliq tekshiruvini o‘tkazishga soliq to‘lovchi tomonidan to‘sqinlik qilinganligini yoki soliq to‘lovchi daromadlar olish uchun foydalanayotgan yoxud soliq solish obyektini saqlash bilan bog‘liq hududlarni, binolarni, shu jumladan joylarni ko‘zdan kechirish uchun davlat soliq xizmati organining mansabdor shaxslarini kiritish rad etilganligini tasdiqlovchi dalil;

4) moliyaviy sanksiyalarni qo‘llash to‘g‘risidagi arizaga — tekshirish o‘tkazilishiga asos bo‘lgan hujjatlar (nazorat qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtiruvchi maxsus vakolatli organning qarori, bundan shunday qarorni olish qonunchilikda nazarda tutilmagan hollar mustasno; agar tekshirish jinoyat ishi doirasida o‘tkazilsa, tergov organining (surishtiruv organining) qarori; tekshirish o‘tkazish to‘g‘risidagi buyruq; tekshirish o‘tkazish rejasi va hokazo); tekshirish natijalari bo‘yicha tuzilgan dalolatnoma yoki boshqa hujjat va unga ilova qilinadigan hujjatlar; tekshirish materiallarini ko‘rib chiqish bayonnomasi va qaror, agar ularni tuzish yoki qabul qilish qonunchilikda nazarda tutilgan bo‘lsa; qarorning ko‘chirma nusxasi javobgarga topshirilganligi yoki yuborilganligi dalili;

5) tadbirkorlik faoliyatining ayrim turlari bilan shug‘ullanish uchun litsenziyalarning (ruxsatnomalarning) amal qilishini o‘n ish kunidan ko‘p bo‘lgan muddatga to‘xtatib turish yoki ularning amal qilishini tugatish va litsenziyalarni (ruxsatnomalarni) bekor qilish to‘g‘risidagi arizaga — litsenziyaning (ruxsatnomaning) va litsenziya shartnomasining tegishli tarzda tasdiqlangan ko‘chirma nusxalari; normativ-huquqiy hujjatlar talablari va litsenziya shartnomasi shartlari litsenziyaning (ruxsatnomaning) amal qilishini to‘xtatib turish, tugatish va (yoki) litsenziyani (ruxsatnomani) bekor qilish uchun asos bo‘ladigan tarzda yuridik shaxs yoki fuqaro tomonidan buzilganligini tasdiqlovchi dalil.

220-modda. Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha xabarlar va chaqiruvlar

Sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarni sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida ushbu Kodeksda belgilangan tartibda xabardor qiladi. Bunda sud arizachining zimmasiga javobgarni sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida xabardor qilish majburiyatini yuklashga haqli. Sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilingan mazkur shaxslarning kelmaganligi, agar sud ularning kelishini majburiy deb topmagan bo‘lsa, ishni ko‘rib chiqish uchun to‘sqinlik qilmaydi.

Sud protsessining boshqa ishtirokchilari ushbu Kodeksda belgilangan tartibda xabardor qilinadi va sudga chaqiriladi.

221-modda. Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha sud muhokamasi

Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi ish ishni sud muhokamasiga tayyorlash to‘g‘risidagi ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran o‘n besh kundan ortiq bo‘lmagan muddatda ko‘rib chiqilishi kerak, bundan ariza sudga kelib tushganidan keyin kamida bir oydan so‘ng ko‘riladigan moliyaviy sanksiyalarni qo‘llash to‘g‘risidagi ishlar mustasno.

Sud huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi ish ko‘rib chiqilayotganda sud majlisida: huquqbuzarlik hodisasi bo‘lgan-bo‘lmaganligini va uning sodir etilganligi faktini; tekshirish uchun va tekshirish natijalari bo‘yicha dalolatnoma yoki boshqa hujjat tuzish uchun asoslar va nazorat qiluvchi organning vakolatlari bor-yo‘qligini; mazkur huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun qonunchilikda javobgarlik nazarda tutilgan-tutilmaganligini va huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash uchun asoslar bor-yo‘qligini aniqlaydi.

Moliyaviy sanksiyalarni qo‘llash to‘g‘risidagi ish ko‘rib chiqilayotganda sud moliyaviy sanksiyalar summasining hisob-kitobi qanchalik to‘g‘riligini ham tekshiradi.

Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv tuzilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

222-modda. Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha hal qiluv qarori

Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha sudning hal qiluv qarori ushbu Kodeksning 21-bobida belgilangan qoidalarga ko‘ra sud tomonidan qabul qilinadi.

Ishni ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha sud huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risida yoki bildirilgan talabni qanoatlantirishni rad etish to‘g‘risida hal qiluv qarori qabul qiladi.

Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risida bildirilgan talab qanoatlantirilgan taqdirda, sud hal qiluv qarorining xulosa qismida quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) huquqiy ta’sir chorasi qo‘llanilgan shaxsning nomi;

2) huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash uchun asos bo‘lgan normativ-huquqiy hujjatlar;

3) qo‘llanilgan huquqiy ta’sir chorasining turi, moliyaviy jazo chorasi qo‘llanilgan taqdirda esa — uning miqdori; zimmasiga moliyaviy jazo chorasi summasini undirish yuklatilgan nazorat qiluvchi organning nomi;

4) faoliyat cheklanadigan, to‘xtatib turiladigan va taqiqlanadigan muddat; litsenziyaning (ruxsatnomaning) amal qilishi to‘xtatib turiladigan muddat; amal qilishi to‘xtatib turilgan yoki tugatilgan litsenziyaning (ruxsatnomaning), shuningdek bekor qilingan litsenziyaning (ruxsatnomaning) nomi, raqami, berilgan sanasi va boshqa rekvizitlari haqidagi hamda litsenziyani (ruxsatnomani) bergan organ to‘g‘risidagi ma’lumotlar; faoliyat qanday shartlar bajarilguniga qadar cheklanayotganligi, to‘xtatib turilayotganligi va taqiqlanayotganligi; banklardagi hisobvaraqlar bo‘yicha operatsiyalar qanday shartlar bajarilguniga qadar to‘xtatib qo‘yilganligi.

Sudning huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha hal qiluv qarori, agar apellyatsiya shikoyati (protesti) berilmagan bo‘lsa, u qabul qilinganidan keyin o‘n kun o‘tgach qonuniy kuchga kiradi.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) berilgan taqdirda sudning hal qiluv qarori, agar u bekor qilinmagan bo‘lsa, apellyatsiya instansiyasi sudining qarori qabul qilingan kundan e’tiboran qonuniy kuchga kiradi.

Huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha hal qiluv qarorining ko‘chirma nusxasi hal qiluv qarori qabul qilinganidan keyin uch ish kuni ichida sud tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuboriladi yoki tilxat olib topshiriladi, ushbu shaxslarning elektron manzillari mavjud bo‘lgan taqdirda esa hal qiluv qarori elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

223-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarori yuzasidan nizolashish

Hakamlik muhokamasi tarafi hakamlik sudining iqtisodiy sudga taalluqli nizoga doir hal qiluv qarori yuzasidan ushbu qarorni olgan kundan e’tiboran o‘ttiz kun ichida iqtisodiy sudga hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish haqida ariza berish yo‘li bilan nizolashishi mumkin.

Hakamlik sudining iqtisodiy sudga taalluqli nizoga doir hal qiluv qarori yuzasidan huquqlari va majburiyatlari haqida hakamlik sudi hal qiluv qarorini qabul qilgan, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslar ham nizolashishi mumkin.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risida ariza berilganligi nizo bo‘yicha ish yuritish iqtisodiy sud tomonidan tugallanguniga qadar hakamlik sudi hal qiluv qarorining ijrosi bo‘yicha ish yuritishni to‘xtatib turadi.

224-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizaning shakli va mazmuni

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza yozma shaklda beriladi va hal qiluv qarori yuzasidan nizolashayotgan hakamlik muhokamasi tarafi yoki uning vakili tomonidan imzolanadi.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizada quyidagilar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:

1) ariza berilayotgan iqtisodiy sudning nomi;

2) nizolashilayotgan hal qiluv qarorini qabul qilgan hakamlik sudining nomi va tarkibi, joylashgan yeri;

3) hakamlik muhokamasi taraflarining nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), ularning joylashgan yeri (pochta manzili) yoki yashash joyi;

4) hakamlik sudining hal qiluv qarori qabul qilingan sana;

5) mazkur hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risida ariza bilan murojaat etgan taraf hakamlik sudining nizolashilayotgan hal qiluv qarorini olgan sana;

6) hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi talab va mazkur qaror qanday asoslar bo‘yicha nizolashilayotganligi.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizada telefonlar, fakslar raqamlari, elektron manzil va boshqa ma’lumotlar ko‘rsatilishi mumkin.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

1) hakamlik sudi hal qiluv qarorining tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi. Doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi hakamlik sudi hal qiluv qarorining ko‘chirma nusxasi ushbu hakamlik sudining raisi tomonidan tasdiqlanadi, muvaqqat hakamlik sudi hal qiluv qarorining ko‘chirma nusxasidagi hakamlik sudyasining imzosi notarial tartibda tasdiqlangan bo‘lishi kerak;

2) hakamlik bitimining tegishli tarzda tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi;

3) hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi talabni asoslash uchun taqdim etiladigan hujjatlar;

4) belgilangan tartibda va miqdorda davlat boji hamda pochta xarajatlari to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar;

5) hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizaning va unga ilova qilingan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari hakamlik muhokamasining boshqa tarafiga yuborilganligini tasdiqlovchi hujjat.

Agar hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza hakamlik muhokamasi tarafining vakili tomonidan berilgan bo‘lsa, arizaga vakilning arizani imzolashga bo‘lgan vakolatini tasdiqlovchi ishonchnoma ilova qilinadi.

Ushbu Kodeks 223-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan talablarga rioya etilmagan taqdirda, hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizani qabul qilish ushbu Kodeksning 154-moddasida nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha rad etilishi kerak.

Ushbu Kodeks 37-moddasining uchinchi qismida, mazkur moddaning birinchi, ikkinchi, to‘rtinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan talablarga rioya etilmagan taqdirda, hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza ushbu Kodeksning 155-moddasida nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha arizachiga qaytariladi.

225-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish tartibi

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalarga binoan sudya tomonidan yakka tartibda ko‘rib chiqiladi.

Sudya ishni hakamlik muhokamasi tarafining iltimosnomasiga binoan sud muhokamasiga tayyorlayotganda iqtisodiy sudda nizolashilayotgan hal qiluv qaroriga oid ish materiallarini hakamlik sudidan ushbu Kodeksda dalillarni talab qilib olish uchun nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha talab qilib olishi mumkin.

Iqtisodiy sud hakamlik muhokamasi taraflarini sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida xabardor qiladi. Sud majlisining vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilingan mazkur shaxslarning kelmaganligi ishni ko‘rib chiqish uchun to‘sqinlik qilmaydi.

Iqtisodiy sud ishni sud majlisida ko‘rib chiqayotganda hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish uchun ushbu Kodeksning 226-moddasida nazarda tutilgan asoslar mavjudligi yoki mavjud emasligini bildirilgan talablar va e’tirozlarni asoslash uchun sudga taqdim etilgan dalillarni tekshirish yo‘li bilan aniqlaydi.

Iqtisodiy sud ishni sud majlisida ko‘rib chiqayotganda hakamlik sudi aniqlagan holatlarni tekshirishga yoxud hakamlik sudining hal qiluv qarorini mazmunan qayta ko‘rib chiqishga haqli emas.

226-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish asoslari

Hakamlik sudining hal qiluv qarori, agar hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risida ariza bergan hakamlik muhokamasi tarafi quyidagilarni isbotlovchi dalillarni taqdim etsa, iqtisodiy sud tomonidan bekor qilinishi kerak:

1) hakamlik bitimi qonunda nazarda tutilgan asoslarga ko‘ra haqiqiy emasligini;

2) hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik bitimida nazarda tutilmagan yoki uning shartlariga to‘g‘ri kelmaydigan nizo bo‘yicha chiqarilganligini yoxud unda hakamlik bitimi doirasidan chetga chiquvchi masalalar bo‘yicha xulosalar mavjudligini. Agar hakamlik sudining hakamlik bitimi bilan qamrab olinadigan masalalar bo‘yicha xulosalarini bunday bitim bilan qamrab olinmaydigan masalalar bo‘yicha xulosalaridan ajratib olish mumkin bo‘lsa, hakamlik sudi hal qiluv qarorining faqat hakamlik bitimi bilan qamrab olinmaydigan masalalar bo‘yicha xulosalari bo‘lgan qismi bekor qilinishi mumkin;

3) hakamlik sudi tarkibi yoki hakamlik muhokamasi “Hakamlik sudlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 14, 15, 16 va 25-moddalari qoidalariga muvofiq emasligini;

4) hakamlik sudining hal qiluv qarori “Hakamlik sudlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni 10-moddasining birinchi va uchinchi qismlari talablari buzilgan holda chiqarilganligini;

5) hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik muhokamasi taraflaridan qaysi biriga qarshi qabul qilingan bo‘lsa, o‘sha taraf hakamlik sudyalarini saylash (tayinlash) to‘g‘risida yoki hakamlik sudi majlisining vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilinmaganligini hamda shu sababli u hakamlik sudiga o‘z tushuntirishlarini taqdim eta olmaganligini.

Agar hakamlik sudi tomonidan ko‘rib chiqilgan nizo qonunga muvofiq hakamlik muhokamasining predmeti bo‘lmasa yoki nizo hakamlik sudi tomonidan “Hakamlik sudlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 5-moddasi talablarini buzgan holda ko‘rib chiqilgan bo‘lsa yoxud hakamlik sudi ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslarning huquq va majburiyatlari to‘g‘risidagi hal qiluv qarorini qabul qilgan bo‘lsa, hakamlik sudining hal qiluv qarori iqtisodiy sud tomonidan bekor qilinishi kerak.

227-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ish bo‘yicha ajrim

Iqtisodiy sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ishni ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ushbu Kodeksda hal qiluv qarori qabul qilish uchun nazarda tutilgan qoidalarga binoan ajrim chiqaradi.

Iqtisodiy sudning hakamlik sudi hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi yoki hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilishni rad etish haqidagi ajrimida quyidagilar ham bo‘lishi kerak:

1) hakamlik sudining nizolashilayotgan hal qiluv qarori va mazkur qaror qabul qilingan joy to‘g‘risidagi ma’lumotlar;

2) nizolashilayotgan hal qiluv qarorini qabul qilgan hakamlik sudining nomi va tarkibi to‘g‘risidagi ma’lumotlar;

3) hakamlik muhokamasi taraflarining nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);

4) hakamlik sudining hal qiluv qarorini to‘liq yoki qisman bekor qilish yoxud arizachining talabini to‘liq yoki qisman qanoatlantirishni rad etish uchun ko‘rsatma.

Hakamlik sudi hal qiluv qarorining bekor qilinganligi hakamlik muhokamasi taraflarining, agar hakamlik sudiga murojaat etish imkoniyati yo‘qolmagan bo‘lsa, hakamlik bitimiga muvofiq hakamlik sudiga yangidan murojaat etishiga yoki ushbu Kodeksda nazarda tutilgan umumiy qoidalarga binoan iqtisodiy sudga murojaat etishiga to‘sqinlik qilmaydi.

Agar hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik bitimi haqiqiy emasligi oqibatida yoki hal qiluv qarori hakamlik bitimida nazarda tutilmagan yoxud uning shartlariga to‘g‘ri kelmaydigan nizo bo‘yicha chiqarilganligi yoki unda hakamlik bitimida qamrab olinmagan masalalar bo‘yicha xulosalar mavjudligi oqibatida iqtisodiy sud tomonidan to‘liq yoxud qisman bekor qilingan bo‘lsa, hakamlik muhokamasi taraflari bunday nizoni hal qilish uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan umumiy qoidalarga binoan iqtisodiy sudga murojaat etishi mumkin.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ish bo‘yicha iqtisodiy sudning ajrimi ustidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

228-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishning umumiy qoidalari

Ushbu bobda belgilangan qoidalar hakamlik muhokamasi taraflarining hakamlik sudlarining hal qiluv qarorlarini majburiy ijro etish uchun ijro varaqalari berish to‘g‘risidagi arizalari iqtisodiy sud tomonidan ko‘rib chiqilayotganda qo‘llaniladi.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi masala hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik muhokamasi taraflaridan qaysi birining foydasiga chiqarilgan bo‘lsa, o‘sha tarafning arizasiga binoan iqtisodiy sud tomonidan ko‘rib chiqiladi.

229-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi arizaning shakli va mazmuni

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi ariza yozma shaklda beriladi va hal qiluv qarori hakamlik muhokamasi taraflaridan qaysi birining foydasiga qabul qilingan bo‘lsa, o‘sha taraf yoki uning vakili tomonidan imzolanishi kerak.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi arizada quyidagilar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:

1) ariza berilayotgan iqtisodiy sudning nomi;

2) hal qiluv qarorini qabul qilgan hakamlik sudining nomi va tarkibi, joylashgan yeri;

3) hakamlik muhokamasi taraflarining nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), joylashgan yeri (pochta manzili) yoki yashash joyi;

4) hakamlik sudining hal qiluv qarori qabul qilingan sana;

5) ariza bilan murojaat etgan hakamlik muhokamasi tarafi hakamlik sudining hal qiluv qarorini olgan sana;

6) hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi talab.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi arizada telefonlar, fakslar raqamlari, elektron manzil va boshqa ma’lumotlar ko‘rsatilishi mumkin.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

1) hakamlik sudi hal qiluv qarorining tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi. Doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi hakamlik sudining hal qiluv qarori ko‘chirma nusxasi mazkur hakamlik sudining raisi tomonidan tasdiqlanadi, muvaqqat hakamlik sudi hal qiluv qarorining ko‘chirma nusxasidagi hakamlik sudyasining imzosi notarial tartibda tasdiqlangan bo‘lishi kerak;

2) hakamlik bitimining tegishli tarzda tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi;

3) belgilangan tartibda va miqdorda davlat boji, agar arizachi uni to‘lashdan ozod qilingan bo‘lmasa, hamda pochta xarajatlari to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar;

4) hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi arizaning ko‘chirma nusxasi hakamlik muhokamasining boshqa tarafiga topshirilganligi haqidagi xabarnoma yoki uning yuborilganligini tasdiqlovchi boshqa hujjat.

Agar hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi ariza hakamlik muhokamasi tarafining vakili tomonidan berilgan bo‘lsa, arizaga vakilning arizani imzolashga bo‘lgan vakolatini tasdiqlovchi ishonchnoma ilova qilinadi.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi ariza hakamlik sudi hal qiluv qarorini ixtiyoriy ijro etish muddati tugagan kundan e’tiboran olti oydan kechiktirmay berilishi mumkin. Mazkur muddat iqtisodiy sud tomonidan uzrli deb topilgan sabablarga ko‘ra o‘tkazib yuborilgan taqdirda, o‘tkazib yuborilgan muddat tiklanishi mumkin.

Ushbu Kodeks 228-moddasining ikkinchi qismi talablariga rioya etilmaganda, shuningdek ushbu moddaning oltinchi qismida nazarda tutilgan o‘tkazib yuborilgan muddatni tiklash rad etilgan taqdirda, hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi arizani qabul qilish ushbu Kodeksning 154-moddasida nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha rad etiladi.

Ushbu Kodeks 37-moddasining to‘rtinchi qismida, ushbu moddaning birinchi, ikkinchi, to‘rtinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan talablarga rioya etilmaganda, shuningdek ariza olti oylik muddat o‘tgach berilgan taqdirda va o‘tkazib yuborilgan muddatni tiklash to‘g‘risida iltimosnoma mavjud bo‘lmagan taqdirda, hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi ariza ushbu Kodeksning 155-moddasida nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha arizachiga qaytariladi.

230-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish tartibi

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi ariza ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalarga binoan sudya tomonidan yakka tartibda ko‘rib chiqiladi.

Sudya ishni hakamlik muhokamasi tarafining iltimosnomasiga binoan sud muhokamasiga tayyorlayotganda ijro varaqasi so‘ralayotgan ish materiallarini hakamlik sudidan ushbu Kodeksda dalillarni talab qilib olish uchun nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha talab qilib olishi mumkin.

Iqtisodiy sud hakamlik muhokamasi taraflarini sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida xabardor qiladi. Sud majlisining vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilingan mazkur shaxslarning kelmaganligi ishni ko‘rib chiqish uchun to‘sqinlik qilmaydi.

Iqtisodiy sud ishni sud majlisida ko‘rib chiqayotganda hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etish uchun ushbu Kodeksning 231-moddasida nazarda tutilgan asoslar mavjudligini yoki mavjud emasligini bildirilgan talablar va e’tirozlarni asoslash uchun iqtisodiy sudga taqdim etilgan dalillarni tekshirish yo‘li bilan aniqlaydi.

Iqtisodiy sud ishni sud majlisida ko‘rib chiqayotganda hakamlik sudi aniqlagan holatlarni tekshirishga yoxud hakamlik sudining hal qiluv qarorini mazmunan qayta ko‘rib chiqishga haqli emas.

Agar hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza ushbu Kodeks 37-moddasining uchinchi qismida ko‘rsatilgan iqtisodiy sudning ish yurituvida bo‘lsa, mazkur hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi ariza ko‘rib chiqilayotgan iqtisodiy sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqishni qarzdorning iltimosnomasiga binoan keyinga qoldirishi mumkin.

231-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etish asoslari

Iqtisodiy sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik muhokamasi taraflaridan qaysi biriga qarshi qabul qilingan bo‘lsa, o‘sha taraf quyidagilarni isbotlovchi dalillarni taqdim etgan hollardagina rad etadi:

1) hakamlik bitimi qonunda nazarda tutilgan asoslarga ko‘ra haqiqiy emasligini;

2) hakamlik sudi hal qiluv qarorining hakamlik bitimida nazarda tutilmagan yoki uning shartlariga to‘g‘ri kelmaydigan nizo bo‘yicha chiqarilganligini yoxud unda hakamlik bitimi doirasidan chetga chiquvchi masalalar bo‘yicha xulosalar mavjudligini. Agar hakamlik sudining hal qiluv qarorida hakamlik bitimi bilan qamrab olinadigan masalalar bo‘yicha xulosalarni bunday bitim bilan qamrab olinmaydigan masalalar bo‘yicha xulosalardan ajratib olish mumkin bo‘lsa, iqtisodiy sud hakamlik sudi hal qiluv qarorining faqat hakamlik bitimi bilan qamrab olinadigan masalalar bo‘yicha xulosalar bo‘lgan qismi uchun ijro varaqasi beradi;

3) hakamlik sudi tarkibi yoki hakamlik muhokamasi “Hakamlik sudlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 14, 15, 16 va 25-moddalari qoidalariga muvofiq emasligini;

4) hakamlik sudining hal qiluv qarori “Hakamlik sudlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni 10-moddasining birinchi va uchinchi qismlari talablari buzilgan holda chiqarilganligini;

5) hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik muhokamasi taraflaridan qaysi biriga qarshi qabul qilingan bo‘lsa, o‘sha taraf hakamlik sudyalarini saylash (tayinlash) to‘g‘risida yoki hakamlik sudi majlisining vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilinmaganligini hamda shu sababli u hakamlik sudiga o‘z tushuntirishlarini taqdim eta olmaganligini;

6) hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik muhokamasi taraflari uchun hali majburiy bo‘lmaganligini yoki bekor qilinganligini yoxud uning ijrosi iqtisodiy sud yoki fuqarolik ishlari bo‘yicha sud tomonidan to‘xtatib turilganligini.

Agar hakamlik sudi tomonidan ko‘rib chiqilgan nizo qonunga muvofiq hakamlik muhokamasining predmeti bo‘lmasa yoki nizo hakamlik sudi tomonidan “Hakamlik sudlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 5-moddasi talablarini buzgan holda ko‘rib chiqilgan bo‘lsa yoxud hakamlik sudi ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslarning huquq va majburiyatlari to‘g‘risida hal qiluv qarorini qabul qilgan bo‘lsa, iqtisodiy sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etadi.

232-modda. Hakamlik sudi hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi ish bo‘yicha ajrim

Iqtisodiy sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi ishni ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ushbu Kodeksda hal qiluv qarori qabul qilish uchun nazarda tutilgan qoidalarga binoan ajrim chiqaradi.

Iqtisodiy sudning hakamlik sudi hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi yoki hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etish haqidagi ajrimida quyidagilar ham bo‘lishi kerak:

1) hal qiluv qarorini qabul qilgan hakamlik sudining nomi va tarkibi;

2) hakamlik muhokamasi taraflarining nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);

3) hakamlik sudining hal qiluv qarori to‘g‘risidagi, arizachi majburiy ijro etilishini iltimos qilayotgan ijro varaqasi haqidagi ma’lumotlar;

4) hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish yoki ijro varaqasi berishni rad etish uchun ko‘rsatma.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish rad etilganligi hakamlik muhokamasi taraflarining, agar hakamlik sudiga murojaat etish imkoniyati yo‘qolmagan bo‘lsa, hakamlik bitimiga muvofiq hakamlik sudiga yangidan murojaat etishiga yoki ushbu Kodeksda nazarda tutilgan umumiy qoidalarga binoan iqtisodiy sudga murojaat etishiga to‘sqinlik qilmaydi.

Agar hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish hakamlik bitimining haqiqiy emasligi oqibatida yoki hal qiluv qarori hakamlik bitimida nazarda tutilmagan yoki uning shartlariga to‘g‘ri kelmaydigan nizo bo‘yicha chiqarilganligi yoxud unda hakamlik bitimida qamrab olinmagan masalalar bo‘yicha to‘xtamlar mavjudligi yoki nizo hakamlik muhokamasining predmeti bo‘lishi mumkin emasligi oqibatida iqtisodiy sud tomonidan to‘liq yoki qisman rad etilgan bo‘lsa, hakamlik muhokamasi taraflari bunday nizoni hal qilish uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha iqtisodiy sudga murojaat etishi mumkin.

Iqtisodiy sudning hakamlik sudi hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish to‘g‘risidagi ajrimi darhol ijro etilishi kerak.

Iqtisodiy sudning ushbu moddaning birinchi qismiga muvofiq chiqarilgan ajrimi ustidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

232¹-modda. Arbitraj muhokamasiga ko‘maklashish bilan bog‘liq ishlarni ko‘rib chiqishning umumiy qoidalari

Ushbu bobda belgilangan qoidalar arbitraj muhokamasi taraflarining arbitrni tayinlash, arbitrni rad etishni qanoatlantirish, arbitr vakolatlarining amal qilishini tugatish xususida qaror qabul qilish, arbitraj sudining yurisdiksiyasi masalasi yuzasidan qarorlar qabul qilish, ta’minlash choralarini tan olish va ijroga qaratish, ta’minlash choralarini ko‘rish, dalillarni olishga ko‘maklashish to‘g‘risidagi arizalari iqtisodiy sud tomonidan ko‘rib chiqilayotganda qo‘llaniladi.

232²-modda. Arizaning shakli va mazmuni

Ushbu Kodeksning 232¹-moddasida ko‘rsatilgan arizalar yozma shaklda beriladi va arbitraj muhokamasining tarafi yoki uning vakili tomonidan imzolanishi kerak, arbitraj sudi tomonidan dalillarni olishga ko‘maklashish to‘g‘risida berilgan ariza esa raislik qiluvchi arbitr tomonidan imzolanishi kerak.

Arizada quyidagilar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:

1) ariza berilayotgan iqtisodiy sudning nomi;

2) arbitraj sudining nomi, arbitrajning joylashgan yeri va tarkibi;

3) arbitraj muhokamasi taraflarining nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), ularning joylashgan yeri (pochta manzili) yoki yashash joyi;

4) talabga asos bo‘lgan holatlar;

5) talabning asoslarini tasdiqlovchi dalillar;

6) ilova qilinayotgan hujjatlarning ro‘yxati.

Dalillarni olishga ko‘maklashish to‘g‘risidagi arizada ish uchun ahamiyatli bo‘lgan qaysi holatlar ushbu dalil bilan aniqlanishi mumkinligi ham ko‘rsatilgan bo‘lishi, dalil belgilanishi va uning turgan yeri ko‘rsatilishi kerak.

Arizada taraflarning telefonlari, fakslari raqamlari, elektron manzili va boshqa ma’lumotlari ko‘rsatilishi mumkin.

Agar ariza arbitraj muhokamasi tarafining vakili tomonidan berilgan bo‘lsa, arizaga vakilning arizani imzolashga bo‘lgan vakolatini tasdiqlovchi ishonchnoma ilova qilinadi.

Arbitrni tayinlash, arbitrni rad etishni qanoatlantirish, arbitraj sudining yurisdiksiyasi masalasi yuzasidan qarorlar qabul qilish haqidagi ariza “Xalqaro tijorat arbitraji to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 16, 18 va 21-moddalarida ko‘rsatilgan muddat ichida berilishi mumkin. Ko‘rsatilgan muddat iqtisodiy sud tomonidan uzrli deb topilgan sabablarga ko‘ra o‘tkazib yuborilgan taqdirda, o‘tkazib yuborilgan muddat tiklanishi mumkin.

Ushbu Kodeksning 232³-moddasida, ushbu moddaning birinchi, ikkinchi, uchinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan talablarga rioya etilmagan taqdirda, ariza ushbu Kodeksning 155-moddasida nazarda tutilgan qoidalar bo‘yicha arizachiga qaytariladi.

232³-modda. Arizaga ilova qilinadigan hujjatlar

Ushbu Kodeksning 232¹-moddasida ko‘rsatilgan arizalarga quyidagilar ilova qilinadi:

1) arbitraj bitimining asl nusxasi yoki uning tegishli tarzda tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi;

2) pochta xarajatlari belgilangan tartibda va miqdorda to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar;

3) arizaning ko‘chirma nusxasi arbitraj muhokamasining boshqa tarafiga topshirilganligi haqidagi xabarnoma yoki xabarnoma yuborilganligini tasdiqlovchi boshqa hujjat.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan hujjatlardan tashqari arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

1) arbitrni tayinlash to‘g‘risidagi arizaga — arbitraj sudiga da’vo taqdim etilganligining dalillari; arizachi (arbitraj muhokamasi taraflari) tomonidan arbitr tayinlanganligi yoxud arbitrni tayinlash tartib-taomiliga rioya etilmaganligi dalillari;

2) arbitrni rad etishni qanoatlantirish haqidagi arizaga — arbitraj sudiga da’vo taqdim etilganligining dalillari; arbitrni rad etish haqidagi iltimosnomani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha arbitraj sudi ajrimining tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi. Doimiy arbitraj muassasasi ajrimining ko‘chirma nusxasi ushbu arbitraj muassasasining rahbari tomonidan tasdiqlanadi, muayyan nizoni hal qilish uchun tashkil etilgan arbitraj sudi ajrimining ko‘chirma nusxasidagi arbitr imzosi notarial tartibda tasdiqlangan bo‘lishi kerak;

3) arbitr vakolatlarining amal qilishini tugatish xususida qaror qabul qilish to‘g‘risidagi arizaga — arbitraj sudiga da’vo taqdim etilganligining dalillari; arbitr o‘z vazifalarini bajarishi mumkin emasligini tasdiqlovchi dalil yoki arbitrning o‘z vazifalarini amalga oshirishga asossiz ravishda kechikishsiz kirishmaganligini tasdiqlovchi dalil;

4) arbitraj sudining yurisdiksiyasi masalasi yuzasidan qarorlar qabul qilish haqidagi arizaga — arbitraj sudining o‘z yurisdiksiyasi haqidagi ajrimining tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi. Doimiy arbitraj muassasasi ajrimining ko‘chirma nusxasi ushbu arbitraj muassasasining rahbari tomonidan tasdiqlanadi, muayyan nizoni hal qilish uchun tashkil etilgan arbitraj sudi ajrimining ko‘chirma nusxasidagi arbitr imzosi notarial tartibda tasdiqlangan bo‘lishi kerak;

5) ta’minlash choralarini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizaga — arbitraj sudining ta’minlash choralari ko‘rilganligi haqidagi ajrimining tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi. Doimiy arbitraj muassasasi ajrimining ko‘chirma nusxasi ushbu arbitraj muassasasining rahbari tomonidan tasdiqlanadi, muayyan nizoni hal qilish uchun tashkil etilgan arbitraj sudi ajrimining ko‘chirma nusxasidagi arbitr imzosi notarial tartibda tasdiqlangan bo‘lishi kerak;

6) ta’minlash choralarini ko‘rish haqidagi arizaga — arbitraj sudiga da’vo taqdim etilganligining dalillari;

7) dalillarni olishga ko‘maklashish to‘g‘risidagi arizaga — arbitraj sudining ish yurituvida nizo mavjud bo‘lib, uni hal etish uchun dalillar zarurligi va bu dalillarni olish uchun ko‘maklashish haqida ariza berilganligining dalili.

Chet tilida tuzilgan hujjatlarni iqtisodiy sudga taqdim etishda ushbu hujjatlarga ularning davlat tilidagi yoki iqtisodiy sud ishlari yuritilayotgan tildagi tegishli tarzda tasdiqlangan tarjimasi qo‘shib topshirilishi kerak.

232⁴-modda. Arbitraj muhokamasiga ko‘maklashish bilan bog‘liq ishlar bo‘yicha sud muhokamasi

Ta’minlash choralarini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi, ta’minlash choralarini ko‘rish haqidagi arizalar bo‘yicha ishlar ariza kelib tushganidan keyingi kundan kechiktirmay ko‘rib chiqiladi.

Arbitrni tayinlash, arbitrni rad etishni qanoatlantirish, arbitr vakolatlarining amal qilishini tugatish xususida qaror qabul qilish, arbitraj sudining yurisdiksiyasi masalasi yuzasidan qarorlar qabul qilish, dalillarni olishga ko‘maklashish to‘g‘risidagi arizalar bo‘yicha ishlar ishni sud muhokamasiga tayyorlash to‘g‘risidagi ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran yigirma kun ichida ko‘rib chiqiladi.

Arbitraj muhokamasiga ko‘maklashish bilan bog‘liq ishlar iqtisodiy sud ishlarini yuritishning umumiy qoidalari bo‘yicha mazkur bobda ko‘rsatilgan o‘ziga xos xususiyatlarni inobatga olgan holda sudya tomonidan yakka tartibda ko‘rib chiqiladi.

Ushbu moddaning ikkinchi qismida ko‘rsatilgan ishlarni ko‘rib chiqish chog‘ida sud doimiy arbitraj muassasasi arbitrlarining ro‘yxatiga kiritilgan arbitrlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni, shuningdek iqtisodiy sud tomonidan ko‘rib chiqilayotgan ish bilan bog‘liq bo‘lgan ish materiallarini talab qilib olishi mumkin. Arbitraj muassasasi talab qilib olinadigan hujjatlarni so‘rov qabul qilinganidan keyingi kundan kechiktirmay iqtisodiy sudga taqdim etishi shart.

Iqtisodiy sud ishlarni ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ajrim chiqaradi.

Iqtisodiy sudning ta’minlash choralarini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi hamda ta’minlash choralarini ko‘rish haqidagi arizani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha chiqarilgan ajrimi ustidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

232⁵-modda. Arbitrajning hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilish

Arbitraj muhokamasining tarafi arbitrajning hal qiluv qarori ustidan iqtisodiy sudga arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizani berish orqali shikoyat qilishi mumkin.

Ishda ishtirok etishga jalb etilmagan, huquqlari va majburiyatlari to‘g‘risida arbitrajning hal qiluv qarori qabul qilingan shaxslar ham arbitrajning hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilishi mumkin.

Arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza ushbu arizani bergan taraf arbitrajning hal qiluv qarorini olgan sanadan e’tiboran, “Xalqaro tijorat arbitraji to‘g‘risida”gi Qonunning 49-moddasiga muvofiq iltimosnoma berilgan taqdirda esa ushbu iltimosnoma bo‘yicha arbitraj sudi tomonidan hal qiluv qarori qabul qilingan sanadan e’tiboran yoki ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, huquq va majburiyatlari to‘g‘risida arbitrajning hal qiluv qarori qabul qilingan shaxs arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizani berish uchun asos bo‘lgan holatlarni bilgan yoki bilishi kerak bo‘lgan sanadan e’tiboran uch oy o‘tgach berilishi mumkin emas.

Arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risida ariza kelib tushgan taqdirda, iqtisodiy sud arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish haqidagi masala bo‘yicha ish yuritishni arbitraj sudiga arbitraj muhokamasini tiklash yoki arbitraj sudining fikriga ko‘ra arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish asoslarini bartaraf etadigan boshqa harakatlarni bajarish imkonini berish uchun o‘zi belgilagan muddatga, tegishli holatda va taraflardan birining iltimosnomasiga ko‘ra to‘xtatib turishi mumkin.

232⁶-modda. Arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizaning shakli va mazmuni

Arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza yozma shaklda beriladi va arbitraj muhokamasining tarafi yoki ishda ishtirok etishga jalb etilmagan, huquq va majburiyatlari to‘g‘risida arbitrajning hal qiluv qarori qabul qilingan shaxslar yoki ularning vakili tomonidan imzolanadi.

Arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizada quyidagilar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:

1) ariza berilayotgan iqtisodiy sudning nomi;

2) arbitraj sudining nomi, arbitrajning joyi va tarkibi;

3) arbitraj muhokamasi taraflarining nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), ularning joylashgan yeri (pochta manzili) yoki yashash joyi;

4) arbitrajning hal qiluv qarori qabul qilingan sana;

5) arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza bilan murojaat etgan taraf shikoyat qilinayotgan hal qiluv qarorini olgan sana;

6) arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi talab va ushbu qaror ustidan qanday asoslar bo‘yicha shikoyat qilinayotganligi.

Arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizada taraflarning telefonlari, fakslari raqamlari, elektron manzili va boshqa ma’lumotlari ko‘rsatilishi mumkin.

Arbitraj muhokamasi tarafining arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizasiga quyidagilar ilova qilinadi:

1) arbitraj hal qiluv qarorining tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi. Doimiy arbitraj muassasasi hal qiluv qarorining ko‘chirma nusxasi ushbu arbitraj muassasasining rahbari tomonidan tasdiqlanadi, muayyan nizoni hal qilish uchun tashkil etilgan arbitraj sudi hal qiluv qarorining ko‘chirma nusxasidagi arbitr imzosi notarial tartibda tasdiqlangan bo‘lishi kerak;

2) arbitraj kelishuvining asl nusxasi yoki uning tegishli tarzda tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi;

3) arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi talabni asoslash uchun taqdim etiladigan hujjatlar;

4) belgilangan tartibda va miqdorda davlat boji hamda pochta xarajatlari to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar;

5) arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizaning va unga ilova qilingan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari arbitraj muhokamasining boshqa tarafiga yuborilganligini tasdiqlovchi hujjat.

Chet tilida tuzilgan hujjatlar iqtisodiy sudga taqdim etilayotganda, ushbu hujjatlarga ularning davlat tilidagi yoki iqtisodiy sud ishlari yuritilayotgan tildagi tegishli tarzda tasdiqlangan tarjimasi qo‘shib topshirilishi kerak.

Ishda ishtirok etishga jalb etilmagan, huquqlari va majburiyatlari to‘g‘risida arbitrajning hal qiluv qarori qabul qilingan shaxsning arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizasiga ushbu modda to‘rtinchi qismining 3, 4 va 5-bandlarida ko‘rsatilgan hujjatlar ilova qilinadi.

Agar arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza arbitraj muhokamasi tarafining vakili yoki ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, huquq va majburiyatlari to‘g‘risida arbitrajning hal qiluv qarori qabul qilingan shaxsning vakili tomonidan berilgan bo‘lsa, arizaga vakilning arizani imzolashga bo‘lgan vakolatini tasdiqlovchi ishonchnoma ilova qilinadi.

Ushbu Kodeks 2325-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan talablarga rioya etilmagan taqdirda, ushbu Kodeksning 154-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga ko‘ra arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizani qabul qilish rad etilishi lozim.

Ushbu Kodeks 37-moddasining beshinchi qismida, mazkur moddaning birinchi, ikkinchi, to‘rtinchi — yettinchi qismlarida nazarda tutilgan talablarga rioya etilmagan taqdirda, arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza ushbu Kodeksning 155-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga ko‘ra arizachiga qaytariladi.

232⁷-modda. Arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish

Arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ariza ushbu Kodeksning 28-bobida nazarda tutilgan qoidalarga binoan sudya tomonidan yakka tartibda ko‘rib chiqiladi.

232⁸-modda. Arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish asoslari

Arbitrajning hal qiluv qarori, agar taraf yoki ishda ishtirok etishga jalb etilmagan, huquqlari va majburiyatlari to‘g‘risida arbitrajning hal qiluv qarori qabul qilingan shaxs quyidagilarni isbotlovchi dalillarni taqdim etsa, iqtisodiy sud tomonidan bekor qilinishi lozim:

1) arbitraj kelishuvi taraflar ushbu kelishuvni qaysi qonunchilikka bo‘ysundirgan bo‘lsa, o‘sha qonunchilik bo‘yicha, bunday qonunchilik mavjud bo‘lmaganda esa O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi bo‘yicha haqiqiy emasligi dalilini;

2) “Xalqaro tijorat arbitraji to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 12-moddasida ko‘rsatilgan arbitraj kelishuvining taraflaridan biri qaysidir darajada muomalaga layoqatsiz ekanligi dalilini;

3) taraf arbitr tayinlanganligi haqida yoki arbitraj muhokamasi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmaganligi yoki boshqa sabablarga ko‘ra o‘z vajlarini taqdim eta olmaganligi dalilini;

4) arbitrajning hal qiluv qarori arbitrajda hal qilinishi nazarda tutilmagan yoki arbitrajga murojaat qilish shartlariga to‘g‘ri kelmaydigan nizo bo‘yicha qabul qilinganligi dalilini yoki unda arbitraj kelishuvini qo‘llash doirasidan chetga chiquvchi masalalar bo‘yicha qaror mavjudligi dalilini. Bunda, agar arbitrajda ko‘rib chiqilishi lozim bo‘lgan masalalar bo‘yicha qarorlarni arbitrajga tegishli bo‘lmagan masaladan ajratib olish mumkin bo‘lsa, u holda arbitraj hal qiluv qarorining arbitrajga tegishli bo‘lmagan masalalar bo‘yicha qarori mavjud bo‘lgan qismigina bekor qilinishi mumkin;

5) arbitraj sudining tarkibi yoki arbitraj tartib-taomili taraflarning kelishuviga muvofiq emasligi dalilini, agar faqat bunday kelishuv “Xalqaro tijorat arbitraji to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining taraflar chekinishi mumkin bo‘lmagan har qanday qoidasiga zid bo‘lmasa yoki bunday kelishuv mavjud bo‘lmasa, “Xalqaro tijorat arbitraji to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq emasligi dalilini.

Agar iqtisodiy sud:

1) nizo predmeti O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligiga ko‘ra arbitraj muhokamasiga tegishli emasligini;

2) arbitrajning hal qiluv qarori O‘zbekiston Respublikasining ommaviy tartibiga zidligini aniqlasa, arbitrajning hal qiluv qarori bekor qilinishi lozim.

232⁹-modda. Arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ish bo‘yicha ajrim

Iqtisodiy sud arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ishni ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ushbu Kodeksda hal qiluv qarorini qabul qilish uchun nazarda tutilgan qoidalarga ko‘ra ajrim chiqaradi.

Iqtisodiy sudning arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi yoki arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilishni rad etish haqidagi ajrimida quyidagilar ham bo‘lishi kerak:

1) arbitrajning shikoyat qilinayotgan hal qiluv qarori va u qabul qilingan joy haqidagi ma’lumotlar;

2) shikoyat qilinayotgan hal qiluv qarorini qabul qilgan arbitrajning nomi va tarkibi haqidagi ma’lumotlar;

3) arbitraj muhokamasi taraflarining nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);

4) arbitrajning hal qiluv qarorini to‘liq yoki qisman bekor qilishga yoxud arizachining talabini to‘liq yoki qisman qanoatlantirishni rad etishga oid ko‘rsatma.

Arbitraj hal qiluv qarorining bekor qilinganligi, agar arbitrajga murojaat etish imkoniyati yo‘qolmagan bo‘lsa, arbitraj muhokamasi taraflarining arbitraj kelishuviga muvofiq arbitrajga yangitdan murojaat etishi yoki ushbu Kodeksda nazarda tutilgan umumiy qoidalarga ko‘ra iqtisodiy sudga murojaat etishi uchun monelik qilmaydi.

Agar arbitrajning hal qiluv qarori iqtisodiy sud tomonidan arbitraj kelishuvi haqiqiy emasligi oqibatida yoki hal qiluv qarori arbitraj kelishuvida nazarda tutilmagan yoxud uning shartlariga to‘g‘ri kelmaydigan nizo bo‘yicha chiqarilganligi yoki unda arbitraj kelishuvida qamrab olinmagan masalalar bo‘yicha xulosalar mavjudligi oqibatida to‘liq yoki qisman bekor qilingan bo‘lsa, arbitraj muhokamasining taraflari bunday nizoni hal etish uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan umumiy qoidalarga ko‘ra iqtisodiy sudga murojaat etishi mumkin.

Arbitrajning hal qiluv qarorini bekor qilish to‘g‘risidagi ish bo‘yicha iqtisodiy sud ajrimi ustidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

233-modda. Yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini yuritishni tiklash tartibi

Iqtisodiy ish bo‘yicha yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini yuritish ishda ishtirok etuvchi shaxslarning, prokurorning, davlat ijrochisining arizasiga, shuningdek sudning tashabbusiga ko‘ra sud tomonidan tiklanishi mumkin.

Yo‘qolgan sud ishi yoki ijro ishini yuritish to‘liq tiklanadi yoxud uning sud fikriga ko‘ra tiklanishi zarur bo‘lgan qismi tiklanadi. Sudning hal qiluv qarori yoki ish yuritishni tugatish to‘g‘risidagi ajrimi, agar ular ish yuzasidan chiqarilgan bo‘lsa, albatta tiklanishi shart.

Arizachi yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini yuritishni tiklash to‘g‘risidagi ishni ko‘rishda sud tomonidan sarf qilingan sud xarajatlarini to‘lashdan ozod qilinadi. Bila turib yolg‘on ariza berilgan bo‘lsa, sud xarajatlari arizachidan undirib olinadi.

234-modda. Yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini yuritishni tiklash to‘g‘risida ariza berish

Yo‘qolgan sud ishini yuritishni tiklash to‘g‘risidagi ariza ishni ko‘rgan sudga, yo‘qolgan ijro ishini yuritishni tiklash to‘g‘risidagi ariza esa ijro etish joyidagi sudga beriladi va tegishli sud tomonidan ko‘rib chiqiladi.

Arizada ish to‘g‘risidagi batafsil ma’lumotlar ko‘rsatilishi kerak. Arizachida saqlanib qolgan va ishga daxldor bo‘lgan hujjatlar yoki ularning ko‘chirma nusxalari, garchi ular belgilangan tartibda tasdiqlanmagan bo‘lsa ham, arizaga ilova qilinadi.

235-modda. Yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini yuritishni tiklash to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish

Iqtisodiy sud yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini yuritishni tiklash to‘g‘risidagi ishni ko‘rishda ishning saqlanib qolgan qismidan, ish yo‘qolguniga qadar undan yuridik shaxslar va fuqarolarga olib berilgan hujjatlardan, bu hujjatlarning ko‘chirma nusxalaridan, shuningdek ishga daxldor bo‘lgan boshqa hujjatlardan foydalanadi.

Sud protsessual harakatlarni bajarish chog‘ida hozir bo‘lgan shaxslarni, sud qarorini ijro etgan shaxslarni, zarur hollarda esa, yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini ko‘rgan sud tarkibiga kirgan shaxslarni ham guvoh sifatida so‘roq qilishi mumkin.

236-modda. Yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini yuritishni tiklash to‘g‘risidagi ariza bo‘yicha hal qiluv qarori

Sudning yo‘qolgan sud ishini tiklash to‘g‘risidagi hal qiluv qarorida tiklanayotgan hujjatlarning mazmuni sudga taqdim etilgan va yo‘qolgan ish bo‘yicha sud protsessining barcha ishtirokchilari ishtirokida sud majlisida tekshirilgan qanday aniq ma’lumotlar asosida aniqlangan deb hisoblashi ko‘rsatiladi.

Yo‘qolgan sud ishini yuritishni tiklash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha hal qiluv qarorining asoslantiruvchi qismida yo‘qolgan sud ishi bo‘yicha sud tomonidan qanday dalillar tekshirilganligi va qanday protsessual harakatlar bajarilganligini isbot qiluvchi sud xulosalari ham ko‘rsatiladi.

Yo‘qolgan ijro ishi, agar sud hujjatining ijrosi amalga oshirilgan bo‘lsa, tiklanadi.

Ijro hujjatining ijro etilishi to‘g‘risidagi hujjat davlat ijrochisi tomonidan ijro etish chog‘ida amalga oshirilgan va hujjatda aks ettirilgan harakatlarning mazmuni ko‘rsatilgan holda sudning hal qiluv qarori bilan tiklanadi.

Ijro varaqasining dublikati berilishi mumkin bo‘lgan ijro ishi u ijro etilguniga qadar yo‘qolgan taqdirda, sud yo‘qolgan ijro ishini tiklash to‘g‘risida ish qo‘zg‘atishni asoslantirilgan ajrim bilan rad etadi.

237-modda. Yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini yuritishni tiklash to‘g‘risidagi ish yuritishni tugatish

To‘plangan materiallar yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini yuritishni tiklash uchun yetarli bo‘lmasa, sud ish yuritishni ajrim bilan tugatadi. Bu holda arizachi umumiy tartibda da’vo taqdim etishga haqli.

Yo‘qolgan sud ishi bo‘yicha sud hujjatini tiklash to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish uni saqlash muddati bilan chegaralanmaydi. Biroq, yo‘qolgan sud ishini ijro etish maqsadida uni tiklash to‘g‘risida ariza bilan murojaat qilingan taqdirda, ijro varaqasini ijroga taqdim etish muddati o‘tgan bo‘lsa va u sud tomonidan tiklanmasa ham sud ishni yuritishni tugatadi.

238-modda. Yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini yuritishni tiklash bilan bog‘liq sud hujjatlari ustidan shikoyat qilish (protest keltirish)

Yo‘qolgan sud ishini yoki ijro ishini yuritishni tiklash to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha sud hujjatlari ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

239-modda. O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlarining chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlar bo‘yicha vakolatlari

O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlari iqtisodiyot sohasida chet el tashkilotlari, xalqaro tashkilotlar, chet el fuqarolari, fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar (bundan buyon matnda chet ellik shaxslar deb yuritiladi) ishtirokida yuzaga keladigan nizolar bo‘yicha ishlarni quyidagi hollarda ko‘rib chiqadi, agar:

1) javobgar O‘zbekiston Respublikasi hududida turgan yoki yashayotgan bo‘lsa yoxud O‘zbekiston Respublikasi hududida javobgarning mol-mulki bo‘lsa;

2) chet ellik shaxsning filiali yoki vakolatxonasi O‘zbekiston Respublikasi hududida joylashgan bo‘lsa;

3) nizo O‘zbekiston Respublikasi hududida bajarilishi lozim bo‘lgan yoki bajarilgan shartnomadan kelib chiqqan bo‘lsa;

4) talab chet ellik shaxs tomonidan yoki O‘zbekiston Respublikasi hududida sodir bo‘lgan boshqa holat bilan mol-mulkka zarar yetkazilishi tufayli yuzaga kelgan yoxud zarar O‘zbekiston Respublikasi hududida yuzaga kelgan bo‘lsa;

5) nizo O‘zbekiston Respublikasi hududida asossiz boylik orttirishdan yuzaga kelgan bo‘lsa;

6) ishchanlik obro‘sini himoya qilish to‘g‘risidagi ish bo‘yicha da’vogar O‘zbekiston Respublikasida turgan bo‘lsa;

7) nizo O‘zbekiston Respublikasi hududida chiqarilgan qimmatli qog‘ozlarning muomalasi bilan bog‘liq munosabatlardan yuzaga kelgan bo‘lsa;

8) yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktni aniqlash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha arizachi ushbu faktning O‘zbekiston Respublikasi hududida mavjudligini ko‘rsatayotgan bo‘lsa;

9) nizo O‘zbekiston Respublikasi hududida nomlar va boshqa obyektlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish hamda Internet jahon axborot tarmog‘ida xizmatlar ko‘rsatish bilan bog‘liq munosabatlardan yuzaga kelgan bo‘lsa;

10) bu haqda O‘zbekiston Respublikasining yuridik shaxsi yoki fuqarosi bilan chet ellik shaxs o‘rtasida ushbu Kodeksning 241-moddasida belgilangan qoidalar bo‘yicha tuzilgan bitim mavjud bo‘lsa.

O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlari iqtisodiyot sohasida chet ellik shaxslar ishtirokida yuzaga kelgan nizolar bo‘yicha ishlarni va nizoli huquqiy munosabatning O‘zbekiston Respublikasi hududi bilan aloqasi mavjud bo‘lgan boshqa hollardagi ishlarni ko‘radi.

O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlari, shuningdek iqtisodiyot sohasida chet ellik shaxslar ishtirokida yuzaga keladigan va ushbu Kodeksning 240-moddasiga muvofiq ularning mutlaq vakolatiga kiritilgan boshqa ishlarni ham ko‘radi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalarga rioya etilgan holda ko‘rib chiqish uchun iqtisodiy sud tomonidan qabul qilingan ish, garchi ish yuritish davomida ishda ishtirok etuvchi shaxslarning joylashgan yeri yoki yashash joyi o‘zgarishi yoxud boshqa holatlar munosabati bilan ish chet davlat sudining vakolatiga taalluqli bo‘lsa-da, mazmunan ko‘rilishi kerak.

240-modda. O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlarining chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlar bo‘yicha mutlaq vakolatlari

O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlarining mutlaq vakolatlariga chet ellik shaxslar ishtirokidagi quyidagi nizolar bo‘yicha ishlar kiradi:

1) O‘zbekiston Respublikasining davlat mulki bo‘lgan mol-mulkka nisbatan nizolar bo‘yicha, shu jumladan mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va davlat mulkini xususiylashtirish hamda jamoat ehtiyojlari uchun mulkni olib qo‘yish bilan bog‘liq nizolar bo‘yicha ishlar;

2) predmeti ko‘chmas mol-mulk bo‘lgan nizolar bo‘yicha, agar bunday mol-mulk O‘zbekiston Respublikasi hududida joylashgan bo‘lsa, yoki bunday mol-mulkka bo‘lgan huquqlar to‘g‘risidagi nizolar bo‘yicha ishlar.

O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligida chet ellik shaxslar ishtirokidagi boshqa ishlar ham iqtisodiy sudlarning mutlaq vakolatlariga kiritilishi mumkin.

241-modda. O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlarining chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlar bo‘yicha vakolatlarini belgilash to‘g‘risidagi bitim

Agar taraflardan hech bo‘lmaganda biri chet ellik shaxs bo‘lgan taqdirda va ular O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudi ularning iqtisodiyot sohasida amalga oshirgan faoliyati bilan bog‘liq holda yuzaga kelgan yoki yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan nizoni ko‘rish bo‘yicha vakolatga ega deb belgilangan bitimni tuzsa va, basharti, bunday bitim chet davlat sudining mutlaq vakolatlarini o‘zgartirmasa, O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudi ushbu nizoni ko‘rish bo‘yicha mutlaq vakolatlarga ega bo‘ladi.

O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlarining vakolatlarini belgilash to‘g‘risidagi bitim yozma shaklda tuzilgan bo‘lishi kerak.

242-modda. Sudning immuniteti

O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudida chet davlatga nisbatan da’vo taqdim etishga, uni uchinchi shaxs sifatida ishda ishtirok etishga jalb qilishga, chet davlatga qarashli bo‘lgan va O‘zbekiston Respublikasi hududida turgan mol-mulkni xatlash hamda unga nisbatan da’voni ta’minlash bo‘yicha boshqa choralarni qo‘llashga, O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish tartibida undiruvni shu mol-mulkka qaratishga, agar O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligida yoki xalqaro shartnomalarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, faqat tegishli davlatning vakolatli organlari roziligi bilan yo‘l qo‘yiladi.

Xalqaro tashkilotlarning sud immuniteti O‘zbekiston Respublikasining qonunlari va xalqaro shartnomalari bilan belgilanadi.

Sud immunitetidan voz kechish chet davlatning qonunida yoki xalqaro tashkilotning qoidalarida nazarda tutilgan tartibda amalga oshirilishi kerak. Bu holda O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudi ishni ushbu Kodeksda belgilangan tartibda ko‘rib chiqadi.

243-modda. Chet davlat sudi tomonidan ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan ishlarni ko‘rishning protsessual oqibatlari

Agar chet davlat sudining ish yurituvida ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan ish ko‘rib chiqilayotgan bo‘lsa, mazkur ishni ko‘rish O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudining mutlaq vakolatiga kirmasa, O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudi da’vo arizasini ushbu Kodeksning 10-bobi qoidalari bo‘yicha ko‘rmasdan qoldiradi.

O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudi, agar chet davlat sudining ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha qabul qilingan, qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori mavjud bo‘lsa, ushbu ishni ko‘rish O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudining mutlaq vakolatiga kirmasa yoki ko‘rsatilgan hal qiluv qarori ushbu Kodeksning 248-moddasiga muvofiq tan olinsa va ijro etilsa, ushbu Kodeks 11-bobining qoidalari bo‘yicha ish yuritishni tugatadi.

244-modda. Chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlarni ko‘rish tartibi

O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudi tomonidan chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlar, agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, ushbu Kodeks qoidalari bo‘yicha, mazkur bobda nazarda tutilgan xususiyatlar hisobga olingan holda ko‘riladi.

Chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlar, agar bu shaxslar yoki ularning filiallari, vakolatxonalari yoxud ularning ish yuritishga vakolatli bo‘lgan vakillari O‘zbekiston Respublikasi hududida turgan yoki yashayotgan bo‘lsa, ushbu Kodeksda belgilangan muddatlarda ko‘riladi.

Ishda ishtirok etuvchi chet ellik shaxslar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida belgilangan tartibda xabardor qilingan hollarda, ishni ko‘rish muddati sud topshiriqlarini yuborish uchun O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida belgilangan muddatga, bunday muddat shartnomada mavjud bo‘lmaganda yoki ko‘rsatilgan shartnoma mavjud bo‘lmaganda esa olti oydan ortiq bo‘lmagan muddatga uzaytiriladi.

245-modda. Chet ellik shaxslarning protsessual huquqlari va majburiyatlari

Chet ellik shaxslar iqtisodiyot sohasida o‘zining buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun ushbu Kodeksda belgilangan sudga taalluqlilik va sudlovga tegishlilik qoidalari bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy sudlariga murojaat qilish huquqiga ega.

Chet ellik shaxslar O‘zbekiston Respublikasining yuridik shaxslari va fuqarolari bilan teng protsessual huquqlardan foydalanadi va protsessual majburiyatlarni o‘z zimmasiga oladi.

Ishda ishtirok etuvchi chet ellik shaxslar o‘zining yuridik maqomini va iqtisodiyot sohasida faoliyatni amalga oshirish huquqini tasdiqlovchi dalillarni O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudiga taqdim etishi kerak.

Sudlarida O‘zbekiston Respublikasi yuridik shaxslarining va fuqarolarining protsessual huquqlariga nisbatan maxsus cheklovlarga yo‘l qo‘yilayotgan davlatlarning yuridik va jismoniy shaxslariga nisbatan javob tariqasida O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligida cheklovlar belgilanishi mumkin.

246-modda. Chet elga mansub hujjatlarga qo‘yiladigan talablar

O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida chet davlatlar muassasalari, tashkilotlari va fuqarolari tomonidan O‘zbekiston Respublikasi muassasalari, tashkilotlari va fuqarolariga yoki chet ellik shaxslarga nisbatan chet el huquqi normalari bo‘yicha belgilangan shakl bo‘yicha berilgan, tuzilgan yoki tasdiqlangan hujjatlar, agar O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligida yoki O‘zbekiston Respublikasi hamda bu hujjatlar kelib chiqqan muassasalar va tashkilotlarning davlati ishtirokchi bo‘lgan xalqaro shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, ushbu hujjatlar O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlari tomonidan faqat konsullik legallashtiruvi mavjud bo‘lganda yoxud ularga apostil qo‘yilgan bo‘lsa, qabul qilinadi.

Chet tilida tuzilgan hujjatlarni O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudiga taqdim etishda, ushbu hujjatlarga ularning davlat tilidagi yoki iqtisodiy sud ishlari yuritilayotgan tildagi tegishli tarzda tasdiqlangan tarjimasi qo‘shib topshirilishi kerak.

247-modda. Ayrim protsessual harakatlarni bajarish to‘g‘risidagi sud topshiriqlari

O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudi ayrim protsessual harakatlarni bajarish to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida yoki qonunida belgilangan tartibda chet davlatlar sudlari tomonidan o‘ziga berilgan topshiriqlarni (chaqiruv qog‘ozlarini va boshqa hujjatlarni topshirish, ashyoviy, yozma va raqamli dalillar olish, ekspertiza o‘tkazish, joyni ko‘zdan kechirish va hokazo) bajaradi.

Chet davlat sudining topshirig‘i quyidagi hollarda ijro etilmaydi, agar:

1) sud topshirig‘ini ijro etish O‘zbekiston Respublikasi suverenitetiga zid bo‘lsa yoki O‘zbekiston Respublikasi xavfsizligiga tahdid solsa;

2) sud topshirig‘ini ijro etish O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudining vakolatiga kirmasa;

3) ayrim protsessual harakatlarni bajarish to‘g‘risidagi sud topshirig‘ini o‘z ichiga olgan hujjatning haqiqiyligi aniqlanmasa.

Ayrim protsessual harakatlarni bajarish to‘g‘risidagi sud topshiriqlarini O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudi tomonidan ijro etish, agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, ushbu Kodeksda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlari chet davlatlar sudlariga yoki chet davlatlarning vakolatli organlariga ayrim protsessual harakatlarni bajarish to‘g‘risidagi sud topshiriqlari bilan O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida yoki qonunida belgilangan tartibda murojaat qilishi mumkin.

248-modda. Chet davlatlar sudlarining va arbitrajlarining hal qiluv qarorlarini tan olish va ijroga qaratish

Chet davlatlar sudlarining va arbitrajlarining iqtisodiyot sohasida yuzaga keladigan nizolar hamda boshqa ishlar bo‘yicha qabul qilingan hal qiluv qarorlari, agar bunday qarorlarni tan olish va ijroga qaratish O‘zbekiston Respublikasining tegishli xalqaro shartnomalari hamda qonunchiligida nazarda tutilgan bo‘lsa, ular O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlari tomonidan tan olinadi va ijroga qaratiladi.

Chet davlat sudining va arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish hamda ijroga qaratish masalalari iqtisodiy sud tomonidan nizo bo‘yicha hal qiluv qarori o‘z foydasiga chiqarilgan tarafning arizasi bo‘yicha hal etiladi.

Ushbu Kodeks maqsadlari uchun chet davlat sudi deganda chet davlatning taraflar o‘rtasidagi nizoni hal etuvchi vakolatli organi tushuniladi, chet el arbitraji deganda chet davlatning taraflar o‘rtasidagi nizoni hal etish uchun doimiy yoki vaqtincha asosda faoliyat ko‘rsatadigan nodavlat tashkiloti tushuniladi.

Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarori, agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, u qonuniy kuchga kirgan paytdan e’tiboran uch yil muddat ichida, tan olish va ijroga qaratish uchun taqdim etilishi mumkin.

Arbitrajning hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish masalalari, agar arbitraj joyi O‘zbekiston Respublikasida joylashgan bo‘lsa, ushbu bobda nazarda tutilgan tartibda, “Xalqaro tijorat arbitraji to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunida nazarda tutilgan o‘ziga xos xususiyatlar inobatga olingan holda hal etiladi.

249-modda. Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi ariza

Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi ariza arizachi tomonidan Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga qarzdorning joylashgan yeri yoki yashash joyi bo‘yicha yoxud, agar qarzdorning joylashgan yeri yoki yashash joyi noma’lum bo‘lsa, qarzdor davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan joy bo‘yicha beriladi.

250-modda. Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizaning shakli va mazmuni

Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi ariza yozma shaklda beriladi va u arizachi yoki uning vakili tomonidan imzolangan bo‘lishi kerak.

Arizada quyidagilar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:

1) ariza berilayotgan iqtisodiy sudning nomi;

2) chet davlat sudining yoki arbitrajining nomi va joylashgan yeri hamda uning tarkibi;

3) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning nomlari (familiyasi, ismi, otasining ismi), ularning joylashgan yeri (pochta manzili) yoki yashash joyi;

4) arizachi tan olish va ijroga qaratishni so‘rayotgan chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarori to‘g‘risidagi ma’lumotlar;

5) arizachining chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi iltimosnomasi;

6) ilova qilinayotgan hujjatlarning ro‘yxati.

Arizada arizachi yoki uning vakilining telefonlari, fakslari raqamlari, elektron manzili ko‘rsatilishi mumkin.

251-modda. Chet davlat sudining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizaga ilova qilinadigan hujjatlar

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, chet davlat sudining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

1) arizachi tan olish va ijroga qaratishni so‘rayotgan chet davlat sudining hal qiluv qarori yoki uning chet davlatning yoki O‘zbekiston Respublikasining vakolatli organi tomonidan tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi;

2) agar hal qiluv qarori matnining o‘zida ko‘rsatilmagan bo‘lsa, hal qiluv qarorining qonuniy kuchga kirganligini tasdiqlovchi rasmiy hujjat;

3) hal qiluv qarori qisman ijro etilganligi to‘g‘risidagi hujjat, agar u tegishli chet davlat hududida ilgari ijro etilgan bo‘lsa;

4) o‘ziga qarshi hal qiluv qarori qabul qilingan va sud protsessida ishtirok etmagan taraf ishni ko‘rish vaqti hamda joyi to‘g‘risida o‘z vaqtida va tegishli tartibda xabardor qilinganligini anglatuvchi hujjat;

5) vakilning vakolatlarini tasdiqlovchi ishonchnoma yoki boshqa hujjat;

6) chet davlat sudining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizaning ko‘chirma nusxasi qarzdorga yuborilganligini tasdiqlovchi hujjat;

7) agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, belgilangan tartibda va miqdorda davlat boji hamda pochta xarajatlari to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar;

8) agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, ushbu moddaning 1 — 5-bandlarida ko‘rsatilgan hujjatlarning belgilangan tartibda tasdiqlangan davlat tilidagi tarjimasi.

252-modda. Chet el arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizaga ilova qilinadigan hujjatlar

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, chet el arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

1) chet el arbitrajining hal qiluv qarori yoki uning chet davlat yoki O‘zbekiston Respublikasining vakolatli organi tomonidan tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi;

2) arbitraj muhokamasi to‘g‘risidagi bitimning asli yoki uning chet davlatning yoki O‘zbekiston Respublikasining vakolatli organi tomonidan tasdiqlangan ko‘chirma nusxasi;

3) hal qiluv qarori qisman ijro etilganligi to‘g‘risidagi hujjat, agar u ilgari tegishli chet davlat hududida ijro etilgan bo‘lsa;

4) o‘ziga qarshi hal qiluv qarori qabul qilingan va protsessda ishtirok etmagan taraf ishni ko‘rish vaqti hamda joyi to‘g‘risida o‘z vaqtida va tegishli tartibda xabardor qilinganligini anglatuvchi hujjat;

5) vakilning vakolatlarini tasdiqlovchi ishonchnoma yoki boshqa hujjat;

6) chet el arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizaning ko‘chirma nusxasi qarzdorga yuborilganligini tasdiqlovchi hujjat;

7) agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, belgilangan tartibda va miqdorda davlat boji hamda pochta xarajatlari to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar;

8) agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, ushbu moddaning 1 — 5-bandlarida ko‘rsatilgan hujjatlarning belgilangan tartibda tasdiqlangan davlat tilidagi tarjimasi.

253-modda. Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizani qaytarish

O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy sudi chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizani ish yuritishga qabul qilish haqidagi masalani hal etishda, u ushbu Kodeks 249 — 252-moddalarining talablari buzilgan holda taqdim etilganligini aniqlasa, ariza va unga ilova qilingan hujjatlarni o‘z ajrimi bilan qaytaradi.

Ajrim, ariza va unga ilova qilingan hujjatlar arizachiga yoki uning vakiliga ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran besh kun ichida yuboriladi.

Arizani qaytarish uchun asos bo‘lgan holatlar bartaraf etilganidan keyin manfaatdor shaxs umumiy tartibda ariza bilan O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy sudiga yangidan murojaat etishga haqli.

Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorlarini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizani qaytarish haqidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin. Ajrim bekor qilingan taqdirda, ariza iqtisodiy sudga dastlabki murojaat etilgan kunda berilgan deb hisoblanadi.

254-modda. Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish tartibi

Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi ariza, agar O‘zbekiston Respublikasining tegishli xalqaro shartnomalarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, mazkur bobda belgilangan xususiyatlarni e’tiborga olgan holda ushbu Kodeksning qoidalari bo‘yicha u iqtisodiy sudga kelib tushgan kundan e’tiboran olti oydan oshmagan muddatda sud majlisida ko‘riladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy sudi ajrimi bilan ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilinadi. Sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilingan shaxslarning kelmaganligi ishni ko‘rish uchun to‘sqinlik qilmaydi.

O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy sudi ishni ko‘rishda ushbu Kodeksning 255-256-moddalarida nazarda tutilgan holatlarni O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy sudiga taqdim etilgan, bildirilgan talablar va e’tirozlarni asoslovchi dalillarni tekshirish yo‘li bilan aniqlaydi.

O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy sudi ishni ko‘rishda chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini mazmunan qayta ko‘rib chiqishga haqli emas.

255-modda. Chet davlat sudining hal qiluv qarorini tan olishni va ijroga qaratishni rad etish asoslari

O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy sudi chet davlat sudining hal qiluv qarorini to‘liq yoki qisman tan olishni va ijroga qaratishni quyidagi hollarda rad qiladi, agar:

1) hududida hal qiluv qarori qabul qilingan davlatning qonuni bo‘yicha u qonuniy kuchga kirmagan bo‘lsa, bundan hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirmasdan ijro etilishi lozim bo‘lgan hollar mustasno;

2) o‘ziga qarshi hal qiluv qarori qabul qilingan taraf ishni ko‘rish vaqti va joyi haqida o‘z vaqtida va tegishli tarzda xabardor qilinmagan yoki boshqa sabablarga ko‘ra o‘z tushuntirishlarini sudga taqdim eta olmagan bo‘lsa;

3) O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasiga yoki qonunchiligiga muvofiq ishni ko‘rish O‘zbekiston Respublikasi sudining mutlaq vakolatiga taalluqli bo‘lsa;

4) ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan qabul qilingan, O‘zbekiston Respublikasi sudining qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori mavjud bo‘lsa;

5) ayni bir shaxslar o‘rtasidagi, ayni bir predmet to‘g‘risidagi va ayni bir asoslar bo‘yicha nizo yuzasidan chet davlat sudida ish yuritish qo‘zg‘atilgunga qadar qo‘zg‘atilgan ish O‘zbekiston Respublikasining sudida ko‘rilayotgan bo‘lsa;

6) chet davlat sudining hal qiluv qarorini majburiy ijroga qaratish muddati o‘tgan va ushbu muddat sud tomonidan tiklanmagan bo‘lsa;

7) taraf tomonidan nizo vakolatsiz chet davlat sudi tomonidan hal etilganligini tasdiqlovchi dalil taqdim qilingan bo‘lsa;

8) hal qiluv qarori chet davlatning vakolatli organi tomonidan bekor qilingan bo‘lsa;

9) hal qiluv qarori chet davlat sudlarining hal qiluv qarorlarini tan olish va ijroga qaratish bilan bog‘liq O‘zbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalarining ishtirokchisi bo‘lmagan chet davlat sudi tomonidan chiqarilgan bo‘lsa;

10) chet davlat sudi hal qiluv qarorining ijro etilishi O‘zbekiston Respublikasining suverenitetiga, xavfsizligiga zarar yetkazsa yoki qonunchiligining asosiy prinsiplariga zid bo‘lsa.

Chet davlat sudining hal qiluv qarorini tan olish va ijro etish O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida nazarda tutilgan boshqa asoslarga ko‘ra ham rad etilishi mumkin.

256-modda. Chet el arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratishni rad qilish asoslari

O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy sudi hal qiluv qarori o‘ziga qarshi qaratilgan tarafning arizasiga ko‘ra, chet el arbitrajining hal qiluv qarorini tan olishni va ijroga qaratishni rad qiladi, agar taraf:

1) arbitraj bitimining taraflari o‘zlariga nisbatan qo‘llaniladigan qonun bo‘yicha qaysidir darajada muomalaga layoqatsiz bo‘lganligini yoki arbitraj bitimini uning taraflari qaysi qonunga bo‘ysundirgan bo‘lsalar, o‘sha qonun bo‘yicha, bunday ko‘rsatma mavjud bo‘lmaganda esa — hal qiluv qarori chiqarilgan mamlakatning qonuni bo‘yicha haqiqiy emasligini;

2) hal qiluv qarori o‘ziga qarshi qaratilgan taraf arbitr tayinlanganligi to‘g‘risida yoki arbitraj muhokamasi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmaganligini yoki boshqa sabablarga ko‘ra o‘z tushuntirishlarini taqdim eta olmaganligini;

3) arbitraj bitimi yoki arbitraj haqidagi shartnoma shartida nazarda tutilmagan yoki ularning shartiga tegishli bo‘lmagan nizo bo‘yicha hal qiluv qarori chiqarilganligini yoxud arbitraj bitimi yoki arbitraj haqidagi shartnoma shartidan tashqari chiqadigan masalalar bo‘yicha qaror mavjudligini, bundan arbitraj bitimi yoki arbitraj haqidagi shartnoma sharti doirasidagi masalalar bo‘yicha qarorlar qamrab olinmagan masalalar bo‘yicha qarorlardan ajratib olinishi mumkin bo‘lgan hollar mustasno;

4) arbitraj organining tarkibi yoki arbitraj protsessi taraflarning kelishuviga muvofiq kelmaganligini yoki bunday shart bo‘lmasa, arbitraj bo‘lib o‘tgan mamlakat qonuniga mos kelmaganligini;

5) hal qiluv qarori taraflar uchun yakuniy bo‘lmaganligini yoki u qabul qilingan va qonuni qo‘llanilayotgan davlatning vakolatli organi tomonidan bekor qilinganligini yoxud ijrosi to‘xtatilganligini;

6) nizo vakolatli bo‘lmagan chet davlat arbitraji tomonidan hal etilganligini tasdiqlovchi dalillarni taqdim etsa.

Shuningdek chet el arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish quyidagi hollarda rad qilinishi mumkin, agar:

1) nizo obyekti O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi bo‘yicha arbitraj muhokamasining predmeti bo‘la olmasa;

2) ushbu hal qiluv qarorini tan olish va ijro etish O‘zbekiston Respublikasining ommaviy tartibiga zid bo‘lsa yoki unga tahdid solsa;

3) chet el arbitrajining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish muddati o‘tgan bo‘lsa.

257-modda. Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi ish bo‘yicha ajrim

Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi arizani ko‘rish natijalari bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy sudi ushbu Kodeksning 22-bobida belgilangan qoidalarga ko‘ra ajrim chiqaradi.

Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi ish bo‘yicha ajrimda:

1) chet davlat sudining yoki arbitrajining nomi va joylashgan yeri;

2) arizachi va qarzdorning nomlari (familiyasi, ismi, otasining ismi);

3) arizachi tan olish va ijroga qaratishni iltimos qilayotgan chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarori to‘g‘risidagi ma’lumotlar;

4) chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish yoxud uni tan olishni va ijroga qaratishni rad qilish to‘g‘risida ko‘rsatma bo‘lishi kerak.

Chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi ish bo‘yicha ajrim ustidan ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda hamda muddatlarda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

258-modda. Chet davlat sudlarining va arbitrajlarining hal qiluv qarorlarini ijroga qaratish

Chet davlat sudining va arbitrajining hal qiluv qarorini ijroga qaratish chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risida ajrim chiqargan sud tomonidan beriladigan ijro varaqasi asosida O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

259-modda. Apellyatsiya shikoyati berish (protest keltirish) huquqi

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar, shuningdek ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari to‘g‘risida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslar birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirmagan hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya shikoyati berishga haqlidir.

Prokuror, yuqori turuvchi prokuror faqat prokuror ishtirokida ko‘rilgan ish bo‘yicha yoki qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ish bo‘yicha, shuningdek ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan shaxslarning murojaati mavjud bo‘lgan taqdirda birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirmagan hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya protesti keltirishga haqli.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha vakil birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirmagan hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya shikoyati berishga haqli, bundan tadbirkorlik subyektlari o‘rtasida yuzaga keladigan iqtisodiy nizolar, shuningdek tadbirkorlik faoliyati bilan bog‘liq bo‘lmagan nizolar mustasno.

Sudning hal qiluv qarori ustidan to‘liq yoki qisman shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

260-modda. Apellyatsiya shikoyatlarini (protestlarini) ko‘radigan sudlar

Apellyatsiya shikoyatlari (protestlari):

tegishli tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlarining, Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudining, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining hal qiluv qarorlari ustidan berilganda — Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudining, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati tomonidan;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining hal qiluv qarorlari ustidan berilganda — O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati tomonidan ko‘riladi.

261-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) berish tartibi

Apellyatsiya shikoyati (protesti) apellyatsiya instansiyasi sudi nomiga yo‘llanadi, biroq hal qiluv qarorini qabul qilgan sudga beriladi.

Hal qiluv qarorini qabul qilgan sud shikoyat (protest) kelib tushgan kundan e’tiboran besh kunlik muddatda uni apellyatsiya instansiyasi sudiga ish bilan birga yuborishi shart.

262-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati

Agar qonunchilikda boshqacha muddat belgilanmagan bo‘lsa, apellyatsiya shikoyati (protesti) birinchi instansiya sudi tomonidan shikoyat qilinayotgan (protest keltirilayotgan) hal qiluv qarori qabul qilingan kundan e’tiboran bir oy ichida berilishi mumkin.

Sudning soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilgan, shuningdek huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash, o‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarori qabul qilinganidan keyin o‘n kun ichida berilishi mumkin.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) berishning o‘tkazib yuborilgan muddati, shikoyat (protest) bergan shaxsning iltimosnomasi bo‘yicha apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan, agar iltimosnoma hal qiluv qarori qabul qilingan kundan e’tiboran ikki oydan kechiktirmasdan berilgan va apellyatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati o‘tkazib yuborilishining sabablari sud tomonidan uzrli deb topilgan bo‘lsa, tiklanishi mumkin.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) berishning o‘tkazib yuborilgan muddatini tiklash haqida apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi ajrimda ko‘rsatiladi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) berish muddatini tiklashni rad etish haqida apellyatsiya shikoyatini (protestini) qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrimda ko‘rsatiladi.

Ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari to‘g‘risida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslar, shuningdek sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmagan ishda ishtirok etuvchi shaxslar uchun ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan apellyatsiya shikoyatini berish muddati ularga hal qiluv qarori qabul qilinganligi ma’lum bo‘lgan kundan e’tiboran hisoblanadi.

263-modda. Apellyatsiya shikoyatining (protestining) mazmuni

Apellyatsiya shikoyatida (protestida) quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) apellyatsiya shikoyati (protesti) yo‘llanayotgan sudning nomi;

2) shikoyat (protest) berayotgan shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);

3) ustidan shikoyat (protest) berilayotgan hal qiluv qarorini qabul qilgan iqtisodiy sudning nomi, ishning raqami va hal qiluv qarori qabul qilingan sana, nizoning predmeti;

4) shikoyat (protest) berayotgan shaxsning talablari hamda shikoyat (protest) berayotgan shaxs ish holatlari va dalillarga, qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga havola qilgan holda hal qiluv qarorini noto‘g‘ri deb hisoblash uchun keltirgan asoslar;

5) shikoyatga (protestga) ilova qilinayotgan hujjatlar ro‘yxati.

Apellyatsiya shikoyatida shikoyat berayotgan shaxsning yoki uning vakilining telefonlari, fakslari raqamlari, elektron manzili ko‘rsatilishi mumkin.

264-modda. Apellyatsiya shikoyatining (protestining) ko‘chirma nusxasini yuborish

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) berayotgan shaxs ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga apellyatsiya shikoyatining (protestining) ko‘chirma nusxasini va unga ilova qilingan, bu shaxslarda mavjud bo‘lmagan hujjatlarni yuborishi yoki tilxat bilan shaxsan topshirishi kerak.

265-modda. Apellyatsiya shikoyatiga (protestiga) ilova qilinadigan hujjatlar

Apellyatsiya shikoyatiga quyidagilar ilova qilinadi:

1) davlat boji va pochta xarajatlari to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar;

2) ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga apellyatsiya shikoyati va unga ilova qilingan, ularda mavjud bo‘lmagan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari yuborilganligini yoki topshirilganligini tasdiqlovchi hujjat;

3) apellyatsiya shikoyati vakil tomonidan imzolangan taqdirda, uning imzolashga doir vakolatini tasdiqlovchi hujjat.

Apellyatsiya protestiga ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga apellyatsiya protestining va unga ilova qilingan, ushbu shaxslarda mavjud bo‘lmagan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari yuborilganligini yoki topshirilganligini tasdiqlovchi hujjat, prokuror ishtirokisiz ko‘rilgan ish bo‘yicha ushbu Kodeks 259-moddasining birinchi qismida ko‘rsatilgan shaxslar murojaatlarining ko‘chirma nusxasi ilova qilinadi, bundan qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ishlar mustasno.

Da’vo arizasini qaytarish yoki da’vo arizasini qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim ustidan berilgan apellyatsiya shikoyatiga (protestiga) qaytarilgan da’vo arizasi va sudga taqdim etishda unga ilova qilingan hujjatlar ham ilova qilinishi kerak.

266-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi masalani hal etish tartibi va muddati

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish to‘g‘risidagi masala shikoyat (protest) ish bilan birga sudga kelib tushgan kunidan e’tiboran besh kundan kechiktirmay sudya tomonidan yakka tartibda hal qilinadi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish to‘g‘risida ajrim chiqariladi, uning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga u chiqarilgan kunning ertasidan kechiktirmay, ushbu Kodeksning 197-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

267-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish

Ushbu Kodeksda belgilangan shakl va mazmun talablariga rioya qilingan holda berilgan apellyatsiya shikoyati (protesti) apellyatsiya instansiyasi sudining ish yurituviga qabul qilinadi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi ajrimda apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rish bo‘yicha sud majlisini o‘tkazish vaqti va joyi ko‘rsatiladi.

268-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish

Sudya apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni quyidagi hollarda rad etadi, agar:

1) apellyatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega bo‘lmagan shaxs tomonidan berilgan bo‘lsa;

2) apellyatsiya shikoyati (protesti) qonunga muvofiq apellyatsiya tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin bo‘lmagan sud hujjati ustidan berilgan bo‘lsa;

3) apellyatsiya shikoyati (protesti) apellyatsiya tartibida ko‘rilgan sud hujjati ustidan berilgan bo‘lsa;

4) apellyatsiya shikoyatini (protestini) berishning o‘tkazib yuborilgan muddatining tiklanishi rad etilgan bo‘lsa;

5) apellyatsiya shikoyatidan (protestidan) uni bergan shaxs voz kechganligi (uni chaqirib olganligi) sababli apellyatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritishni tugatish to‘g‘risida ajrim mavjud bo‘lsa.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrimda apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish asoslari ko‘rsatiladi, apellyatsiya shikoyatini berishda to‘langan davlat bojini qaytarish to‘g‘risidagi masala hal etiladi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrimning ko‘chirma nusxasi shikoyat (protest) va ilova qilingan hujjatlar bilan birga shikoyatni (protestni) bergan shaxsga ushbu Kodeksning 197-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim ustidan taftish shikoyati (protesti) berilishi mumkin.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim bekor qilingan taqdirda, apellyatsiya shikoyati (protesti) sudga dastlab murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

269-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish

Apellyatsiya shikoyati (protesti) sudya tomonidan quyidagi hollarda qaytariladi, agar:

1) apellyatsiya shikoyati (protesti) imzolanmagan bo‘lsa yoxud uni imzolash huquqiga ega bo‘lmagan shaxs yoinki mansab mavqeyi yoki familiyasi va ismi, otasining ismi ko‘rsatilmagan shaxs tomonidan imzolangan bo‘lsa;

1¹) apellyatsiya shikoyatining (protestining) shakli va mazmuni ushbu Kodeksning 263-moddasida belgilangan talablarga muvofiq bo‘lmasa yoki apellyatsiya shikoyatiga ushbu Kodeks 265-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlar yoxud prokuror ishtirokisiz ko‘rilgan ish bo‘yicha keltirilgan protestga tarafning murojaati ko‘chirma nusxasi ilova qilinmagan bo‘lsa, bundan qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ishlar mustasno;

2) apellyatsiya shikoyatiga (protestiga) uning ko‘chirma nusxalari ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuborilganligiga doir dalillar ilova qilinmagan bo‘lsa;

3) davlat boji va pochta xarajatlari belgilangan tartibda hamda miqdorda to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar apellyatsiya shikoyatiga ilova qilinmagan bo‘lsa, qonunda davlat bojini to‘lash muddatini kechiktirish, bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati nazarda tutilgan hollarda esa, bu haqda iltimosnoma mavjud bo‘lmasa yoxud iltimosnoma rad etilgan bo‘lsa;

4) apellyatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarorini qabul qilgan iqtisodiy sudni chetlab o‘tgan holda yuborilgan bo‘lsa;

5) apellyatsiya shikoyati (protesti) belgilangan muddat o‘tganidan keyin berilgan bo‘lsa va o‘tkazib yuborilgan muddatni tiklash to‘g‘risida iltimosnoma mavjud bo‘lmasa;

6) apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risida ajrim chiqarilguniga qadar shikoyatni (protestni) bergan shaxsdan uni qaytarib olish (chaqirib olish) to‘g‘risida ariza tushgan bo‘lsa.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish to‘g‘risidagi ajrimda apellyatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish asoslari ko‘rsatiladi, apellyatsiya shikoyatini berishda to‘langan davlat bojini qaytarish to‘g‘risidagi masala hal etiladi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish to‘g‘risidagi ajrimning ko‘chirma nusxasi shikoyatni (protestni) bergan shaxsga shikoyat (protest) va ilova qilingan hujjatlar bilan birga ushbu Kodeksning 197-moddasida belgilangan tartibda yuboriladi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish to‘g‘risidagi ajrim ustidan taftish shikoyati (protesti) berilishi mumkin.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish to‘g‘risidagi sud ajrimi bekor qilingan taqdirda, apellyatsiya shikoyati (protesti) dastlab sudga murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan holatlar bartaraf etilgach, shikoyat (protest) bergan shaxs apellyatsiya shikoyati (protesti) bilan sudga umumiy tartibda yangidan murojaat qilishga haqli.

270-modda. Apellyatsiya shikoyati (protesti) yuzasidan yozma fikr bildirish

Ishda ishtirok etuvchi shaxs apellyatsiya shikoyatining (protestining) ko‘chirma nusxasini olganidan keyin uning yuzasidan yozma fikrini hamda ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga yozma fikrining ko‘chirma nusxalari yuborilganligini tasdiqlovchi dalillarni apellyatsiya shikoyati (protesti) ko‘rib chiqiladigan kunga qadar yetib borishini ta’minlaydigan muddatda, apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran yigirma kundan kechiktirmay sudga yuborishga haqli.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) yuzasidan yozma fikr ishda ishtirok etuvchi shaxs yoki uning vakili tomonidan imzolanadi. Vakil tomonidan imzolangan yozma fikrga uning ishni yuritishga bo‘lgan vakolatini tasdiqlovchi ishonchnoma ilova qilinadi.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) yuzasidan yozma fikrga avval taqdim etilmagan hujjatlar ilova qilinishi mumkin. Bu holda yozma fikrga ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga ularda mavjud bo‘lmagan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari yuborilganligini tasdiqlovchi dalillar ilova qilinadi.

271-modda. Apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan hal qiluv qarorining ijrosini to‘xtatib turish

Apellyatsiya shikoyati (protesti) uni berish muddati o‘tkazib yuborilgan holda berilganda va ushbu muddatni tiklash to‘g‘risidagi iltimosnoma qanoatlantirilganda, apellyatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudi tomonidan qabul qilingan hal qiluv qarorining ijrosini ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasiga ko‘ra to‘xtatib turishga haqli.

Hal qiluv qarorining ijrosini to‘xtatib turish yoki uning ijrosini to‘xtatib turishni rad etish haqida apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi ajrimda ko‘rsatiladi.

Hal qiluv qarorining ijrosi apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha sud hujjati qabul qilingunga qadar bo‘lgan muddatga to‘xtatib turiladi.

272-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rmasdan qoldirish

Agar apellyatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilinganidan so‘ng uning imzolanmaganligi yoki uni imzolash huquqiga ega bo‘lmagan yoxud mansab mavqeyi yoki familiyasi va ismi, otasining ismi ko‘rsatilmagan shaxs tomonidan imzolanganligi aniqlansa, apellyatsiya instansiyasi sudi apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rmasdan qoldiradi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rmasdan qoldirish to‘g‘risida sud tomonidan ajrim chiqarilib, uning ko‘chirma nusxalari ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ushbu Kodeksning 197-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rmasdan qoldirish to‘g‘risidagi ajrim ustidan taftish tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rmasdan qoldirish uchun asos bo‘lgan holatlar bartaraf etilganidan keyin shikoyat (protest) ushbu Kodeksda belgilangan tartibda sudga yangidan berilishi mumkin.

273-modda. Apellyatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritishni tugatish

Apellyatsiya instansiyasi sudi apellyatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritishni quyidagi hollarda tugatadi, agar:

1) apellyatsiya shikoyati (protesti) ushbu Kodeksga muvofiq apellyatsiya tartibida shikoyat qilinmaydigan ajrim ustidan berilgan va u apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan xatoga yo‘l qo‘yilib, ish yuritishga qabul qilingan bo‘lsa;

2) apellyatsiya shikoyati (protesti) apellyatsiya tartibida ko‘rilgan sud hujjati ustidan berilgan va u apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan xatoga yo‘l qo‘yilib, ish yuritishga qabul qilingan bo‘lsa;

3) apellyatsiya shikoyati sud hujjati ustidan shikoyat qilish huquqiga ega bo‘lmagan shaxs tomonidan berilgan bo‘lsa;

4) apellyatsiya shikoyati ish yuritishga qabul qilinganidan so‘ng shikoyat bergan shaxs tomonidan shikoyatdan voz kechish to‘g‘risida ariza kelib tushgan bo‘lsa;

5) apellyatsiya protesti ish yuritishga qabul qilinganidan so‘ng protest keltirgan prokuror yoki yuqori turuvchi prokuror tomonidan protestni chaqirib olish to‘g‘risida ariza kelib tushgan bo‘lsa;

6) apellyatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar ishda taraf bo‘lgan yuridik shaxs tugatilgan bo‘lsa;

7) apellyatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar ishda taraf bo‘lgan fuqaro vafot etsa, nizoli huquqiy munosabat esa huquqiy vorislikka yo‘l qo‘ymasa.

Agar apellyatsiya shikoyatida (protestida) shikoyat qilinayotgan (protest keltirilayotgan) hal qiluv qarorini qabul qilgan birinchi instansiya sudida ko‘rib chiqish predmeti bo‘lmagan yangi talablar bildirilgan bo‘lsa, apellyatsiya instansiyasi sudi apellyatsiya shikoyatining (protestining) bu talablarga taalluqli qismi bo‘yicha ish yuritishni tugatadi.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritishni tugatish to‘g‘risida sud ajrim chiqaradi, uning ko‘chirma nusxalari ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ushbu Kodeksning 197-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritishni tugatish to‘g‘risidagi ajrim ustidan taftish tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritish tugatilgan taqdirda ayni bir shaxsning ayni shu asoslar bo‘yicha apellyatsiya shikoyati (protesti) bilan sudga takroran murojaat qilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

274-modda. Apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan ishni ko‘rish tartibi

Apellyatsiya instansiyasi sudi ishni sud majlisida ushbu bobda belgilangan xususiyatlarni hisobga olgan holda birinchi instansiya sudida ko‘rish qoidalari bo‘yicha ko‘radi.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha birinchi sud majlisi apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran yigirma kundan kechiktirmay o‘tkazilishi kerak.

Apellyatsiya instansiyasi sudida: ishlarni birlashtirish to‘g‘risidagi; da’voning predmetini yoki asosini, da’vo talablarining miqdorini o‘zgartirish haqidagi; qarshi da’vo taqdim etish; ishda ishtirok etish uchun uchinchi shaxslarni jalb etish to‘g‘risidagi qoidalar, shuningdek ushbu Kodeksda faqat birinchi instansiya sudida ishni ko‘rish uchun belgilangan boshqa qoidalar qo‘llanilmaydi, bundan ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari bo‘yicha ko‘rish holati mustasno.

Apellyatsiya instansiyasi sudining sud majlisiga sud muhokamasini o‘tkazish vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilingan apellyatsiya shikoyatini (protestini) bergan shaxsning va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning kelmaganligi ishni ularning ishtirokisiz ko‘rishga to‘sqinlik qilmaydi.

Apellyatsiya instansiyasi sudida ishni ko‘rish raislik qiluvchining yoki sudyalardan birining ma’ruzasi bilan boshlanadi.

Ma’ruzachi ishning holatlarini, birinchi instansiya sudi hal qiluv qarorining mazmunini, apellyatsiya shikoyati (protesti) vajlarini va uning yuzasidan berilgan yozma fikrni bayon qiladi.

Sud ma’ruzadan keyin sud majlisiga kelgan ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlarini eshitadi, ular apellyatsiya shikoyatida (protestida) ko‘rsatilmagan vajlarni keltirishga va qo‘shimcha materiallar taqdim etishga ham haqli.

Dastlab apellyatsiya shikoyati bergan shaxs yoki uning vakili yoxud, agar ish protest bo‘yicha ko‘rilayotgan bo‘lsa, prokuror so‘zga chiqadi. Hal qiluv qarori ustidan har ikkala taraf tomonidan shikoyat berilgan bo‘lsa, birinchi bo‘lib da’vogar so‘zga chiqadi.

Ushbu Kodeksning 50-moddasida nazarda tutilgan tartibda ishda ishtirok etuvchi davlat organlari va boshqa shaxslar, agar ular sudning qarori ustidan shikoyat bermagan bo‘lsa, taraflar va uchinchi shaxslardan keyin so‘zga chiqadi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari eshitilganidan so‘ng apellyatsiya instansiyasi sudi qaror qabul qilish uchun maslahatxonaga kiradi.

Sud muhokamasi tugaganidan keyin qabul qilingan qarorning xulosa qismi e’lon qilinadi va u ishga qo‘shib qo‘yiladi.

Qaror besh kun ichida to‘liq hajmda tuziladi va imzolanadi.

Raislik qiluvchi qarorning xulosa qismi e’lon qilinganidan keyin ishda ishtirok etuvchi shaxslarga qarorning to‘liq hajmda tuzilishi va ularga yuborilishi muddatini, shuningdek qaror ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) tartibini tushuntiradi.

275-modda. Apellyatsiya shikoyatidan voz kechish. Apellyatsiya protestini chaqirib olish

Apellyatsiya shikoyati bergan shaxs ishni ko‘rish yakuni bo‘yicha sud hujjati chiqarilguniga qadar undan voz kechishga haqli.

Apellyatsiya protesti keltirgan prokuror yoki yuqori turuvchi prokuror ishni ko‘rish yakuni bo‘yicha sud hujjati chiqarilguniga qadar protestni chaqirib olishga haqli.

276-modda. Apellyatsiya instansiyasi sudida ishni ko‘rish chegaralari

Sud ishni apellyatsiya instansiyasida ko‘rish chog‘ida birinchi instansiya sudi hal qiluv qarorining qonuniyligini va asosliligini tekshiradi. Sud yangi dalillarni tekshirishi va yangi faktlarni aniqlashi mumkin.

Apellyatsiya instansiyasining sudi birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini to‘liq hajmda tekshirishi shart.

Birinchi instansiya sudida ko‘rib chiqish predmeti bo‘lmagan yangi talablar apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan qabul qilinmaydi va ko‘rilmaydi.

277-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rish muddati

Apellyatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori ustidan berilgan apellyatsiya shikoyatini (protestini) apellyatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilingan kundan e’tiboran bir oydan ortiq bo‘lmagan muddatda ko‘rib chiqadi.

Sudning soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilgan, shuningdek huquqiy ta’sir chorasini qo‘llash, o‘zboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida bo‘lgan yer uchastkasini qaytarish, o‘zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash to‘g‘risidagi ish bo‘yicha hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti) sudga kelib tushgan kundan e’tiboran o‘n besh kun ichida ko‘rib chiqiladi.

Alohida hollarda apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rib chiqish muddati ishni ko‘rayotgan sudlov hay’ati tomonidan ko‘pi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin.

278-modda. Apellyatsiya instansiyasi sudining vakolatlari

Apellyatsiya instansiyasi sudi apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rish natijalari bo‘yicha:

1) hal qiluv qarorini o‘zgarishsiz qoldirishga;

2) hal qiluv qarorini to‘liq yoki qisman bekor qilishga va yangi qaror qabul qilishga;

3) hal qiluv qarorini o‘zgartirishga;

4) hal qiluv qarorini to‘liq yoki qisman bekor qilishga va ish yuritishni tugatishga yoxud da’voni to‘liq yoki qisman ko‘rmasdan qoldirishga;

6) ushbu Kodeks 279-moddasi beshinchi qismining 7-bandida nazarda tutilgan asos mavjud bo‘lgan taqdirda, hal qiluv qarorini bekor qilishga va ish materiallarini sudga taalluqliligiga ko‘ra boshqa sudga yuborishga haqli.

Ushbu Kodeks 279-moddasi beshinchi qismining 2, 3 va 6-bandlarida nazarda tutilgan asoslar aniqlanganda apellyatsiya instansiyasi sudi ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari bo‘yicha ko‘radi. Ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari bo‘yicha ko‘rishga o‘tish haqida ajrim chiqarilib, unda bajarilishi lozim bo‘lgan harakatlar ko‘rsatiladi.

Sud xarajatlarini taqsimlash to‘g‘risidagi masala hal qilinmaganligi yoki noto‘g‘ri hal qilinganligi sudning hal qiluv qarorini bekor qilish yoki o‘zgartirish uchun asos bo‘lmaydi. Bunday holda qarorning xulosa qismida sud xarajatlari ushbu Kodeksning 118-moddasida nazarda tutilgan tartibda taqsimlanishi ko‘rsatiladi.

279-modda. Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini o‘zgartirish yoki bekor qilish asoslari

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini o‘zgartirish yoki bekor qilish uchun quyidagilar asos bo‘ladi:

1) ish uchun ahamiyatli holatlarning to‘liq aniqlanmaganligi;

2) sud aniqlangan deb hisoblagan, ish uchun ahamiyatli bo‘lgan holatlarning isbotlanmaganligi;

3) hal qiluv qarorida bayon qilingan xulosalarning ish holatlariga muvofiq emasligi;

4) moddiy va (yoki) protsessual huquq normalarining buzilganligi yoxud noto‘g‘ri qo‘llanilganligi.

Moddiy huquq normalarining buzilishi yoki noto‘g‘ri qo‘llanilishi quyidagilardan iborat:

1) qo‘llanilishi lozim bo‘lgan qonunchilik hujjatining qo‘llanilmaganligi;

2) qo‘llanilishi mumkin bo‘lmagan qonunchilik hujjatining qo‘llanilganligi;

3) qonunchilik hujjatining noto‘g‘ri talqin qilinganligi.

Protsessual huquq normalarining buzilganligi yoki noto‘g‘ri qo‘llanilganligi, agar bu noto‘g‘ri hal qiluv qarori qabul qilinishiga olib kelgan bo‘lsa yoki olib kelishi mumkin bo‘lsa, birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini o‘zgartirish yoxud bekor qilish uchun asos bo‘ladi.

Sudning hal qiluv qarori quyidagi hollarda bekor qilinishi mumkin, agar:

1) sud ishi yuritilayotgan til to‘g‘risidagi qoida ishni ko‘rish chog‘ida buzilgan bo‘lsa;

2) sud majlisining bayonnomasi imzolanmagan yoki ushbu Kodeks 202-moddasining ikkinchi qismida ko‘rsatilganidan boshqa shaxslar tomonidan imzolangan yoxud, agar sud majlisining audio- yoki videoyozuvi amalga oshirilgan bo‘lsa, audio- va videoyozuvning elektron yoki boshqa manbalari sud majlisi bayonnomasiga qo‘shib qo‘yilmagan bo‘lsa;

3) sudyalar maslahatining sir saqlanishi to‘g‘risidagi qoida buzilgan bo‘lsa.

Protsessual huquq normalarining buzilganligi yoki noto‘g‘ri qo‘llanilganligi munosabati bilan birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini har qanday holda bekor qilish uchun quyidagilar asos bo‘ladi:

1) sud tomonidan ishning qonunga xilof tarkibda ko‘rilganligi;

2) ishning ishda ishtirok etuvchi, sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmagan biror-bir shaxs yo‘qligida ko‘rilganligi;

3) ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslarning huquq va majburiyatlari to‘g‘risida sud tomonidan hal qiluv qarori qabul qilinganligi;

4) hal qiluv qarorining sudya tomonidan imzolanmaganligi yoxud hal qiluv qarorida ko‘rsatilganidan boshqa sudya tomonidan imzolanganligi;

5) ishda sud majlisi bayonnomasining mavjud emasligi;

6) bildirilgan talab bo‘yicha sud tomonidan hal qiluv qarori qabul qilinmaganligi;

7) ishning sudga taalluqlilik qoidalari buzilgan holda ko‘rilganligi.

Apellyatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini, agar taraflar o‘rtasida kelishuv bitimi tuzilgan va u apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan tasdiqlangan bo‘lsa, bekor qiladi.

280-modda. Apellyatsiya instansiyasi sudining qarori

Apellyatsiya instansiyasi sudi apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rish natijalari bo‘yicha qaror qabul qiladi, qaror ishni ko‘rgan sudyalar tomonidan imzolanadi.

Apellyatsiya instansiyasi sudining qarorida quyidagilar ko‘rsatiladi:

1) apellyatsiya instansiyasi sudining nomi, qarorni qabul qilgan sud tarkibi, sud majlisi kotibi;

2) ishning raqami, qaror qabul qilingan sana va joy;

3) apellyatsiya shikoyatini (protestini) bergan shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), uning protsessual holati;

4) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning, shuningdek ular vakillarining va sud protsessi boshqa ishtirokchilarining nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);

5) nizo predmeti;

6) birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori qabul qilingan sana, uni qabul qilgan sudyaning familiyasi, ism-sharifining bosh harflari;

7) ish bo‘yicha qabul qilingan hal qiluv qarori mazmunining qisqacha bayoni;

8) apellyatsiya shikoyatida (protestida) keltirilgan hal qiluv qarorining qonuniyligini va asosliligini tekshirish to‘g‘risida talab bildirilishiga doir asoslar;

9) apellyatsiya shikoyati (protesti) yuzasidan yozma fikrda bayon qilingan vajlar;

10) ishda ishtirok etuvchi va sud majlisida hozir bo‘lgan shaxslarning tushuntirishlari;

11) apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan aniqlangan ish holatlari; sudning ushbu holatlar to‘g‘risidagi xulosalari uchun asos bo‘lgan dalillar; sud qarorni qabul qilishda amal qilgan qonunlar hamda boshqa normativ-huquqiy hujjatlar; sudning u yoki bu dalillarni rad etishiga va ishda ishtirok etuvchi shaxslar havola qilgan qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarni qo‘llamaganligiga doir sabablar;

12) agar birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori to‘liq yoki qisman o‘zgartirilgan bo‘lsa, apellyatsiya instansiyasi sudi uning xulosalariga qo‘shilmaganligining sabablari;

14) apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rish natijalari to‘g‘risidagi xulosalar.

Apellyatsiya instansiyasi sudining qarorida ishda ishtirok etuvchi shaxslar o‘rtasida sud xarajatlarining taqsimlanishi ko‘rsatiladi.

Apellyatsiya instansiyasi sudi qarorining ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga u qabul qilingan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay ushbu Kodeksning 188-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

Apellyatsiya instansiyasi sudining qarori qabul qilingan kundan e’tiboran qonuniy kuchga kiradi.

281-modda. Birinchi instansiya sudining qarori, ajrimi ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti)

Birinchi instansiya sudining ajrimlari ustidan ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Birinchi instansiya sudining qarori, ajrimi ustidan ushbu Kodeksda belgilangan qoidalar bo‘yicha berilgan apellyatsiya shikoyati (protesti) ushbu bobda sudning hal qiluv qarori ustidan berilgan apellyatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rish uchun nazarda tutilgan tartibda apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan ko‘riladi.

Apellyatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudining qarori, ajrimi ustidan berilgan shikoyatni (protestni) ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha quyidagilarga haqli:

1) qarorni, ajrimni o‘zgarishsiz qoldirishga;

2) qarorni, ajrimni o‘zgartirishga yoxud bekor qilishga;

3) da’vo arizasini qabul qilishni rad etish, da’vo arizasini qaytarish, da’vo arizasini ko‘rmasdan qoldirish, ish yuritishni tugatish, ish yuritishni to‘xtatib turish to‘g‘risidagi ajrimni bekor qilishga va da’vo arizasini, ishni birinchi instansiya sudida ko‘rib chiqish uchun yuborishga;

4) ajrimni bekor qilishga va da’vo arizasini (arizani), ish materiallarini ko‘rib chiqish uchun sudga taalluqliligiga ko‘ra boshqa sudga yuborishga.

282-modda. Kassatsiya shikoyati berish (protesti keltirish) huquqi

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar, shuningdek ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari to‘g‘risida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslar birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirgan, apellyatsiya tartibida ko‘rilmagan hal qiluv qarori ustidan kassatsiya shikoyati berishga haqli.

Prokuror, yuqori turuvchi prokuror birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirgan, apellyatsiya tartibida ko‘rilmagan hal qiluv qarori ustidan, agar ish bo‘yicha prokuror ishtirok etgan bo‘lsa yoki qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ish bo‘yicha, shuningdek ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan shaxslarning murojaati mavjud bo‘lgan taqdirda, kassatsiya protesti keltirishga haqli.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha vakil birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirgan, apellyatsiya tartibida ko‘rilmagan hal qiluv qarori ustidan kassatsiya shikoyati berishga haqlidir, bundan tadbirkorlik subyektlari o‘rtasida yuzaga keladigan iqtisodiy nizolar, shuningdek tadbirkorlik faoliyati bilan bog‘liq bo‘lmagan nizolar mustasno.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori ustidan to‘liq yoki qisman kassatsiya tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

283-modda. Kassatsiya shikoyatlarini (protestlarini) ko‘radigan sudlar

Kassatsiya shikoyatlari (protestlari):

tegishli tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlarining, Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudining, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining hal qiluv qarorlari ustidan berilganda — Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati tomonidan;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining hal qiluv qarorlari ustidan berilganda — O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati tomonidan ko‘riladi.

284-modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) berish tartibi

Kassatsiya shikoyati (protesti) kassatsiya instansiyasi sudining nomiga yo‘llanadi, biroq hal qiluv qarorini qabul qilgan sudga beriladi.

Hal qiluv qarorini qabul qilgan sud kassatsiya shikoyati (protesti) kelib tushgan kundan e’tiboran besh kunlik muddatda uni kassatsiya instansiyasi sudiga ish bilan birga yuborishi shart.

285-modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati

Kassatsiya shikoyati (protesti) birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan kundan e’tiboran olti oy ichida berilishi mumkin.

Kassatsiya shikoyati (protesti) berishning o‘tkazib yuborilgan muddati shikoyat (protest) bergan shaxsning iltimosnomasi bo‘yicha kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan, agar iltimosnoma kassatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati o‘tgan kundan e’tiboran uch oy ichida berilgan va kassatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati o‘tkazib yuborilishining sabablari sud tomonidan uzrli deb topilgan bo‘lsa, tiklanishi mumkin.

Kassatsiya shikoyati (protesti) berishning o‘tkazib yuborilgan muddatini tiklash haqida kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi ajrimda ko‘rsatiladi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) berish muddatini tiklashni rad etish haqida kassatsiya shikoyatini (protestini) qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrimda ko‘rsatiladi.

286-modda. Kassatsiya shikoyatining (protestining) mazmuni

Kassatsiya shikoyatida (protestida) quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) kassatsiya shikoyati (protesti) yo‘llanayotgan sudning nomi;

2) shikoyat (protest) berayotgan shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);

3) ustidan shikoyat (protest) berilayotgan hal qiluv qarorini qabul qilgan sudning nomi;

4) ishning raqami, hal qiluv qarori qabul qilingan sana, nizo predmeti;

5) shikoyat (protest) berayotgan shaxsning talablari va shaxs qonunlarga yoki boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga, ish holatlariga hamda dalillarga havola qilingan holda sud hujjatini noto‘g‘ri deb hisoblash uchun keltirgan asoslar;

6) shikoyatga (protestga) ilova qilinayotgan hujjatlar ro‘yxati.

Kassatsiya shikoyatida uni berayotgan shaxsning yoki uning vakilining telefonlari, fakslari raqamlari, elektron manzili ko‘rsatilishi mumkin.

287-modda. Kassatsiya shikoyatining (protestining) ko‘chirma nusxasini yuborish

Kassatsiya shikoyatini (protestini) berayotgan shaxs ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga kassatsiya shikoyatining (protestining) va unga ilova qilingan, bu shaxslarda mavjud bo‘lmagan hujjatlarning ko‘chirma nusxasini yuborishi yoki tilxat olib shaxsan topshirishi kerak.

288-modda. Kassatsiya shikoyatiga (protestiga) ilova qilinadigan hujjatlar

Kassatsiya shikoyatiga quyidagilar ilova qilinadi:

1) davlat boji va pochta xarajatlari to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar;

2) ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga kassatsiya shikoyatining va unga ilova qilingan, ushbu shaxslarda mavjud bo‘lmagan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari yuborilganligini yoki topshirilganligini tasdiqlovchi hujjat;

3) kassatsiya shikoyati vakil tomonidan imzolangan taqdirda, uning imzolash vakolatini tasdiqlovchi hujjat.

Kassatsiya protestiga ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga kassatsiya protesti va unga ilova qilingan, ushbu shaxslarda mavjud bo‘lmagan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari yuborilganligini yoki topshirilganligini tasdiqlovchi hujjat, prokuror ishtirokisiz ko‘rilgan ish bo‘yicha ushbu Kodeks 282-moddasining birinchi qismida ko‘rsatilgan shaxslar murojaatlarining ko‘chirma nusxalari ilova qilinadi, bundan qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ishlar mustasno.

Da’vo arizasini qaytarish haqidagi, da’vo arizasini qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim ustidan berilgan kassatsiya shikoyatiga (protestiga) qaytarilgan, qabul qilish rad etilgan da’vo arizasi va uni sudga taqdim etishda unga ilova qilingan hujjatlar ham ilova qilinishi kerak.

288¹-modda. Ishni talab qilib olish

O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning o‘rinbosarlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyat, Toshkent shahar prokurorlari va ularning o‘rinbosarlari, tuman (shahar) prokurorlari va ularga tenglashtirilgan prokurorlar ushbu Kodeks 282-moddasining birinchi qismida ko‘rsatilgan shaxslarning murojaati mavjud bo‘lgan taqdirda yoki prokuror ishtirokida ko‘rilgan ishlar bo‘yicha yoxud qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ishlar bo‘yicha kassatsiya protesti kiritish to‘g‘risidagi masalani hal etish uchun tegishli iqtisodiy suddan ishni talab qilib olishga haqli.

289-modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi masalani hal etish tartibi va muddati

Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish to‘g‘risidagi masala sudya tomonidan yakka tartibda shikoyat (protest) sudga kelib tushgan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay hal qilinadi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish to‘g‘risida ajrim chiqariladi, uning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga u chiqarilgan kunning ertasidan kechiktirmay, ushbu Kodeksning 197-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

290-modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish

Ushbu Kodeksda belgilangan shakl va mazmun talablariga rioya qilingan holda berilgan kassatsiya shikoyati (protesti) kassatsiya instansiyasi sudining ish yurituviga qabul qilinadi.

Kassatsiya shikoyatini (protestni) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi ajrimda quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) ajrim chiqarilgan sana va joy;

2) ajrim chiqargan sudyaning familiyasi, ism-sharifining bosh harflari;

3) shikoyatni (protestni) bergan shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);

4) ustidan shikoyat qilinayotgan (protest keltirilayotgan) sud hujjatlari;

5) sud majlisini o‘tkazish vaqti va joyi.

291-modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish

Sudya kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni quyidagi hollarda rad etadi, agar:

1) kassatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega bo‘lmagan shaxs tomonidan berilgan bo‘lsa;

2) kassatsiya shikoyati (protesti) qonuniy kuchga kirmagan yoki qonunga muvofiq kassatsiya tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin bo‘lmagan sud hujjati ustidan berilgan bo‘lsa;

3) kassatsiya shikoyati (protesti) kassatsiya tartibida ko‘rilgan sud hujjati ustidan berilgan bo‘lsa;

4) kassatsiya shikoyatini (protestini) berishning o‘tkazib yuborilgan muddatini tiklash rad etilgan bo‘lsa;

5) kassatsiya shikoyatidan (protestidan) uni bergan shaxs voz kechganligi (uni chaqirib olganligi) sababli kassatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritishni tugatish haqidagi ajrim mavjud bo‘lsa.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrimda kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish asoslari ko‘rsatiladi, kassatsiya shikoyatini berishda to‘langan davlat bojini qaytarish haqidagi masala hal etiladi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim ustidan taftish shikoyati (protesti) berilishi mumkin.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim bekor qilingan taqdirda, kassatsiya shikoyati (protesti) sudga dastlab murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

292-modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish

Kassatsiya shikoyati (protesti) sudya tomonidan quyidagi hollarda qaytariladi, agar:

1) kassatsiya shikoyati (protesti) imzolanmagan bo‘lsa yoxud uni imzolash huquqiga ega bo‘lmagan shaxs tomonidan yoki mansab mavqeyi yoki familiyasi, ismi va otasining ismi ko‘rsatilmagan shaxs tomonidan imzolangan bo‘lsa;

2) kassatsiya shikoyatining (protestining) shakliga va mazmuniga nisbatan ushbu Kodeksning 286-moddasida belgilangan talablarga rioya etilmagan yoki kassatsiya shikoyatiga (protestiga) ushbu Kodeks 288-moddasining uchinchi qismida ko‘rsatilgan hujjatlar yoxud prokuror ishtirokisiz ko‘rilgan ish bo‘yicha protestga ushbu Kodeks 282-moddasining birinchi qismida ko‘rsatilgan shaxslar murojaatining ko‘chirma nusxasi ilova qilinmagan bo‘lsa, bundan qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ishlar mustasno;

3) kassatsiya shikoyatiga (protestiga) uning ko‘chirma nusxalari ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuborilganligiga doir dalillar ilova qilinmagan bo‘lsa;

4) davlat boji va pochta xarajatlari belgilangan tartibda va miqdorda to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar kassatsiya shikoyatiga ilova qilinmagan bo‘lsa, qonunda davlat bojini to‘lash muddatini kechiktirish, bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati nazarda tutilgan hollarda esa, bu haqda iltimosnoma mavjud bo‘lmasa yoxud iltimosnoma rad etilgan bo‘lsa;

5) kassatsiya shikoyati (protesti) belgilangan muddat o‘tganidan keyin berilgan bo‘lsa va o‘tkazib yuborilgan muddatni tiklash to‘g‘risida iltimosnoma mavjud bo‘lmasa;

6) kassatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilinganligi to‘g‘risida sud ajrimi chiqarilguniga qadar shikoyatni (protestni) bergan shaxsdan uni qaytarib olish (chaqirib olish) to‘g‘risida ariza tushgan bo‘lsa;

7) kassatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarorini qabul qilgan sudni chetlab o‘tgan holda yuborilgan bo‘lsa.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish to‘g‘risidagi ajrimda kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish asoslari ko‘rsatiladi, kassatsiya shikoyatini berishda to‘langan davlat bojini qaytarish to‘g‘risidagi masala hal etiladi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish to‘g‘risidagi ajrim ustidan taftish shikoyati (protesti) berilishi mumkin.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish to‘g‘risidagi ajrimning ko‘chirma nusxasi shikoyatni (protestni) bergan shaxsga shikoyat (protest) va unga ilova qilingan hujjatlar bilan birga yuboriladi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish to‘g‘risidagi ajrim bekor qilingan taqdirda, kassatsiya shikoyati (protesti) dastlab sudga murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan holatlar bartaraf etilgach, shikoyatni (protestni) bergan shaxs kassatsiya shikoyati (protesti) bilan sudga umumiy tartibda yangidan murojaat qilishga haqli.

293-modda. Kassatsiya shikoyati (protesti) yuzasidan yozma fikr bildirish

Ishda ishtirok etuvchi shaxs kassatsiya shikoyatining (protestining) ko‘chirma nusxasini olganidan keyin uning yuzasidan yozma fikrini hamda ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga ushbu yozma fikrning ko‘chirma nusxalari yuborilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni kassatsiya shikoyati (protesti) ko‘rib chiqiladigan kunga qadar yetib borishini ta’minlaydigan muddatda, kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran yigirma kundan kechiktirmay sudga yuborishga haqli.

Kassatsiya shikoyati (protesti) yuzasidan yozma fikr ishda ishtirok etuvchi shaxs yoki uning vakili tomonidan imzolanadi. Vakil tomonidan imzolangan yozma fikrga uning ishni yuritishga vakolati borligini tasdiqlovchi ishonchnoma ilova qilinadi.

294-modda. Sud hujjatlari ijrosini to‘xtatib turish

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasiga ko‘ra, kassatsiya instansiyasi sudi (sudya) birinchi instansiya sudida qabul qilingan hal qiluv qarorining ijrosini kassatsiya instansiyasida ish yuritish tamomlanguniga qadar to‘xtatib turadi.

Sud hujjati ijrosini to‘xtatib turish haqida kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi ajrimda ko‘rsatiladi.

295-modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rmasdan qoldirish

Agar kassatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilinganidan so‘ng uning imzolanmaganligi yoxud uni imzolash huquqiga ega bo‘lmagan yoki mansab mavqeyi yoki familiyasi, ismi, otasining ismi ko‘rsatilmagan shaxs tomonidan imzolanganligi aniqlansa, kassatsiya instansiyasi sudi kassatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rmasdan qoldiradi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rmasdan qoldirish to‘g‘risida sud ajrim chiqaradi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rmasdan qoldirish to‘g‘risidagi sud ajrimi ustidan taftish shikoyati (protesti) berilishi mumkin.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rmasdan qoldirish uchun asos bo‘lgan holatlar bartaraf etilganidan keyin shikoyat (protest) ushbu Kodeksda belgilangan tartibda sudga yangidan berilishi mumkin.

296-modda. Kassatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritishni tugatish

Kassatsiya instansiyasi sudi kassatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritishni quyidagi hollarda tugatadi, agar:

1) kassatsiya shikoyati (protesti) ushbu Kodeksga muvofiq kassatsiya tartibida shikoyat qilinmaydigan (protest keltirilmaydigan) sud hujjati ustidan berilgan va u kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan xatoga yo‘l qo‘yilib, ish yuritishga qabul qilingan bo‘lsa;

2) kassatsiya shikoyati (protesti) kassatsiya tartibida ko‘rilgan sud hujjati ustidan berilgan va u kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan xatoga yo‘l qo‘yilib, ish yuritishga qabul qilingan bo‘lsa;

3) kassatsiya shikoyati (protesti) sud hujjati ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega bo‘lmagan shaxs tomonidan berilgan bo‘lsa;

4) kassatsiya shikoyati ish yuritishga qabul qilinganidan keyin shikoyat bergan shaxs tomonidan shikoyatdan voz kechish to‘g‘risida ariza kelib tushgan bo‘lsa;

5) kassatsiya protesti ish yuritishga qabul qilinganidan keyin protest keltirgan prokuror yoki yuqori turuvchi prokuror tomonidan protestni chaqirib olish to‘g‘risida ariza kelib tushgan bo‘lsa;

6) kassatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar ishda taraf bo‘lgan yuridik shaxs tugatilgan bo‘lsa;

7) kassatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar ishda taraf bo‘lgan fuqaro vafot etsa, nizoli huquqiy munosabat esa huquqiy vorislikka yo‘l qo‘ymasa.

Agar kassatsiya shikoyatida (protestida) shikoyat qilinayotgan (protest keltirilayotgan) hal qiluv qarorini qabul qilgan birinchi instansiya sudi tomonidan ko‘rib chiqish predmeti bo‘lmagan yangi talablar bildirilgan bo‘lsa, kassatsiya instansiyasi sudi kassatsiya shikoyatining (protestining) bu talablarga taalluqli qismi bo‘yicha ish yuritishni tugatadi.

Kassatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritishni tugatish to‘g‘risida ajrim chiqariladi, uning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ushbu Kodeksning 197-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

Kassatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritishni tugatish to‘g‘risidagi ajrim ustidan taftish shikoyati (protesti) berilishi mumkin.

Kassatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritish tugatilgan taqdirda, ayni bir shaxsning ayni shu asoslar bo‘yicha kassatsiya shikoyati (protesti) bilan sudga takroran murojaat qilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

297-modda. Kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan ishni ko‘rish tartibi

Kassatsiya instansiyasi sudi ishni sud majlisida ushbu bobda belgilangan xususiyatlarni hisobga olgan holda, ishni birinchi instansiya sudida ko‘rish qoidalari bo‘yicha ko‘radi.

Kassatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha birinchi sud majlisi kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran yigirma kundan kechiktirmay o‘tkazilishi kerak.

Kassatsiya instansiyasi sudida: ishlarni bitta ish yuritishga birlashtirish to‘g‘risidagi; da’voning predmetini yoki asosini, da’vo talablarining miqdorini o‘zgartirish haqidagi; qarshi da’vo taqdim etish to‘g‘risidagi; ishda ishtirok etishga uchinchi shaxslarni jalb qilish haqidagi qoidalar, shuningdek ushbu Kodeksda faqat birinchi instansiya sudida ishni ko‘rish uchun belgilangan boshqa qoidalar qo‘llanilmaydi, bundan ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari bo‘yicha ko‘rish holati mustasno.

Kassatsiya instansiyasi sudining sud majlisiga sud muhokamasini o‘tkazish vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilingan, kassatsiya shikoyatini (protestini) bergan shaxsning va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning kelmaganligi ishni ularning ishtirokisiz ko‘rishga to‘sqinlik qilmaydi.

Kassatsiya instansiyasi sudida ishni ko‘rish raislik qiluvchining yoki sudyalardan birining ma’ruzasi bilan boshlanadi.

Ma’ruzachi ishning holatlarini, birinchi instansiya sudi hal qiluv qarorining, apellyatsiya instansiyasi sudi qarorining mazmunini, kassatsiya shikoyati (protesti) vajlarini va unga doir kelib tushgan yozma fikrni bayon qiladi. Shundan so‘ng sud sud majlisida hozir bo‘lgan ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlarini eshitadi, ular kassatsiya shikoyatida (protestida) ko‘rsatilmagan vajlarni keltirishga va qo‘shimcha dalillar taqdim etishga ham haqli.

Dastlab kassatsiya shikoyati bergan shaxs yoki uning vakili yoxud, agar ish protest bo‘yicha ko‘rilayotgan bo‘lsa, prokuror so‘zga chiqadi. Hal qiluv qarori ustidan har ikkala taraf tomonidan shikoyat berilgan bo‘lsa, birinchi bo‘lib da’vogar so‘zga chiqadi.

Ushbu Kodeksning 50-moddasida nazarda tutilgan tartibda ishda ishtirok etuvchi davlat organlari va boshqa shaxslar, agar ular hal qiluv qarori ustidan shikoyat bermagan bo‘lsa, taraflar va uchinchi shaxslardan keyin so‘zga chiqadi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari eshitilganidan so‘ng kassatsiya instansiyasi sudi qaror qabul qilish uchun maslahatxonaga kiradi.

Sud muhokamasi tugaganidan keyin qabul qilingan qarorning xulosa qismi e’lon qilinadi va u ishga qo‘shib qo‘yiladi.

Qaror besh kun ichida to‘liq hajmda tuziladi va imzolanadi.

Raislik qiluvchi qarorning xulosa qismi e’lon qilinganidan keyin ishda ishtirok etuvchi shaxslarga qarorning to‘liq hajmda tuzilishi va ularga yuborilishi muddatini, shuningdek qaror ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) tartibini tushuntiradi.

298-modda. Kassatsiya shikoyatidan voz kechish. Kassatsiya protestini chaqirib olish

Kassatsiya shikoyati bergan shaxs ishni ko‘rish yakuni bo‘yicha sud hujjati chiqarilguniga qadar undan voz kechishga haqli.

Kassatsiya protesti keltirgan prokuror yoki yuqori turuvchi prokuror ishni ko‘rish yakuni bo‘yicha sud hujjati chiqarilguniga qadar protestni chaqirib olishga haqli.

Kassatsiya shikoyatidan voz kechilganligi, kassatsiya protesti chaqirib olinganligi sababli ish yuritishning tugatilishi, agar sud hujjati ustidan boshqa shaxslar tomonidan shikoyat qilingan bo‘lsa, boshqa kassatsiya shikoyatlarini ko‘rib chiqish uchun to‘sqinlik qilmaydi.

299-modda. Kassatsiya instansiyasi sudida ishni ko‘rish chegaralari

Sud ishni kassatsiya tartibida ko‘rish chog‘ida birinchi instansiya sudi hal qiluv qarorining qonuniyligi va asosliligini tekshiradi. Sud yangi dalillarni tekshirishi va yangi faktlarni aniqlashi mumkin.

Kassatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini to‘liq hajmda tekshirishi shart.

Birinchi instansiya sudida ko‘rib chiqish predmeti bo‘lmagan yangi talablar kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan qabul qilinmaydi va ko‘rilmaydi.

300-modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rish muddati

Kassatsiya shikoyati (protesti) u ish yuritishga qabul qilingan kundan e’tiboran bir oydan ortiq bo‘lmagan muddatda ko‘rib chiqiladi.

Alohida hollarda kassatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rib chiqish muddati ishni ko‘rayotgan sudlov hay’ati tomonidan ko‘pi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin.

301-modda. Kassatsiya instansiyasi sudining vakolatlari

Kassatsiya instansiyasi sudi kassatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rish natijalari bo‘yicha:

1) hal qiluv qarorini o‘zgarishsiz qoldirishga;

2) hal qiluv qarorini to‘liq yoki qisman bekor qilishga va yangi qaror qabul qilishga;

3) hal qiluv qarorini o‘zgartirishga;

4) hal qiluv qarorini to‘liq yoki qisman bekor qilishga va ish yuritishni tugatishga yoxud da’voni to‘liq yoki qisman ko‘rmasdan qoldirishga;

5) ushbu Kodeks 302-moddasi beshinchi qismining 7-bandida nazarda tutilgan asos mavjud bo‘lgan taqdirda, hal qiluv qarorini, qarorni bekor qilishga va ish materiallarini sudga taalluqliligiga ko‘ra boshqa sudga yuborishga haqli.

Ushbu Kodeks 302-moddasi beshinchi qismining 2, 3 va 6-bandlarida nazarda tutilgan asoslar aniqlanganda, kassatsiya instansiyasi sudi ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari bo‘yicha ko‘radi. Ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari bo‘yicha ko‘rishga o‘tish haqida ajrim chiqarilib, unda bajarilishi lozim bo‘lgan harakatlar ko‘rsatiladi.

Sud xarajatlarini taqsimlash to‘g‘risidagi masala hal qilinmaganligi yoki noto‘g‘ri hal qilinganligi sudning hal qiluv qarorini bekor qilish yoki o‘zgartirish uchun asos bo‘lmaydi. Bunday holda qarorning xulosa qismida sud xarajatlari ushbu Kodeksning 118-moddasida nazarda tutilgan tartibda taqsimlanishi ko‘rsatiladi.

302-modda. Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini o‘zgartirish yoki bekor qilish asoslari

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini o‘zgartirish yoki bekor qilish uchun quyidagilar asos bo‘ladi:

1) ish uchun ahamiyatli holatlarning to‘liq aniqlanmaganligi;

2) sud aniqlangan deb hisoblagan, ish uchun ahamiyatli bo‘lgan holatlarning isbotlanmaganligi;

3) hal qiluv qarorida bayon qilingan xulosalarning ish holatlariga muvofiq emasligi;

4) moddiy va (yoki) protsessual huquq normalarining buzilganligi yoxud noto‘g‘ri qo‘llanilganligi.

Moddiy huquq normalarining buzilishi yoki noto‘g‘ri qo‘llanilishi quyidagilardan iborat:

1) qo‘llanilishi lozim bo‘lgan qonunchilik hujjatining qo‘llanilmaganligi;

2) qo‘llanilishi mumkin bo‘lmagan qonunchilik hujjatining qo‘llanilganligi;

3) qonunchilik hujjatining noto‘g‘ri talqin qilinganligi.

Protsessual huquq normalarining buzilganligi yoki noto‘g‘ri qo‘llanilganligi, agar bu noto‘g‘ri hal qiluv qarori qabul qilinishiga olib kelgan bo‘lsa yoki olib kelishi mumkin bo‘lsa, birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini o‘zgartirish yoxud bekor qilish uchun asos bo‘ladi.

Sudning hal qiluv qarori quyidagi hollarda bekor qilinishi mumkin, agar:

1) sud ishi yuritilayotgan til to‘g‘risidagi qoida ishni ko‘rish chog‘ida buzilgan bo‘lsa;

2) sud majlisining bayonnomasi imzolanmagan yoki ushbu Kodeks 202-moddasining ikkinchi qismida ko‘rsatilganidan boshqa shaxslar tomonidan imzolangan bo‘lsa yoxud, agar sud majlisining audio- yoki videoyozuvi amalga oshirilgan bo‘lsa, audio- va videoyozuvning elektron yoki boshqa manbalari sud majlisi bayonnomasiga qo‘shib qo‘yilmagan bo‘lsa;

3) sudyalar maslahatining sir saqlanishi to‘g‘risidagi qoida buzilgan bo‘lsa.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini har qanday holda bekor qilish uchun quyidagilar asos bo‘ladi:

1) sud tomonidan ishning qonunga xilof tarkibda ko‘rilganligi;

2) ish sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmagan biror-bir ishda ishtirok etuvchi shaxs yo‘qligida ko‘rilganligi;

3) ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslarning huquq va majburiyatlari to‘g‘risida sud tomonidan hal qiluv qarori qabul qilinganligi;

4) hal qiluv qarorining sudya tomonidan imzolanmaganligi yoxud hal qiluv qarorida ko‘rsatilganidan boshqa sudyalar tomonidan imzolanganligi;

5) ishda sud majlisi bayonnomasining mavjud emasligi;

6) bildirilgan talab bo‘yicha sud hal qiluv qarori qabul qilmaganligi;

7) ishning sudga taalluqlilik qoidalari buzilgan holda ko‘rilganligi.

Kassatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini, agar taraflar o‘rtasida kelishuv bitimi tuzilgan va u kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan tasdiqlangan bo‘lsa, bekor qiladi.

303-modda. Kassatsiya instansiyasi sudining qarori

Kassatsiya instansiyasi sudi kassatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rish natijalari bo‘yicha qaror qabul qiladi, qaror ishni ko‘rgan sudyalar tomonidan imzolanadi.

Kassatsiya instansiyasi sudining qarorida quyidagilar ko‘rsatiladi:

1) kassatsiya instansiyasi sudining nomi, qarorni qabul qilgan sud tarkibi, sud majlisining kotibi;

2) ishning raqami, qaror qabul qilingan sana va joy;

3) kassatsiya shikoyatini (protestini) bergan shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), uning protsessual holati;

4) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning, shuningdek ular vakillarining va sud protsessi boshqa ishtirokchilarining nomlari (familiyasi, ismi, otasining ismi);

5) nizo predmeti;

6) hal qiluv qarori qabul qilingan sana, uni qabul qilgan sudyalarning familiyasi, ism-sharifining bosh harflari;

7) ish bo‘yicha qabul qilingan hal qiluv qarori mazmunining qisqacha bayoni;

8) kassatsiya shikoyatida (protestida) keltirilgan hal qiluv qarorining qonuniyligini va asoslantirilganligini tekshirish to‘g‘risida talab bildirilishiga doir asoslar;

9) kassatsiya shikoyati (protesti) yuzasidan yozma fikrda bayon qilingan vajlar;

10) ishda ishtirok etuvchi va sud majlisida hozir bo‘lgan shaxslarning tushuntirishlari;

11) kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan aniqlangan ish holatlari; sudning ushbu holatlar to‘g‘risidagi xulosalari uchun asos bo‘lgan dalillar; sud qaror qabul qilishda amal qilingan qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar; sudning u yoki bu dalillarni rad etishiga hamda ishda ishtirok etuvchi shaxslar havola qilgan qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarni qo‘llamaganligiga doir sabablar;

12) agar birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori to‘liq yoki qisman bekor qilingan bo‘lsa, uning xulosalariga kassatsiya instansiyasi sudi qo‘shilmaganligining sabablari;

13) kassatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rish natijalari to‘g‘risidagi xulosalar.

Kassatsiya instansiyasi sudining qarorida ishda ishtirok etuvchi shaxslar o‘rtasida sud xarajatlarining taqsimlanishi ko‘rsatiladi.

Kassatsiya instansiyasi sudi qarorining ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga u qabul qilingan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay, ushbu Kodeksning 188-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

Kassatsiya instansiyasi sudining qarori qabul qilingan kundan e’tiboran qonuniy kuchga kiradi.

305-modda. Birinchi instansiya sudining ajrimi, qarori ustidan berilgan kassatsiya shikoyati (protesti)

Sudning ajrimi ustidan ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda kassatsiya tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Birinchi instansiya sudining ajrimi, qarori ustidan ushbu Kodeksda belgilangan qoidalar bo‘yicha berilgan kassatsiya shikoyati (protesti) ushbu bobda sudning hal qiluv qarorlari ustidan berilgan kassatsiya shikoyatlarini (protestlarini) ko‘rish uchun nazarda tutilgan tartibda kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan ko‘riladi.

Kassatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudining ajrimi, qarori ustidan berilgan shikoyatni (protestni) ko‘rish natijalari bo‘yicha quyidagilarga haqli:

1) birinchi instansiya sudining ajrimini, qarorini o‘zgarishsiz, kassatsiya shikoyatini (protestini) esa qanoatlantirmasdan qoldirishga;

2) birinchi instansiya sudining ajrimini, qarorini o‘zgartirishga yoki bekor qilishga;

3) da’vo arizasini qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi, da’vo arizasini qaytarish, da’vo arizasini ko‘rmasdan qoldirish, ish yuritishni tugatish, ish yuritishni to‘xtatib turish haqidagi ajrimni bekor qilishga va da’vo arizasini, ishni ko‘rish uchun birinchi instansiya sudiga yuborishga;

4) birinchi instansiya sudining ajrimini bekor qilishga va da’vo arizasini (arizani), ish materiallarini ko‘rib chiqish uchun sudga taalluqliligiga ko‘ra boshqa sudga yuborishga.

306-modda. Kassatsiya instansiyasi sudining ajrimi ustidan shikoyat qilish (protest keltirish)

Kassatsiya instansiyasi sudining kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish, kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish, kassatsiya shikoyatini (protestini) ko‘rmasdan qoldirish, kassatsiya shikoyati (protesti) bo‘yicha ish yuritishni tugatish to‘g‘risidagi ajrimi ustidan, shuningdek kassatsiya instansiyasi sudining ushbu Kodeksda ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) nazarda tutilgan boshqa ajrimlari ustidan taftish tartibida shikoyat (protest) berilishi mumkin.

307-modda. Taftish tartibida shikoyat qilish (protest keltirish) huquqi

Apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida ko‘rilgan ishlar bo‘yicha tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlarining qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori, ajrimi, qarori, shuningdek apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudining qarori ustidan Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudiga, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga quyidagi shaxslar tomonidan taftish tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin:

ishda ishtirok etuvchi shaxslar, shuningdek ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari to‘g‘risida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslar;

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha vakil, bundan tadbirkorlik subyektlari o‘rtasida yuzaga keladigan iqtisodiy nizolar, shuningdek tadbirkorlik faoliyati bilan bog‘liq bo‘lmagan nizolar mustasno;

O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning o‘rinbosarlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar prokurorlari va ularning o‘rinbosarlari prokuror ishtirokida ko‘rilgan ish bo‘yicha yoki qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ish bo‘yicha, shuningdek boshqa ishlar bo‘yicha ushbu moddaning ikkinchi xatboshisida ko‘rsatilgan shaxslarning murojaati mavjud bo‘lgan taqdirda.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari tomonidan taftish tartibida ko‘rilgan ishlar bo‘yicha sud hujjatlari, ushbu sudlarning taftish instansiyasining sud hujjatlari va ushbu sudlar tomonidan birinchi instansiya bo‘yicha qabul qilingan, apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida ko‘rilgan sud hujjatlari, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi tomonidan birinchi instansiya bo‘yicha qabul qilingan, apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida ko‘rilgan sud hujjatlari ustidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga quyidagi shaxslar tomonidan taftish tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin:

ushbu modda birinchi qismining ikkinchi va uchinchi xatboshilarida ko‘rsatilgan shaxslar;

O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning o‘rinbosarlari prokuror ishtirokida ko‘rilgan ish bo‘yicha yoki qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ish bo‘yicha, shuningdek boshqa ishlar bo‘yicha ushbu modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisida ko‘rsatilgan shaxslarning murojaati mavjud bo‘lgan taqdirda.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati tomonidan taftish tartibida ko‘rilgan ishlar bo‘yicha sud hujjatlari, shuningdek taftish tartibida qabul qilingan sud hujjatlari ustidan quyidagi shaxslar O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Rayosatiga taftish tartibida protest keltirishi mumkin:

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi — ushbu modda birinchi qismining ikkinchi va uchinchi xatboshilarida ko‘rsatilgan shaxslarning murojaatiga asosan;

O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori — prokurorning ishtirokida ko‘rilgan ish bo‘yicha yoki qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ish bo‘yicha, shuningdek boshqa ishlar bo‘yicha ushbu modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisida ko‘rsatilgan shaxslarning murojaati mavjud bo‘lgan taqdirda.

308-modda. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ko‘radigan sudlar

Taftish tartibidagi shikoyat (protest):

ushbu Kodeks 307-moddasining birinchi qismida ko‘rsatilgan sud hujjatlari ustidan berilganda — Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati tomonidan;

ushbu Kodeks 307-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan sud hujjatlari ustidan berilganda — O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati tomonidan ko‘riladi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atida taftish tartibida ko‘rilgan ishlar bo‘yicha sud hujjatlari, shuningdek taftish tartibida qabul qilingan sud hujjatlari ustidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi, O‘zbekiston Respublikasining Bosh prokurori tomonidan protest keltirilganda — O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosati tomonidan ko‘riladi.

309-modda. Taftish tartibida shikoyat (protest) berish tartibi

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) ishni taftish tartibida ko‘radigan Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari nomiga yo‘llanadi, biroq hal qiluv qarorini qabul qilgan sudga beriladi.

Hal qiluv qarorini qabul qilgan sud taftish tartibidagi shikoyat (protest) kelib tushgan kundan e’tiboran besh kunlik muddatda uni ishni taftish tartibida ko‘radigan Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudiga, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga ish bilan birga yuborishi shart.

Ushbu Kodeks 307-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlarida ko‘rsatilgan sud hujjatlari ustidan taftish tartibidagi shikoyat (protest) bevosita O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudiga beriladi.

310-modda. Taftish tartibida shikoyat (protest) berish muddati

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori, ajrimi, qarori qonuniy kuchga kirgan kundan e’tiboran bir yil ichida beriladi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudiga, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga taftish tartibidagi shikoyat (protest) berish muddati kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan qaror qabul qilinguniga qadar o‘tgan bo‘lsa, taftish tartibdagi shikoyat (protest) kassatsiya instansiyasi sudi qaror qabul qilgan kundan e’tiboran uch oy ichida berilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga taftish tartibida shikoyat (protest) berish muddati Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari tomonidan ishni taftish tartibida ko‘rish natijalari bo‘yicha qaror qabul qilinguniga qadar o‘tgan bo‘lsa, taftish tartibidagi shikoyat (protest) ushbu sudlar tomonidan ishni ko‘rish natijalari bo‘yicha qaror qabul qilingan kundan e’tiboran uch oy ichida berilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatiga O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi raisining, Bosh prokurorining protesti ushbu Kodeks 307-moddasi birinchi qismining ikkinchi va uchinchi xatboshilarida ko‘rsatilgan shaxslarning murojaati kelib tushgan kundan e’tiboran uch oy ichida, lekin O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati tomonidan ishni taftish tartibida ko‘rish natijalari bo‘yicha qaror qabul qilingan kundan e’tiboran olti oydan ortiq bo‘lmagan muddatda kiritilishi mumkin.

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) berishning o‘tkazib yuborilgan muddati taftish tartibida shikoyat (protest) bergan shaxsning iltimosnomasi bo‘yicha sud tomonidan, agar iltimosnoma shikoyatni (protestni) berish muddati o‘tgan kundan e’tiboran uch oydan kechiktirmay berilgan va taftish tartibida shikoyatni (protestni) berish muddati o‘tkazib yuborilishining sabablari sud tomonidan uzrli deb topilgan bo‘lsa, tiklanishi mumkin.

Ushbu moddaning beshinchi qismida ko‘rsatilgan muddat o‘tgandan keyin berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) ko‘rib chiqilmaydi.

311-modda. Taftish tartibidagi shikoyatning (protestning) mazmuni

Taftish tartibidagi shikoyatda (protestda) quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) shikoyat (protest) yo‘llanayotgan sudning nomi;

2) shikoyat (protest) berayotgan shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), uning ishdagi protsessual holati;

3) ustidan shikoyat (protest) berilayotgan hal qiluv qarorini, qarorni qabul qilgan sudning nomi;

4) ishning raqami, hal qiluv qarori qabul qilingan sana va nizo predmeti;

5) shikoyat (protest) berayotgan shaxsning talablari va shaxs qonunlarga yoki boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga, ish holatlariga hamda dalillarga havola qilingan holda sud hujjatini noto‘g‘ri deb hisoblash uchun keltirgan asoslar;

6) shikoyatga (protestga) ilova qilinayotgan hujjatlar ro‘yxati.

Taftish tartibidagi shikoyatda (protestda) uni berayotgan shaxsning yoki uning vakilining telefonlari, fakslari raqamlari, elektron manzili ko‘rsatilishi mumkin.

Ishda ishtirok etmagan shaxsning taftish tartibidagi shikoyatida qonuniy kuchga kirgan sud hujjati bilan mazkur shaxsning qanday huquqlari, erkinliklari yoki qonuniy manfaatlari buzilganligi ko‘rsatilishi kerak.

Taftish tartibidagi shikoyat shikoyatni berayotgan shaxs yoki uning vakili tomonidan imzolanishi kerak. Protest protestni keltirgan mansabdor shaxs tomonidan imzolangan bo‘lishi kerak.

312-modda. Taftish tartibidagi shikoyatning (protestning) ko‘chirma nusxasini yuborish

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) berayotgan shaxs ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga taftish tartibidagi shikoyatning (protestning) va unga ilova qilingan, bu shaxslarda mavjud bo‘lmagan hujjatlarning ko‘chirma nusxasini yuborishi yoki tilxat olib shaxsan topshirishi kerak.

313-modda. Taftish tartibidagi shikoyatga (protestga) ilova qilinadigan hujjatlar

Taftish tartibidagi shikoyatga quyidagilar ilova qilinadi:

1) davlat boji va pochta xarajatlari to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar;

2) ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga taftish tartibidagi shikoyatning va unga ilova qilingan, ushbu shaxslarda mavjud bo‘lmagan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari yuborilganligini yoki topshirilganligini tasdiqlovchi hujjat;

3) taftish tartibidagi shikoyat vakil tomonidan imzolangan taqdirda, uning imzolashga bo‘lgan vakolatini tasdiqlovchi hujjat.

Taftish tartibidagi protestga ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga protest va unga ilova qilingan, ushbu shaxslarda mavjud bo‘lmagan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari yuborilganligini yoki topshirilganligini tasdiqlovchi hujjat, prokuror ishtirokisiz ko‘rilgan ish bo‘yicha ishda ishtirok etuvchi shaxslar, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari to‘g‘risida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslarning murojaati ko‘chirma nusxalari ilova qilinadi, bundan qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ishlar mustasno.

Apellyatsiya yoki kassatsiya shikoyatini (protestini) qabul qilishni rad etish yoxud apellyatsiya yoki kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish to‘g‘risidagi ajrim ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyatga (protestga) qabul qilinishi rad etilgan yoki qaytarilgan shikoyat (protest) va uni sudga taqdim etishda unga ilova qilingan hujjatlar ham ilova qilinishi kerak.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudining, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qabul qilishni rad etish yoki qaytarish to‘g‘risidagi ajrimi ustidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga berilgan taftish tartibidagi shikoyatga (protestga) qabul qilinishi rad etilgan yoki qaytarilgan shikoyat (protest) hamda uni sudga taqdim etishda unga ilova qilingan hujjatlar ham ilova qilinishi kerak.

314-modda. Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari tomonidan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi masalani hal etish tartibi va muddati

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish to‘g‘risidagi masala sudya tomonidan yakka tartibda shikoyat (protest) sudga kelib tushgan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay hal qilinadi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish to‘g‘risida ajrim chiqariladi, uning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga u chiqarilgan kunning ertasidan kechiktirmay, ushbu Kodeksning 197-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

315-modda. Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar, Toshkent shahar sudlari tomonidan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish

Ushbu Kodeksda belgilangan shakl va mazmun talablariga rioya qilingan holda berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) ish yuritishga qabul qilinadi va sud muhokamasida ko‘rib chiqish uchun tayinlanadi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi ajrimda quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) ajrim chiqarilgan sana va joy;

2) ajrim chiqargan sudyaning familiyasi, ismi-sharifining bosh harflari;

3) shikoyatni (protestni) bergan shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);

4) ustidan shikoyat qilinayotgan (protest keltirilayotgan) sud hujjatlari;

5) sud majlisini o‘tkazish vaqti va joyi.

316-modda. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish

Taftish instansiyasi sudining sudyasi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni quyidagi hollarda rad etadi, agar:

1) shikoyat (protest) sud hujjati ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega bo‘lmagan shaxs tomonidan berilgan bo‘lsa;

2) shikoyat (protest) qonuniy kuchga kirmagan yoki qonunga muvofiq taftish tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin bo‘lmagan sud hujjati ustidan berilgan bo‘lsa;

3) shikoyat (protest) Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudiga, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida ko‘rilmagan sud hujjati ustidan berilgan bo‘lsa;

4) shikoyat (protest) O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudida, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarida taftish tartibida ko‘rilmagan sud hujjati ustidan berilgan bo‘lsa;

5) shikoyat (protest) ishni taftish tartibida ko‘radigan sud tomonidan ilgari taftish tartibida ko‘rilgan sud hujjati ustidan berilgan bo‘lsa;

6) shikoyatni (protestni) berish muddati o‘tkazib yuborilgan va o‘tkazilgan muddatni tiklash rad etilgan bo‘lsa;

7) shikoyatdan uni bergan shaxs voz kechganligi, protestni chaqirib olganligi sababli shikoyat (protest) bo‘yicha ish yuritishni tugatish to‘g‘risidagi ajrim mavjud bo‘lsa, bundan Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudining, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining shikoyatdan voz kechilganligi, protest chaqirib olinganligi munosabati bilan taftish tartibidagi shikoyat (protest) bo‘yicha ish yuritishni tugatish to‘g‘risidagi ajrimi ustidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga taftish tartibida berilgan shikoyat (protest) mustasno.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrimda shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish asoslari ko‘rsatiladi, shuningdek shikoyatni berishda to‘langan davlat bojini qaytarish to‘g‘risidagi masala hal etiladi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim bekor qilingan taqdirda, shikoyat (protest) sudga dastlab murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

317-modda. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish

Taftish instansiyasi sudining sudyasi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) quyidagi hollarda qaytaradi, agar:

1) shikoyat (protest) imzolanmagan bo‘lsa yoxud uni imzolash huquqiga ega bo‘lmagan shaxs tomonidan yoki mansab mavqeyi yoki familiyasi, ismi-sharifining bosh harflari ko‘rsatilmagan shaxs tomonidan imzolangan bo‘lsa;

2) shikoyatning (protestning) mazmuniga nisbatan ushbu Kodeksning 11-moddasida belgilangan talablarga rioya etilmagan yoki taftish tartibidagi shikoyatga (protestga) ushbu Kodeks 313-moddasining uchinchi va to‘rtinchi qismlarida ko‘rsatilgan hujjatlar yoxud prokuror ishtirokisiz ko‘rilgan ish bo‘yicha protestga ishda ishtirok etuvchi shaxslar, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari to‘g‘risida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslar murojaatining ko‘chirma nusxasi ilova qilinmagan bo‘lsa, bundan qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ishlar mustasno;

3) shikoyatga (protestga) uning ko‘chirma nusxalari ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuborilganligini tasdiqlovchi dalillar ilova qilinmagan bo‘lsa;

4) shikoyatga davlat boji hamda pochta xarajatlari belgilangan tartibda va miqdorda to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinmagan bo‘lsa, qonunda davlat bojini to‘lash muddatini kechiktirish, bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati nazarda tutilgan hollarda esa, bu haqda iltimosnoma mavjud bo‘lmasa yoxud iltimosnoma rad etilgan bo‘lsa;

5) shikoyat (protest) belgilangan muddat o‘tganidan keyin berilgan bo‘lsa va o‘tkazib yuborilgan muddatni tiklash to‘g‘risida iltimosnoma mavjud bo‘lmasa;

6) shikoyat (protest) ish yuritishga qabul qilinganligi to‘g‘risida sud ajrimi chiqarilguniga qadar shikoyat bergan (protest keltirgan) shaxsdan uni qaytarib olish (chaqirib olish) to‘g‘risida ariza tushgan bo‘lsa;

7) shikoyat (protest) ushbu Kodeks 309-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan holda hal qiluv qarorini qabul qilgan sudni chetlab o‘tib yuborilgan bo‘lsa.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish to‘g‘risidagi ajrimda shikoyatni (protestni) qaytarish asoslari ko‘rsatiladi, shikoyatni berishda to‘langan davlat bojini qaytarish to‘g‘risidagi masala hal etiladi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish to‘g‘risidagi ajrimning ko‘chirma nusxasi shikoyatni (protestni) bergan shaxsga shikoyat (protest) va unga ilova qilingan hujjatlar bilan birga yuboriladi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish to‘g‘risidagi ajrim bekor qilingan taqdirda, taftish tartibidagi shikoyat (protest) dastlab sudga murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan holatlar bartaraf etilgach, shikoyatni (protestni) bergan shaxs taftish tartibidagi shikoyat (protest) bilan sudga umumiy tartibda yangidan murojaat qilishga haqli.

318-modda. Ishni talab qilib olish

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi va uning o‘rinbosarlari, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi taftish tartibidagi shikoyat (protest) bo‘yicha ishni tegishli suddan talab qilib olishga haqli.

O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning o‘rinbosarlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyat, Toshkent shahar prokurorlari va ularning o‘rinbosarlari o‘z vakolatlari doirasida, ushbu Kodeksning 307-moddasida ko‘rsatilgan shaxslarning murojaati mavjud bo‘lgan taqdirda yoki prokuror ishtirokida ko‘rilgan ishlar bo‘yicha yoxud qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan bo‘lib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan ko‘rilgan ishlar bo‘yicha taftish tartibida protest kiritish to‘g‘risidagi masalani hal etish uchun tegishli iqtisodiy suddan ishni talab qilib olishga haqli.

319-modda. O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi tomonidan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) o‘rganish

Ushbu Kodeksning 307 — 313-moddalarida belgilangan qoidalarga muvofiq berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasi tomonidan o‘rganiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) unga ilova qilingan materiallar bilan birga, zarur bo‘lgan hollarda esa ishni talab qilib olgan holda o‘rganadi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) o‘rganish natijalari bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi:

1) shikoyatni (protestni) ushbu Kodeksning 316-moddasida nazarda tutilgan asoslarga ko‘ra ish yuritishga qabul qilishni rad etish to‘g‘risida;

2) shikoyatni (protestni) ushbu Kodeks 317-moddasi birinchi qismining 1 — 6-bandlarida nazarda tutilgan asoslarga ko‘ra qaytarish to‘g‘risida;

3) sud hujjatlarini taftish tartibida tekshirish uchun asoslar mavjud bo‘lmasa, shikoyatni O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga ko‘rib chiqish uchun o‘tkazishni rad etish to‘g‘risida;

4) shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va uni ko‘rib chiqish uchun O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga o‘tkazish to‘g‘risida ajrim chiqaradi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qabul qilishni rad etish yoki qaytarish to‘g‘risida besh kundan kechiktirmay ajrim chiqaradi, taftish tartibidagi shikoyatni O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga ko‘rib chiqish uchun o‘tkazishni rad etish to‘g‘risida yoki taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va uni ko‘rib chiqish uchun ish bilan birga O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga o‘tkazish to‘g‘risida esa shikoyat (protest) O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudiga kelib tushgan kundan e’tiboran o‘ttiz kundan kechiktirmay ajrim chiqaradi.

Ajrimning ko‘chirma nusxasi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) bergan shaxsga va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ajrim chiqarilganidan keyingi kundan kechiktirmay, ushbu Kodeksning 197-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

320-modda. Taftish tartibidagi shikoyatni O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga ko‘rib chiqish uchun o‘tkazishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga ko‘rib chiqish uchun o‘tkazishni rad etish to‘g‘risidagi ajrimida quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) ajrim chiqarilgan sana va joy;

2) ajrim chiqargan sudyaning familiyasi va ismi-sharifining bosh harflari;

3) taftish tartibidagi shikoyatni bergan shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);

4) ustidan shikoyat qilinayotgan sud hujjatlari;

5) sud hujjatlari qabul qilingan ish mazmunining qisqacha bayoni;

6) taftish tartibidagi shikoyatni O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga ko‘rib chiqish uchun o‘tkazishni rad etish sabablari.

Taftish tartibidagi shikoyatni O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga ko‘rib chiqish uchun o‘tkazishni rad etish to‘g‘risidagi ajrim chiqarilganda shikoyat va unga ilova qilingan hujjatlar sudda qoladi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi yoki uning o‘rinbosari taftish tartibidagi shikoyatni O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga ko‘rib chiqish uchun o‘tkazishni rad etish to‘g‘risidagi sudyaning ajrimiga qo‘shilmaslikka hamda taftish tartibidagi shikoyatni bergan shaxsning arizasi asosida uni bekor qilish va ish bilan birga ko‘rib chiqish uchun O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga o‘tkazish haqida ajrim chiqarishga haqli.

Taftish tartibidagi shikoyatni O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga ko‘rib chiqish uchun o‘tkazishni rad etish to‘g‘risidagi ajrimni bekor qilish haqidagi ariza sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat qilish uchun belgilangan muddat doirasida berilishi mumkin.

Ushbu moddaning to‘rtinchi qismida belgilangan muddat o‘tganidan keyin berilgan ariza ko‘rib chiqilmaydi.

321-modda. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va uni ko‘rib chiqish uchun O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga o‘tkazish to‘g‘risidagi ajrim

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va uni ko‘rib chiqish uchun O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga o‘tkazish to‘g‘risidagi ajrimida quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

1) ajrim chiqarilgan sana va joy;

2) ajrim chiqargan sudyaning familiyasi va ismi-sharifining bosh harflari;

3) taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) bergan shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);

4) ustidan shikoyat qilinayotgan (protest keltirilayotgan) sud hujjatlari;

5) sud hujjatlari qabul qilingan ish mazmunining qisqacha bayoni;

6) taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ko‘rib chiqish uchun O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga o‘tkazish asoslarining asoslantirilgan bayoni;

7) ish O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati tomonidan ko‘rib chiqiladigan vaqt va joy.

322-modda. Taftish tartibidagi shikoyat (protest) yuzasidan yozma fikr bildirish

Ishda ishtirok etuvchi shaxs taftish tartibidagi shikoyatning (protestning) ko‘chirma nusxasini olganidan keyin uning yuzasidan yozma fikrini hamda ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga ushbu yozma fikrning ko‘chirma nusxalari yuborilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni taftish tartibidagi shikoyat (protest) ko‘rib chiqiladigan kunga qadar yetib borishini ta’minlaydigan muddatda, taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran yigirma kundan kechiktirmay sudga yuborishga haqli.

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) yuzasidan yozma fikr ishda ishtirok etuvchi shaxs yoki uning vakili tomonidan imzolanadi. Vakil tomonidan imzolangan yozma fikrga uning ishni yuritishga vakolati borligini tasdiqlovchi ishonchnoma ilova qilinadi.

323-modda. Taftish tartibidagi shikoyat (protest) bo‘yicha sud hujjatlari ijrosini to‘xtatib turish

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasiga ko‘ra, taftish instansiyasi sudi (sudyasi) sud hujjatlarining ijrosini taftish tartibida ish yuritish tamomlanguniga qadar to‘xtatib turishga haqli.

Sud hujjati ijrosini to‘xtatib turish to‘g‘risida yoki uning ijrosini to‘xtatib turishni rad etish haqida taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risidagi ajrimda ko‘rsatiladi.

324-modda. Ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilish

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) bergan shaxs, shuningdek ishda ishtirok etuvchi shaxslar ishni ko‘rish vaqti va joyi to‘g‘risida ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilinadi. Ish muhokamasining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilingan mazkur shaxslarning kelmaganligi ishni taftish tartibida ko‘rib chiqishga to‘sqinlik qilmaydi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatida ish taftish tartibida ko‘rilganda ishda ishtirok etuvchi shaxslar tushuntirishlar berish uchun chaqirtirilishi mumkin. Bu holda ularga ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida xabarnoma yuboriladi. Biroq ularning kelmaganligi ishni ko‘rib chiqishga to‘sqinlik qilmaydi.

324¹-modda. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ko‘rmasdan qoldirish

Agar taftish tartibidagi shikoyat (protest) ish yuritishga qabul qilinganidan so‘ng uning imzolanmaganligi yoxud uni imzolash huquqiga ega bo‘lmagan, yoki mansab mavqeyi yoki familiyasi va ismi-sharifining bosh harflari ko‘rsatilmagan shaxs tomonidan imzolanganligi aniqlansa, ishni taftish tartibida ko‘rayotgan sud shikoyatni (protestni) ko‘rmasdan qoldiradi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ko‘rmasdan qoldirish to‘g‘risida sud ajrim chiqaradi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ko‘rmasdan qoldirish uchun asos bo‘lgan holatlar bartaraf etilganidan keyin shikoyat (protest) ushbu Kodeksda belgilangan tartibda sudga yangidan berilishi mumkin.

324²-modda. Taftish tartibidagi shikoyat (protest) bo‘yicha ish yuritishni tugatish

Ishni taftish tartibida ko‘rayotgan sud taftish tartibidagi shikoyat (protest) bo‘yicha ish yuritishni quyidagi hollarda tugatadi, agar:

1) shikoyat (protest) sud hujjati ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega bo‘lmagan shaxs tomonidan berilgan bo‘lsa;

2) shikoyat (protest) Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudiga, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida ko‘rilmagan sud hujjati ustidan, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudida, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarida taftish tartibida ko‘rilmagan yoki ushbu Kodeksga muvofiq taftish tartibida shikoyat qilinmaydigan (protest keltirilmaydigan) sud hujjati ustidan berilgan va u xatoga yo‘l qo‘yilib, ish yuritishga qabul qilingan bo‘lsa;

3) shikoyat (protest) taftish tartibida ushbu sud tomonidan ko‘rilgan sud hujjati ustidan berilgan va u xatoga yo‘l qo‘yilib, ish yuritishga qabul qilingan bo‘lsa;

4) shikoyat ish yuritishga qabul qilinganidan keyin shikoyat bergan shaxs tomonidan shikoyatdan voz kechish to‘g‘risida ariza kelib tushgan bo‘lsa;

5) protest ish yuritishga qabul qilinganidan keyin protest keltirgan shaxs yoki yuqori turuvchi mansabdor shaxs tomonidan protestni chaqirib olish to‘g‘risida ariza kelib tushgan bo‘lsa;

6) shikoyat (protest) bo‘yicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar ishda taraf bo‘lgan yuridik shaxs tugatilgan bo‘lsa;

7) shikoyat (protest) bo‘yicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar ishda taraf bo‘lgan fuqaro vafot etsa, nizoli huquqiy munosabat esa huquqiy vorislikka yo‘l qo‘ymasa.

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) bo‘yicha ish yuritishni tugatish to‘g‘risida ajrim chiqariladi, uning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ushbu Kodeksning 197-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) bo‘yicha ish yuritish tugatilgan taqdirda, ayni bir shaxsning ayni shu asoslar bo‘yicha taftish tartibidagi shikoyat (protest) bilan sudga takroran murojaat qilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

324³-modda. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ko‘rish muddati

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar, Toshkent shahar sudlari tomonidan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran bir oydan ortiq bo‘lmagan muddatda ko‘rib chiqiladi.

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati tomonidan taftish tartibidagi shikoyat (protest) ko‘rib chiqish uchun o‘tkazilgan kundan e’tiboran bir oydan kechiktirmay ko‘rib chiqilishi kerak.

Alohida hollarda taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ko‘rib chiqish muddati ishni ko‘rayotgan sudlov hay’ati tomonidan ko‘pi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosati tomonidan taftish tartibidagi protest O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatiga kelib tushgan kundan e’tiboran ikki oydan kechiktirmay ko‘rib chiqilishi kerak.

324⁴-modda. Ishni taftish instansiyasi sudida ko‘rish tartibi

Taftish tartibida ish sud majlisida ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalarga ko‘ra, mazkur bobda belgilangan o‘ziga xos xususiyatlar inobatga olingan holda ko‘riladi.

Taftish tartibida: ishlarni bitta ish yuritishga birlashtirish to‘g‘risidagi; da’voning predmetini yoki asosini, da’vo talablarining miqdorini o‘zgartirish haqidagi; qarshi da’vo taqdim etish to‘g‘risidagi; ishda ishtirok etishga uchinchi shaxslarni jalb qilish haqidagi qoidalar qo‘llanilmaydi.

Taftish tartibida ishni ko‘rish raislik qiluvchining yoki sudyalardan birining ma’ruzasi bilan boshlanadi.

Ma’ruzachi ishning holatlarini, sud hujjatlarining mazmunini, taftish tartibidagi shikoyat (protest) vajlarini va unga doir kelib tushgan yozma fikrni bayon qiladi. Shundan so‘ng sud sud majlisida hozir bo‘lgan ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlarini eshitadi.

Dastlab taftish tartibida shikoyat bergan shaxs yoki uning vakili yoxud, agar ish prokurorning protesti bo‘yicha ko‘rilayotgan bo‘lsa, prokuror so‘zga chiqadi. Sud hujjati ustidan har ikkala taraf tomonidan shikoyat berilgan bo‘lsa, birinchi bo‘lib da’vogar so‘zga chiqadi.

Ushbu Kodeksning 50-moddasida nazarda tutilgan tartibda ishda ishtirok etuvchi davlat organlari va boshqa shaxslar, agar ular hal qiluv qarori ustidan shikoyat bermagan bo‘lsa, taraflar va uchinchi shaxslardan keyin so‘zga chiqadi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari va prokuror fikri eshitilganidan so‘ng sud qaror qabul qilish uchun maslahatxonaga kiradi.

Sud muhokamasi tugaganidan keyin qabul qilingan qarorning xulosa qismi e’lon qilinadi va u ishga qo‘shib qo‘yiladi.

Qaror besh kun ichida to‘liq hajmda tuziladi va imzolanadi.

Raislik qiluvchi qarorning xulosa qismi e’lon qilinganidan keyin ishda ishtirok etuvchi shaxslarga qarorning to‘liq hajmda tuzilishi va ularga yuborilishi muddatini tushuntiradi.

324⁵-modda. Taftish tartibidagi shikoyatdan voz kechish. Taftish tartibidagi protestni chaqirib olish

Taftish tartibida shikoyat bergan shaxs ishni ko‘rish yakuni bo‘yicha sud hujjati chiqarilguniga qadar undan voz kechishga haqli.

Protest keltirgan shaxs yoki yuqori turuvchi mansabdor shaxs ishni ko‘rish yakuni bo‘yicha sud hujjati chiqarilguniga qadar protestni chaqirib olishga haqli.

324⁶-modda. Taftish tartibida ishni ko‘rish chegaralari

Sud ishni taftish tartibida ko‘rish chog‘ida quyi instansiya sudlari tomonidan moddiy huquq normalari to‘g‘ri qo‘llanilganligini va protsessual qonun talablariga rioya etilganligini ish materiallari bo‘yicha tekshiradi.

Birinchi instansiya sudida ko‘rib chiqish predmeti bo‘lmagan yangi talablar taftish instansiyasi sudi tomonidan qabul qilinmaydi va ko‘rilmaydi.

324⁷-modda. Ishni taftish tartibida ko‘radigan sudning vakolatlari

Ishni taftish tartibida ko‘radigan sud taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ko‘rish natijalari bo‘yicha:

1) hal qiluv qarorini, qarorni o‘zgarishsiz qoldirishga;

2) hal qiluv qarorini, qarorni to‘liq yoki qisman bekor qilishga va yangi qaror qabul qilishga;

3) ushbu Kodeks 302-moddasi beshinchi qismining 3 va 6-bandlarida nazarda tutilgan asoslar mavjud bo‘lganda, qarorni bekor qilishga va ishni yangidan ko‘rish uchun sud hujjati bekor qilingan apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudiga yuborishga;

4) hal qiluv qarorini, qarorni o‘zgartirishga;

5) hal qiluv qarorini to‘liq yoki qisman bekor qilishga va ish yuritishni tugatishga yoxud da’voni to‘liq yoki qisman ko‘rmasdan qoldirishga;

6) ayrim sud hujjatlarini bekor qilishga va ish bo‘yicha ilgari qabul qilingan sud hujjatlaridan birini o‘z kuchida qoldirishga;

7) ushbu Kodeks 302-moddasi beshinchi qismining 7-bandida nazarda tutilgan asoslar mavjud bo‘lgan taqdirda, hal qiluv qarorini, qarorni bekor qilishga va ish materiallarini sudga taalluqliligiga ko‘ra boshqa sudga yuborishga haqli.

Sud xarajatlarini taqsimlash to‘g‘risidagi masala hal qilinmaganligi yoki noto‘g‘ri hal qilinganligi sudning hal qiluv qarorini bekor qilish yoki o‘zgartirish uchun asos bo‘lmaydi. Bunday holda qarorning xulosa qismida sud xarajatlari ushbu Kodeksning 118-moddasida nazarda tutilgan tartibda taqsimlanishi ko‘rsatiladi.

324⁸-modda. Sud hujjatini o‘zgartirish yoki bekor qilish asoslari

Sud hujjatining noqonuniyligi yoki asossizligi hal qiluv qarorini, qarorni yoki ajrimni o‘zgartirish yoki bekor qilish uchun asos bo‘ladi.

Sudning mazmunan to‘g‘ri bo‘lgan hal qiluv qarori, qarori yoki ajrimi faqat yuzaki asoslar bo‘yichagina bekor qilinishi mumkin emas.

324⁹-modda. Ishni taftish tartibida ko‘rgan sudning qarori

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ko‘rish natijalari bo‘yicha sud qaror qabul qiladi, qaror ishni ko‘rgan sudyalar tomonidan imzolanadi.

Ishni taftish tartibida ko‘rgan sudning qarorida quyidagilar ko‘rsatiladi:

1) qarorni qabul qilgan sudning nomi va tarkibi, sud majlisining kotibi;

2) ishning raqami, qaror qabul qilingan sana va joy;

3) shikoyatni (protestni) bergan shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), uning protsessual holati;

4) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning, shuningdek ular vakillarining va sud protsessi boshqa ishtirokchilarining nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);

5) shikoyat qilinayotgan (protest keltirilayotgan) sud hujjatlari mazmunining qisqacha bayoni;

6) shikoyatda (protestda) keltirilgan sud hujjatlarining qonuniyligini va asosliligini tekshirish to‘g‘risida talab bildirilishiga doir asoslar;

7) shikoyat (protest) yuzasidan yozma fikrda bayon qilingan vajlar;

8) ishda ishtirok etuvchi va sud majlisida hozir bo‘lgan shaxslarning tushuntirishlari;

9) sud tomonidan aniqlangan ish holatlari;

10) ishni ko‘rgan sudning o‘z xulosalariga kelishiga sabab bo‘lgan vajlar, sud amal qilgan qonunlarga va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga havola;

11) shikoyatni (protestni) ko‘rish natijalari bo‘yicha sud xulosalari;

12) agar ish yangidan ko‘rish uchun yuborilayotgan bo‘lsa, sud tomonidan bajarilishi kerak bo‘lgan harakatlar.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Rayosatining qarori O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Rayosati majlisida raislik qiluvchi tomonidan imzolanadi.

Ishni taftish tartibida ko‘rgan sudning qarori qabul qilingan kundan e’tiboran qonuniy kuchga kiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Rayosatining qarori yakuniy hisoblanadi va uning ustidan shikoyat qilinmaydi (protest keltirilmaydi).

324¹⁰-modda. Ishni taftish tartibida ko‘rgan sud ko‘rsatmalarining majburiyligi

Ishni taftish tartibida ko‘rgan sudning qarorida bayon etilgan ko‘rsatmalar mazkur ishni yangidan ko‘rayotgan sud uchun majburiydir.

Ishni taftish tartibida ko‘rayotgan sud hal qiluv qarorida, qarorda aniqlanmagan yoxud rad etilgan holatlarni aniqlashga yoki isbotlangan deb hisoblashga, u yoki bu dalilning ishonchli yoki ishonchsizligi, bir dalilning boshqalaridan ustunligi, ishni yangidan ko‘rishda qanday qaror qabul qilinishi kerakligi to‘g‘risidagi masalalarni oldindan hal etishga haqli emas.

324¹¹-modda. Sudning ajrimi, qarori ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest)

Sudning ajrimi ustidan ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda taftish tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Ushbu Kodeksning 307-moddasida nazarda tutilgan ajrim, qaror ustidan ushbu Kodeksda belgilangan qoidalar bo‘yicha berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) ushbu bobda taftish tartibidagi shikoyatlarni (protestlarni) ko‘rish uchun nazarda tutilgan tartibda taftish instansiyasi sudi tomonidan ko‘riladi.

Taftish instansiyasi sudi ajrim, qaror ustidan berilgan taftish shikoyatini (protestini) ko‘rish natijalari bo‘yicha quyidagilarga haqli:

1) ajrimni, qarorni o‘zgarishsiz qoldirishga;

2) ajrimni, qarorni to‘liq yoki qisman o‘zgartirishga yoki bekor qilishga va masalani mohiyatan hal etishga yoxud ilgari qabul qilingan sud hujjatlaridan birini o‘z kuchida qoldirishga;

3) ajrimni, qarorni bekor qilishga hamda da’vo arizasini va ishni ko‘rish uchun tegishli instansiya sudiga yuborishga;

4) birinchi instansiya sudining ajrimini, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudining qarorini bekor qilishga va da’vo arizasini (arizani), ish materiallarini ko‘rib chiqish uchun sudga taalluqliligiga ko‘ra boshqa sudga yuborishga.

324¹²-modda. Taftish instansiyasi sudining ajrimlari ustidan shikoyat qilish (protest keltirish)

Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudining, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish, qaytarish, taftish tartibidagi shikoyat (protest) bo‘yicha ish yuritishni tugatish, taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ko‘rmasdan qoldirish to‘g‘risidagi ajrimi ustidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atiga taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) berish muddati ichida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati sudyasining shikoyatni ish yuritishga qabul qilishni rad etish, taftish tartibidagi shikoyatni qaytarish to‘g‘risidagi ajrimi ustidan ushbu Kodeksda belgilangan taftish tartibidagi shikoyatni berish muddati ichida shikoyatni bergan shaxsning arizasiga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi yoki uning o‘rinbosari tomonidan bekor qilinishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati sudyasining taftish tartibidagi protestni ish yuritishga qabul qilishni rad etish, qaytarish to‘g‘risidagi ajrimi ustidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda sud hujjati ustidan taftish tartibidagi protestni berish muddati ichida O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatiga protest keltirilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atining taftish tartibidagi shikoyat (protest) bo‘yicha ish yuritishni tugatish, taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ko‘rmasdan qoldirish to‘g‘risidagi ajrimi, shuningdek ushbu Kodeksda ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) nazarda tutilgan boshqa ajrimlari ustidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat (protest) berish muddati ichida O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi, Bosh prokurori tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatiga protest keltirilishi mumkin.

325-modda. Sudning qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish huquqi

Sud o‘zi qabul qilgan hamda qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini ushbu bobda nazarda tutilgan asoslarga ko‘ra va tartibda yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rishi mumkin.

326-modda. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘radigan sudlar

Birinchi instansiya sudi tomonidan qabul qilingan, qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori, ajrim yangi ochilgan holatlar bo‘yicha shu hal qiluv qarorini, ajrimni qabul qilgan sud tomonidan qayta ko‘riladi.

Yangi ochilgan holatlar bo‘yicha apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudining qaysi qarorlari va ajrimlari bilan sud hujjati o‘zgartirilgan yoki yangi sud hujjati qabul qilingan bo‘lsa, o‘sha qarorlar va ajrimlarni qayta ko‘rish sud hujjatini o‘zgartirgan yoxud yangi sud hujjati qabul qilgan instansiya tomonidan amalga oshiriladi.

327-modda. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish asoslari

Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish uchun asoslar quyidagilardan iborat:

1) sud hujjati qabul qilingan paytda mavjud bo‘lgan, lekin arizachiga ma’lum bo‘lmagan va ma’lum bo‘lishi mumkin bo‘lmagan, ish uchun muhim holatlar;

2) ekspertning bila turib yolg‘on xulosa berganligi, guvohning bila turib yolg‘on ko‘rsatuvlar berganligi, bila turib noto‘g‘ri tarjima qilinganligi sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlangan bo‘lsa va mazkur ish bo‘yicha qonunga xilof yoki asoslanmagan sud hujjati qabul qilinishiga sabab bo‘lgan bo‘lsa;

3) ishda ishtirok etuvchi shaxsning yoki uning vakilining yoxud sudyaning mazkur ishni ko‘rish chog‘ida sodir etilgan, sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi, ajrimi bilan aniqlangan jinoiy qilmishlari;

4) iqtisodiy sudning, fuqarolik ishlari bo‘yicha sudning, jinoyat ishlari bo‘yicha sudning yoki ma’muriy sudning mazkur ish bo‘yicha sud hujjatini qabul qilishga asos bo‘lgan sud hujjati yoxud boshqa organning shunday hujjati bekor qilinganligi.

328-modda. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi arizani berish tartibi va muddati

Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi ariza ushbu sud hujjatini qabul qilgan sudga sud hujjatini qayta ko‘rish uchun asos bo‘ladigan holatlar ochilgan kundan e’tiboran bir oydan kechiktirmay, ishda ishtirok etuvchi shaxslar tomonidan beriladi.

Arizaning va unga ilova qilingan hujjatlarning ko‘chirma nusxalari ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga yuborilganligini tasdiqlovchi hujjatlar arizaga ilova qilinadi.

Ariza berishning o‘tkazib yuborilgan muddati, ariza bilan murojaat qilgan shaxsning iltimosnomasi bo‘yicha, agar iltimosnoma qayta ko‘rish uchun asos bo‘ladigan holatlar ochilgan kundan e’tiboran olti oydan kechiktirmay berilgan bo‘lsa va sud muddatni o‘tkazib yuborish sabablarini uzrli deb topsa, sud tomonidan tiklanishi mumkin.

Sud hujjati qonuniy kuchga kirgan paytdan e’tiboran uch yil o‘tgach berilgan arizalar ko‘rib chiqilmaydi, bundan ushbu Kodeks 327-moddasining 2 — 4-bandlarida nazarda tutilgan asoslar bo‘yicha berilgan arizalar mustasno.

329-modda. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi arizaning shakli va mazmuni

Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi ariza sudga yozma shaklda beriladi. Ariza uni bergan shaxs yoki uning vakili tomonidan imzolanadi.

Arizada quyidagilar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:

1) ariza berilayotgan sudning nomi;

2) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning nomlari (familiyasi, ismi, otasining ismi), ularning joylashgan yeri (pochta manzili) yoki yashash joyi;

3) arizachi yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rishni talab qilayotgan sud hujjatini qabul qilgan sudning nomi, ishning raqami, sud hujjati qabul qilingan sana, nizo predmeti;

4) arizachining hujjatlarga havola qilingan fikri bo‘yicha sud hujjatini qayta ko‘rish uchun asos bo‘ladigan yangi ochilgan holat;

5) ariza berayotgan shaxsning talabi;

6) ilova qilinayotgan hujjatlarning ro‘yxati.

Arizaga quyidagilar ilova qilingan bo‘lishi kerak:

1) yangi ochilgan holatlarni tasdiqlovchi hujjatlarning ko‘chirma nusxalari;

3) ariza va hujjatlarning ko‘chirma nusxalari ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga yuborilganligini tasdiqlovchi hujjat;

4) sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi ariza vakil tomonidan imzolangan taqdirda, uni imzolash vakolatini tasdiqlovchi hujjat.

330-modda. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi arizani ish yuritishga qabul qilish

Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi ariza, agar u o‘zining shakli va mazmuniga nisbatan ushbu Kodeksda qo‘yiladigan talablarga rioya etilgan holda berilgan bo‘lsa, tegishli sudning ish yuritishiga qabul qilinadi.

Arizani sudning ish yuritishiga qabul qilish to‘g‘risidagi masala u sudga kelib tushgan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay sudya tomonidan yakka tartibda hal qilinadi.

Arizani ish yuritishga qabul qilish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Ajrimning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

331-modda. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi arizani qaytarish

Sud qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi arizani quyidagi hollarda qaytaradi, agar:

1) ariza ushbu Kodeksning 328 va 329-moddalarida belgilangan qoidalar buzilgan holda berilgan bo‘lsa;

2) ariza belgilangan muddat tugaganidan so‘ng berilgan bo‘lsa va uni tiklash to‘g‘risida iltimosnoma mavjud bo‘lmasa;

3) ariza berishning o‘tkazib yuborilgan muddatini tiklash sabablari uzrsiz deb hisoblanib, shunga ko‘ra ariza berishning o‘tkazib yuborilgan muddatini tiklashga asos mavjud bo‘lmasa.

Arizani qaytarish to‘g‘risida ajrim chiqariladi.

Arizani qaytarish to‘g‘risidagi sud ajrimi ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Ushbu modda birinchi qismining 1 va 2-bandlarida ko‘rsatilgan holatlar bartaraf etilgach, ariza bergan shaxs ariza bilan sudga yangidan murojaat qilishga haqli.

332-modda. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish tartibi va muddati

Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi ariza u sudga kelib tushgan kundan e’tiboran bir oydan oshmagan muddatda, ishda ishtirok etuvchi shaxslar xabardor qilingan holda sud majlisida ko‘rib chiqiladi. Sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilingan shaxslarning kelmaganligi arizani ko‘rib chiqish uchun to‘sqinlik qilmaydi.

Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi ariza yuzasidan birinchi sud majlisi arizani ish yuritishga qabul qilish haqida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran yigirma kundan kechiktirmay o‘tkazilishi kerak.

333-modda. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish natijalari yuzasidan chiqariladigan ajrim

Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish natijalari yuzasidan sud arizani qanoatlantirish va ilgari o‘zi qabul qilgan sud hujjatini bekor qilish haqida yoki arizani qanoatlantirishni rad etish to‘g‘risida ajrim chiqaradi.

Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha chiqarilgan ajrimning ko‘chirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuboriladi.

Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha chiqarilgan ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Sud hujjati yangi ochilgan holatlar bo‘yicha bekor qilingan taqdirda, ilgari o‘zi qabul qilgan sud hujjatini bekor qilgan sudning o‘zi ishni ushbu Kodeksda belgilangan umumiy tartibda ko‘radi.

334-modda. Sud hujjatlarini ijroga qaratish

Sud hujjatlari qonuniy kuchga kirgach ijroga qaratiladi, bundan qonunchilikda belgilangan tartibda darhol ijroga qaratish hollari mustasno.

Da’voni ta’minlash bo‘yicha choralar ko‘rish, kelishuv bitimini tasdiqlash, hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy tartibda ijroga qaratish uchun ijro varaqasini berish, chet davlat sudining, arbitrajning hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish to‘g‘risidagi ajrim darhol ijro etilishi lozim.

Agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, sud hujjatining ijrosi sud tomonidan beriladigan ijro varaqasi asosida amalga oshiriladi.

335-modda. Ijro varaqasi

Sud tomonidan berilgan, undiruvchining sud hujjatini majburiy tartibda ijro ettirish huquqini tasdiqlovchi hujjat ijro varaqasidir.

336-modda. Ijro varaqasini berish

Sud hujjati bo‘yicha bitta ijro varaqasi beriladi, bundan ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollar mustasno.

Agar sud hujjatini ijro etish turli joylarda yoxud bir nechta undiruvchi foydasiga amalga oshirilishi kerak bo‘lsa, sud undiruvchilarning iltimosiga ko‘ra ijro etish joyi yoxud sud hujjatining ushbu ijro varaqasi bo‘yicha ijro etilishi lozim bo‘lgan qismini ko‘rsatgan holda bir nechta ijro varaqasini beradi.

Pul summalarini bir necha javobgardan undirish to‘g‘risidagi sud hujjati asosida javobgarlarning soni bo‘yicha bir nechta ijro varaqasi beriladi. Bunda, agar solidar javobgarlardan undirish nazarda tutilayotgan bo‘lsa, har bir ijro varaqasida undiruvning umumiy summasi ko‘rsatilishi va solidar javobgar ekanligi ko‘rsatilgan holda javobgarlarning hammasi sanab o‘tilishi kerak.

Ijro varaqasi sud hujjatini qabul qilgan sud tomonidan beriladi.

Sud hujjati qonuniy kuchga kirganidan so‘ng besh kun ichida ijro varaqasi undiruvchiga beriladi yoki uning iltimosnomasiga ko‘ra davlat ijrochisiga ijro etish uchun yuboriladi.

Budjetga mablag‘larni undirish uchun ijro varaqasi qarzdor turgan joydagi davlat ijrochisiga sud hujjati qonuniy kuchga kirganidan so‘ng besh kun ichida yuboriladi.

Ijro varaqasi elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

337-modda. Ijro varaqasining mazmuni

Ijro varaqasida quyidagilar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:

1) ijro hujjatini bergan sudning nomi;

2) ijro varaqasi berilgan ish va uning raqami;

3) ijro etilishi lozim bo‘lgan sud hujjati qabul qilingan sana;

4) undiruvchi va qarzdorning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), ularning joylashgan yeri (pochta manzili) yoki yashash joyi, qarzdor jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lmagan jismoniy shaxslarning shaxsini tasdiqlovchi boshqa hujjatlarning rekvizitlari), shuningdek qarzdor yuridik shaxsning soliq to‘lovchi identifikatsiya raqami;

5) sud hujjatining xulosa qismi;

6) ijro varaqasini ijro etish tartibi va usuli, agar bu haqda sud hujjatida ko‘rsatilgan bo‘lsa;

7) sud hujjati kuchga kirgan sana;

8) ijro hujjati berilgan sana va uni ijroga taqdim etish muddati.

Ijro varaqasi sudya tomonidan imzolanadi va sudning gerbli muhri bilan tasdiqlanadi.

338-modda. Ijro varaqasini ijroga taqdim etish muddati

Ijro varaqasi sud hujjati qonuniy kuchga kirgan kundan e’tiboran yoki sud hujjatining ijrosi kechiktirilgan yoki bo‘lib-bo‘lib ijro etilgan taqdirda, muddat tugagan kundan e’tiboran uch yil ichida ijroga taqdim etilishi mumkin.

Agar sud hujjatining ijrosi to‘xtatib qo‘yilgan bo‘lsa, uning ijrosi to‘xtatib qo‘yilgan vaqt ijro varaqasini ijroga taqdim etish uchun belgilangan muddatga qo‘shib hisoblanmaydi.

339-modda. Ijro varaqasini ijroga taqdim etish muddatining uzilishi

Ijro varaqasini ijroga taqdim etish muddati:

ijro varaqasi ijroga taqdim etilganda;

ijro varaqasi qarzdor tomonidan qisman ijro etilganda uziladi.

Ijro varaqasini ijroga taqdim etish muddati uzilganidan so‘ng muddatning o‘tish davri yangidan boshlanadi. Muddat uzilguniga qadar o‘tgan vaqt yangi muddatga qo‘shib hisoblanmaydi.

Ijro varaqasi uni to‘liq yoki qisman ijro etish imkoniyati yo‘qligi sababli undiruvchiga qaytarilgan taqdirda, ijro varaqasini muddat uzilganidan keyin ijroga taqdim etishning yangi muddati ijro varaqasi undiruvchiga qaytarilgan kundan e’tiboran hisoblab chiqariladi.

340-modda. Ijro varaqasini ijroga taqdim etishning o‘tkazib yuborilgan muddatini tiklash

Ijro varaqasini ijroga taqdim etish muddatini o‘tkazib yuborgan undiruvchi ijro varaqasini bergan sudga yoki u ijro etiladigan joydagi sudga o‘tkazib yuborilgan muddatni tiklash to‘g‘risidagi ariza bilan murojaat qilishga haqli.

Muddatni o‘tkazib yuborish sabablari sud tomonidan uzrli deb topilgan taqdirda, o‘tkazib yuborilgan muddat tiklanishi mumkin.

Undiruvchining ijro varaqasini ijroga taqdim etish muddatini tiklash to‘g‘risidagi arizasi u sudga kelib tushgan kundan e’tiboran bir oylik muddatda sud majlisida ko‘rib chiqiladi.

Undiruvchi, qarzdor sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida ariza kelib tushgan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay chiqarilgan sud ajrimi orqali, ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilinadi. Sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilingan mazkur shaxslarning kelmaganligi arizani ko‘rib chiqish uchun to‘sqinlik qilmaydi.

Arizani ko‘rish natijalari bo‘yicha ajrim chiqariladi, uning ko‘chirma nusxasi undiruvchi va qarzdorga yuboriladi.

Ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

341-modda. Ijro varaqasining (sud buyrug‘ining) dublikatini berish

Ijro varaqasi (sud buyrug‘i) yo‘qotilgan taqdirda, uni bergan sud undiruvchining arizasiga ko‘ra ijro varaqasining (sud buyrug‘ining) dublikatini berishi mumkin.

Ijro varaqasining (sud buyrug‘ining) dublikatini berish to‘g‘risidagi ariza ijro varaqasini (sud buyrug‘ini) ijroga taqdim etish uchun belgilangan muddat o‘tguniga qadar berilishi mumkin, bundan ijro varaqasi (sud buyrug‘i) davlat ijrochisi yoki ijroni amalga oshiruvchi boshqa shaxs tomonidan yo‘qotilgan va bu haqda undiruvchiga ijro varaqasini (sud buyrug‘ini) ijroga taqdim etish uchun belgilangan muddat o‘tganidan so‘ng ma’lum bo‘lgan hollar mustasno. Ushbu hollarda ijro varaqasining (sud buyrug‘ining) dublikatini berish to‘g‘risidagi ariza ijro varaqasi (sud buyrug‘i) yo‘qotilganligi undiruvchiga ma’lum bo‘lgan kundan e’tiboran bir oy ichida berilishi mumkin.

Ijro varaqasining (sud buyrug‘ining) dublikatini berish to‘g‘risidagi ariza sudga kelib tushgan kundan e’tiboran bir oylik muddatda sud majlisida ko‘rib chiqiladi.

Undiruvchi, qarzdor sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida ariza kelib tushgan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay chiqarilgan sud ajrimi orqali, ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilinadi. Sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilingan mazkur shaxslarning kelmaganligi, arizani ko‘rib chiqish uchun to‘sqinlik qilmaydi.

Arizani ko‘rish natijalari bo‘yicha ajrim chiqariladi, uning ko‘chirma nusxasi undiruvchi va qarzdorga yuboriladi.

Ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

342-modda. Sud hujjatining ijrosini kechiktirish yoki uni bo‘lib-bo‘lib ijro etish, ijro etish usulini va tartibini o‘zgartirish

Ijro harakatlarini amalga oshirishga to‘sqinlik qiladigan obyektiv holatlar mavjud bo‘lganda sud davlat ijrochisining, undiruvchining yoki qarzdorning arizasiga ko‘ra sud hujjatining ijrosini kechiktirishga yoki uni bo‘lib-bo‘lib ijro etishga, ijro etish usulini va tartibini o‘zgartirishga haqli.

Sud hujjatining ijrosini kechiktirish yoki uni bo‘lib-bo‘lib ijro etish, agar vakolatli davlat organining qarori yoki taraflarning kelishuvi bilan boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, bir yildan oshmagan muddatga berilishi mumkin.

Sud qarzdorga hujjatni kechiktirib yoki bo‘lib-bo‘lib ijro etish imkonini berganda sud hujjatining ijro etilishini ushbu Kodeksning 8-bobida nazarda tutilgan tartibda ta’minlash choralarini ko‘rishi mumkin.

Sud hujjati ijrosini kechiktirish haqidagi yoki uni bo‘lib-bo‘lib ijro etish to‘g‘risidagi, ijro etish usuli va tartibini o‘zgartirish haqidagi ariza sudga kelib tushgan kundan e’tiboran yigirma kunlik muddatda sud tomonidan sud majlisida ko‘rib chiqiladi.

Agar sud hujjatining ijrosi davlat ijrochisining ish yurituvida bo‘lsa, undiruvchi, qarzdor va davlat ijrochisi sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida ariza kelib tushgan kundan e’tiboran besh kundan kechiktirmay chiqarilgan sud ajrimi orqali, ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilinadi. Sud majlisining vaqti va joyi to‘g‘risida tegishli tarzda xabardor qilingan mazkur shaxslarning kelmaganligi arizani ko‘rib chiqish uchun to‘sqinlik qilmaydi.

Arizani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ajrim chiqarilib, uning ko‘chirma nusxasi undiruvchiga, qarzdorga, shuningdek, agar sud hujjatining ijrosi davlat ijrochisining ish yurituvida bo‘lsa, davlat ijrochisiga yuboriladi.

Ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

343-modda. Sud hujjatining qaytarma ijrosi

Agar ijro etilgan sud hujjati o‘zgartirilib yoki bekor qilinib, da’voni to‘liq yoki qisman rad etish to‘g‘risida yangi sud hujjati qabul qilinsa yoxud ish yuritish tugatilsa yoki da’vo ko‘rmasdan qoldirilsa, bekor qilingan yoki tegishli qismi o‘zgartirilgan sud hujjati bo‘yicha da’vogar foydasiga undirilgan hamma narsa javobgarga qaytariladi.

Agar ijro etilmagan sud hujjati bekor qilinib yoki o‘zgartirilib, da’voni to‘liq yoki qisman rad etish to‘g‘risida yangi sud hujjati qabul qilinsa yoxud ish yuritish tugatilsa yoki da’vo ko‘rmasdan qoldirilsa, sud bekor qilingan yoki tegishli qismi o‘zgartirilgan sud hujjati bo‘yicha undirishni to‘liq yoxud qisman bekor qilish haqida sud hujjatini qabul qiladi.

344-modda. Sud hujjatining qaytarma ijrosi to‘g‘risidagi masalani hal qilish

Sud hujjatining qaytarma ijrosi to‘g‘risidagi masala ilgari qabul qilingan sud hujjatini bekor qilish yoki o‘zgartirish haqida yangi sud hujjatini qabul qilgan sud tomonidan hal etiladi.

Agar sud hujjatini bekor qilish yoki o‘zgartirish to‘g‘risidagi qarorda uning qaytarma ijrosi to‘g‘risida ko‘rsatma bo‘lmasa, javobgar birinchi instansiya sudiga tegishli ariza berishga haqli.

Sud hujjatining qaytarma ijrosi to‘g‘risidagi ariza sudga kelib tushgan kundan e’tiboran yigirma kunlik muddatda, taraflar chaqirtirilmasdan va sud muhokamasisiz sud majlisida ko‘rib chiqiladi.

Sud hujjatining qaytarma ijrosi to‘g‘risidagi arizaga ilgari qabul qilingan sud hujjati ijro etilganligini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinadi.

Sud hujjatining qaytarma ijrosi to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ajrim chiqariladi.

Ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Sud hujjatining qaytarma ijrosi to‘g‘risidagi ariza qanoatlantirilgan taqdirda, sud undirilgan pul mablag‘larini, mol-mulkni yoki uning qiymatini qaytarish uchun ijro varaqasi beradi.

345-modda. Ijro ishi yuritishni to‘xtatib turish va tugatish

Sud bergan ijro varaqasi asosida davlat ijrochisi tomonidan qo‘zg‘atilgan ijro ishini yuritishni sud qonunda nazarda tutilgan hollarda, undiruvchining, qarzdorning, davlat ijrochisining arizasiga ko‘ra to‘xtatib turishi yoki tugatishi mumkin.

Iqtisodiy sud tomonidan berilgan ijro varaqasi asosida qo‘zg‘atilgan ijro ishini yuritishni to‘xtatib turish va tugatish o‘sha sud yoki davlat ijrochisi joylashgan yerdagi sud tomonidan amalga oshiriladi.

Ijro ishini yuritishni to‘xtatib turish yoki tugatish to‘g‘risidagi ariza u sudga kelib tushgan kundan e’tiboran yigirma kunlik muddatda, taraflar chaqirtirilmasdan va sud muhokamasisiz sud tomonidan ko‘rib chiqiladi.

Ijro ishini yuritishni to‘xtatib turish yoki tugatish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ajrim chiqariladi, uning ko‘chirma nusxasi undiruvchiga, qarzdorga, shuningdek davlat ijrochisiga yuboriladi.

Ajrim ustidan u chiqarilgan kundan boshlab o‘n kunlik muddatda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

346-modda. Ijro ishini yuritishni tiklash

Ijro ishini yuritishni to‘xtatgan sud ijro ishini yuritishni uni to‘xtatishga asos bo‘lgan sabablar yoki holatlar bartaraf etilganidan keyin undiruvchining, davlat ijrochisining arizasi bo‘yicha tiklaydi.

Ijro ishini yuritishni tiklash to‘g‘risidagi ariza u kelib tushgan kundan e’tiboran o‘n kunlik muddatda, taraflar chaqirtirilmasdan va sud muhokamasisiz sud tomonidan ko‘rib chiqiladi.

Arizani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ajrim chiqarilib, uning ko‘chirma nusxasi undiruvchiga, qarzdorga, shuningdek davlat ijrochisiga yuboriladi.

Ijro ishi yuritishni tiklashni rad etish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

347-modda. Ijro varaqasini chaqirib olish va yangi ijro varaqasini berish

Sud yozuvdagi xatolar, harfiy xatolar, hisob-kitobdagi yanglishishlar bilan berilgan, shuningdek o‘zgartirilgan (bekor qilingan) sud hujjati asosida berilgan ijro varaqasini undiruvchining, qarzdorning, davlat ijrochisining arizasi bo‘yicha yoki o‘z tashabbusi bilan taraflarni chaqirtirmasdan hamda sud muhokamasisiz chaqirib olishga va uning o‘rniga yangi ijro varaqasini berishga haqli.

Ijro varaqasini chaqirib olish va yangi ijro varaqasini berish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha ajrim chiqariladi, uning ko‘chirma nusxasi undiruvchiga, qarzdorga, shuningdek, agar sud qarorining ijrosi davlat ijrochisining ish yurituvida bo‘lsa, davlat ijrochisiga yuboriladi.

Yozuvdagi xatolar, harfiy xatolar, hisob-kitobdagi yanglishishlar bilan berilgan yoki o‘zgartirilgan (bekor qilingan) sud hujjati asosida berilgan ijro varaqasi undiruvchi yoki davlat ijrochisi tomonidan uni bergan sudga ijro etilmasdan qaytariladi.

Ijro varaqasini chaqirib olish va yangi ijro varaqasini berish to‘g‘risidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

232¹⁰-modda. Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishning umumiy qoidalari

Ushbu bobda belgilangan qoidalar mediativ kelishuv tuzgan taraflarning mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizalari iqtisodiy sud tomonidan koʻrib chiqilayotganda qoʻllaniladi.

Mediativ kelishuv taraflar tomonidan ixtiyoriy ravishda bajarilmagan taqdirda mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ish mediativ kelishuv tuzgan manfaatdor tarafning arizasiga binoan iqtisodiy sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

232¹¹-modda. Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizaning shakli va mazmuni

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza yozma shaklda yoki elektron hujjat tarzida beriladi va arizachi yoki uning vakili tomonidan imzolanishi kerak.

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizada quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

1) ariza berilayotgan iqtisodiy sudning nomi;

2) mediativ kelishuv tuzgan taraflarning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), joylashgan yeri (pochta manzili) yoki yashash joyi;

3) mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi talab.

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizada telefonlar, fakslar raqamlari, elektron pochta manzillari va boshqa maʼlumotlar koʻrsatilishi mumkin.

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

1) mediativ kelishuvning asli yoki tegishli tarzda tasdiqlangan koʻchirma nusxasi;

2) belgilangan tartibda hamda miqdorda davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjatlar;

3) mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizaning koʻchirma nusxasi mediativ kelishuvning boshqa tarafiga topshirilganligi haqidagi xabarnoma yoki uning yuborilganligini tasdiqlovchi boshqa hujjat.

Agar mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza mediativ kelishuv tuzgan manfaatdor tarafning vakili tomonidan berilgan boʻlsa, unga ishonchnoma yoki vakilning vakolatini tasdiqlovchi boshqa hujjat ilova qilinishi kerak.

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza mediativ kelishuvni ixtiyoriy ijro etish muddati tugagan kundan eʼtiboran olti oydan kechiktirmay berilishi mumkin. Mazkur muddat iqtisodiy sud tomonidan uzrli deb topilgan sabablarga koʻra oʻtkazib yuborilgan taqdirda, oʻtkazib yuborilgan muddat tiklanishi mumkin.

Ushbu moddaning oltinchi qismida nazarda tutilgan oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash rad etilgan taqdirda, mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizani qabul qilish ushbu Kodeksning 154-moddasida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha rad etiladi.

Ushbu Kodeks 37-moddasining oltinchi qismida, ushbu moddaning birinchi, ikkinchi, toʻrtinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan talablarga rioya etilmagan, shuningdek ariza olti oylik muddat tugagach berilgan va oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash toʻgʻrisida iltimosnoma mavjud boʻlmagan taqdirda, mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza ushbu Kodeksning 155-moddasida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha arizachiga qaytariladi.

232¹²-modda. Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish tartibi

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalarga binoan sudya tomonidan yakka tartibda koʻrib chiqiladi.

Iqtisodiy sud mediativ kelishuv tuzgan taraflarni sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabardor qiladi. Sud majlisining vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilingan mazkur shaxslarning kelmaganligi ishni koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Iqtisodiy sud ishni sud majlisida koʻrib chiqayotganda mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etish uchun ushbu Kodeksning 232¹³-moddasida nazarda tutilgan asoslar mavjudligini yoki mavjud emasligini bildirilgan talablar va mediativ kelishuvda belgilangan majburiyatlar toʻliq bajarilganligini yoxud bajarilmaganligini aniqlaydi.

Iqtisodiy sud arizani sud majlisida koʻrib chiqayotganda mediativ kelishuvni tuzishga sabab boʻlgan nizoni mazmunan koʻrib chiqishga haqli emas.

232¹³-modda. Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etish asoslari

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish quyidagi hollarda rad etiladi, agar:

mediativ kelishuv qonunchilikka zid boʻlsa;

mediativ kelishuvning ijrosi talab etilayotgan shartlari oʻzgartirilgan yoki bekor qilingan boʻlsa;

mediativ kelishuvda belgilangan majburiyatlar toʻliq bajarilgan boʻlsa;

mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza mediativ kelishuvni ixtiyoriy ijro etish muddati tugagan kundan eʼtiboran olti oy oʻtganidan keyin berilgan boʻlsa, bundan oʻtkazib yuborilgan muddat sud tomonidan uzrli deb topilgan va tiklangan hollar mustasno.

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish rad etilgan boʻlsa, mediativ kelishuvni tuzgan taraflar bunday nizoni hal qilish uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha iqtisodiy sudga murojaat etishi mumkin.

232¹⁴-modda. Sudning mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ish boʻyicha ajrimi

Iqtisodiy sud mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqish natijalari boʻyicha ushbu Kodeksda hal qiluv qarori qabul qilish uchun nazarda tutilgan qoidalarga binoan ajrim chiqaradi.

Iqtisodiy sudning mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi yoki mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimida quyidagilar ham koʻrsatilishi kerak:

1) mediativ kelishuvni tuzgan taraflarning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);

2) mediativ kelishuv toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

3) mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasini berish yoki ijro varaqasi berishni rad etish uchun koʻrsatma.

Iqtisodiy sudning mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ajrimi darhol ijro etilishi lozim.

Iqtisodiy sudning ajrimi ustidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.